II SA/Wa 664/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, WSA Joanna Kube, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2008 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2008 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] odmawiającą I. G. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Z akt administracyjnych i ustaleń organu wynika następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Wnioskiem z dnia 6 listopada 2007 r. B. G. - opiekun prawny ubezwłasnowolnionej I. G. zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezesa ZUS) o przyznanie, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.), renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku wymieniona podniosła, iż jej córka legitymuje się niespełna siedemnastoletnim okresem składkowym i nieskładkowym. W dniu 24 czerwca 1998 r. utraciła prawo do zasiłku dla bezrobotnych. W związku z utratą pracy i zakończeniem okresu zasiłkowego pojawiły się u córki objawy [...]. Pomimo postępowania choroby dopiero w dniu 3 czerwca 2006 r. wymieniona podjęła leczenie i wówczas lekarz [...] stwierdził u niej istniejącą od kilku lat [...]. Obecnie córka wnioskodawczyni jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, bez środków do życia i pozostaje na utrzymaniu najbliższej rodziny. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. Prezes ZUS odmówił przyznania I. G. wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podniósł, że na przestrzeni 47 lat życia, wnioskująca udowodniła okres składkowy i nieskładkowy córki wynoszący 16 lat, 7 miesięcy i 12 dni. Z dniem 24 czerwca 1998 r. I. G. zaprzestała pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Natomiast całkowita niezdolność do pracy powstała w dniu 30 listopada 2006 r. W ocenie organu, nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przez stronę przeszkód w kontynuowaniu ubezpieczenia i nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w okresie pomiędzy podanymi datami nie orzeczono wobec I. G. całkowitej niezdolności do pracy. Nie zaistniały więc obiektywne przeszkody do podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Z załączonych do wniosku dokumentów rentowych wynikało ponadto, iż wymieniona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i rodzeństwem, a podany dochód przypadający na osobę w rodzinie nie wskazywał, aby pozostawała ona bez niezbędnych środków utrzymania. Tym samym nie zostały przez stronę spełnione warunki określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją B. G. przywołała argumentację zawartą we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podkreśliła ponadto, iż jej córka zbyt późno podjęła leczenie. W wyniku utraty zatrudnienia i zaistnienia szeregu zdarzeń popadła w stan zobojętnienia, który z upływem czasu pogłębiał się doprowadzając do choroby [...]. Stale nasilający się stan apatii powodował, iż córka wymienionej nie była w stanie zadecydować o podjęciu leczenia i wystąpieniu o przyznanie świadczenia rentowego. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku odwoławczego, Prezes ZUS decyzją z dnia [...] marca 2008 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 83 powołanej ustawy, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwości przyznania świadczenia. Z akt sprawy nie wynikały zaś szczególne okoliczności, na skutek których strona nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. Prezes ZUS podkreślił, iż za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83, uważa się wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby, z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. W przedmiotowej sprawie nie uznaje się za szczególną okoliczność, która spowodowała brak uprawnień do renty faktu, iż od ustania ostatniego okresu składkowego w czerwcu 1998 r., jakim było pobieranie zasiłku dla bezrobotnych, do czasu orzeczenia wobec I. G. całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji w listopadzie 2006 r. (przez okres 8 lat i 5 miesięcy), nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Odnosząc się do zarzutu wniosku odwoławczego, że to objawy choroby spowodowały zaprzestanie zatrudnienia, organ podniósł, iż strona nie przedstawiła na tę okoliczność żadnego dowodu. Dla ustalenia daty powstania inwalidztwa nie mogą być uznane za wystarczające dowolne przypuszczenia, lecz konieczne są dowody zawierające dane, pozwalające na niewątpliwy bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty powstania inwalidztwa. Do dowodów takich należą przede wszystkim dokumenty lekarskie, tj. karta choroby, historie choroby, analizy, itp., lub zaświadczenia lekarskie wydane w okresie, w którym inwalidztwo, według twierdzeń zainteresowanej, miałoby powstać. Organ podkreślił, iż orzeczenie lekarza orzecznika, albo komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak też dla Prezesa ZUS, co oznacza, iż ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. Mając powyższe na uwadze, po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 powołanej ustawy organ nie mógł uznać, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem nie spełnienia warunków do świadczenia w trybie zwykłym. Same zaś trudne warunki materialne, co podnosiła strona, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez B. G. – opiekuna prawnego I. G., w której przedstawiono argumentację przytoczoną uprzednio we wnioskach o przyznanie świadczenia i ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca podkreśliła, że pomimo niepodjęcia leczenia, już w 2001 r. stan chorobowy jej córki był na tyle poważny, iż nie była ona w stanie podejmować racjonalnych decyzji. Rozwijająca się choroba [...] powodowała niewłaściwą oceną podejmowanych przez córkę skarżącej czynów i działanie na swoją niekorzyść. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywania kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie może zastać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Artykuł 83 powołanej ustawy wprowadza szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, bowiem są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie zaś z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty lecz pozostawia przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Decyzja uznaniowa nie jest jednak dowolna, ograniczona jest następującymi rygorami wymienionymi w art. 83 ust. 1 tej ustawy, tj. uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te przesłanki muszą zachodzić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w oparciu o powołany przepis. Dodatkowo należy wskazać, że przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy nie jest sama trudna sytuacja materialna. Świadczenie z art. 83 ustawy nie ma charakteru socjalnego. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia. Nie jest sporne pomiędzy stronami, iż I. G. zaprzestała pobierania zasiłku dla bezrobotnych w dniu 24 czerwca 1998 r. i do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji datowanej na 30 listopada 2006 r. nie podejmowała zatrudnienia lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Strona skarżąca nie neguje, iż nie jest w stanie przedstawić dowodów świadczących o braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez I. G. w podanym okresie z powodu choroby, bowiem wymieniona w tym czasie nie podejmowała leczenia. Nie można zatem czynić Prezesowi ZUS zarzutu, iż badając, czy została spełniona ustawowa przesłanka "szczególnych okoliczności", jako datę powstania niezdolności do podjęcia zatrudnienia przyjął datę określoną w orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] października 2007 r. Słusznie bowiem podniósł organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w powyższym zakresie jest on związany tym orzeczeniem, stosownie do postanowień art. 14 ust. 3 powołanej ustawy. Strona skarżąca, powołując się na zaświadczenie o stanie zdrowia I.G. z dnia [...] sierpnia 2006 r., wywodzi, że wprawdzie jej córka po raz pierwszy została zbadana przez psychologa w dniu [...] czerwca 2006 r., to jednak z zawartego w zaświadczeniu opisu choroby wynika, iż odbiegające od normy zachowania wymienionej, lekarz ustala na okres 6 lat przez dokonaniem badania. Twierdzenia skarżącej, nie mogą jednak mieć w niniejszej sprawie zasadniczego wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż strona nie spełnia innej ustawowej przesłanki - braku "niezbędnych środków utrzymania". W celu ustalenia ww. kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2008 r. wynosi 636,29 zł. Prezentowana wykładnia pojęcia niezbędnych środków utrzymania jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1112/06 (publik. LEX 321169), stwierdził, iż przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), a wobec tego należy ją ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne. Porównując dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni, który wynosi 775,32 zł brutto (na rozprawie w dniu 17 września 2008 r. skarżąca oświadczyła, iż jej sytuacja finansowa nie zmieniła się od czasu ubiegania się o przyznanie świadczenia) z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że jej rodzina nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia tego warunku jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ust. 1 przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.). orzekł, jak w sentencji.