I SPP/Bd 150/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. L. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 listopada 2023 r., sygn. akt I SPP/Bd 150/23 w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 6 września 2023 r., nr 0401-IEW.621.3.2023 w przedmiocie odmowy zmiany decyzji ostatecznej postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w zakresie punktu 2 i przyznać prawo pomocy przez ustanowienie adwokata UZASADNIENIE Skarżący zwrócił się przyznanie prawa pomocy. Do podania dołączył wydruki zeznań PIT-36 za lata 2021-2022, kopię decyzji dotyczącej wysokości podatku od nieruchomości za rok 2023r., listę operacji na posiadanym rachunku bankowym, zrzut ekranu zawierający informacje o wysokości środków zgromadzonych na posiadanym rachunku bankowym, kopię decyzji o wysokości przysługującego skarżącemu od 1 marca 2022 r. świadczenia emerytalnego, kopie dowodów potwierdzających ponoszone wydatki, harmonogram spłat kredytu, umowę pożyczki i zawiadomienie o wpisie w księdze wieczystej. Oświadczył ponadto, że nie otrzymuje pomocy socjalnej, nie posiada samochodu, nie jest właścicielem innych nieruchomości, niż wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, nie przysługują mu żadne wierzytelności. Skarżący 6 kwietnia 2022 r. zakończył prowadzenie działalności gospodarczej. Został doprowadzony do niekorzystanego rozporządzenia mieniem, wskutek czego spłaca wyłudzony kredyt. W związku z tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony na urzędowym formularzu PPF, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego pismem z dnia 2 listopada 2023 r. stronie skarżącej został przesłany formularz PPF celem jego wypełnienia i przedłożenia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, wynikającym z przepisu art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a.". W zakreślonym terminie strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Zwrócono się w nim o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący oświadczył, że udział w sprawie profesjonalnego pełnomocnika jest w jego ocenie potrzebny i uzasadniony. Oświadczył, że nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów jego wynagrodzenia. Utrzymuje się z emerytury, która nie wystarcza nawet na jego podstawowe wydatki. Skarżący musiał sprzedać dom przed upływem 5 lat od dokonania zakupu, aby spłacić dwa wyłudzone kredyty. Obecnie do spłaty pozostał mu jeden kredyt. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielem domu jednorodzinnego o pow. 106m2 i wartości 210.000 zł. Pozostałe rubryki dotyczące posiadanego majątku, w tym innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych czy praw majątkowych, wierzytelności jak też przedmiotów wartościowych zostały przekreślone. Wnioskodawca utrzymuje się z emerytury w wysokości 2118,23 zł netto miesięcznie. Spłaca kredyt w kwocie 103.090,60 zł (miesięczna rata wynosi 1.077,93 zł). Ponosi koszty związane z podatkiem od nieruchomości (490 zł rocznie), ogrzewaniem domu (koszty w okresie zimowym – 750zł, w okresie letnim – 150 zł), a także comiesięczne koszty dostawy wody i odbioru ścieków (30 zł), wywozu odpadów komunalnych (24 zł), energii (50 zł), telefonu (30 zł), Internetu (35 zł), telewizji (15 zł), leków (900 zł), wyżywienia (150 zł), środków czystości (20 zł), utrzymania zwierząt - dwóch kotów (30 zł). Postanowieniem z dnia 7 listopada 2023 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W sprzeciwie skarżący powołał się na stan swojego zdrowia. Wskazał, że 13 lipca 2023 r. przeszedł zawał mózgu, który spowodował paraliż lewej strony ciała. Zaistniały stan spowodował u skarżącego ograniczenia w dostatecznym pojmowaniu i rozumieniu obszernych pism procesowych, odpisywanie w ustawowym terminie. Otępienie i spowolnienie umysłowe skarżącego prowadzi do sytuacji, że nie jest on w stanie działać samodzielnie i prowadzić swoich spraw bez uszczerbku dla swojego interesu. Na potwierdzenie wskazanych okoliczności, do sprzeciwu skarżący załączył wypis ze szpitala. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a.") m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych lub ustanowić pełnomocnika procesowego. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu analiza złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazuje, że złożony sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, że postanowieniem z dnia 7 listopada 2023 r., sygn. akt I SPP/Bd 150/23 skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast wniosek o ustanowienie adwokata został przez referendarza sądowego oddalony. Referendarz, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wskazał m.in., że ustanowienie pełnomocnika z urzędu na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest obowiązkowe i konieczne, ponieważ jak wynika z przepisu art. art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Odmowa ustanowienia adwokata na obecnym etapie postępowania nie zamyka więc stronie drogi do merytorycznego rozpoznania skargi i przynajmniej na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu. Sąd, co do zasady podziela stanowisko referendarza w tej kwestii, jednak w realiach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, zachodzą przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy również w zakresie przyznania adwokata. Przede wszystkim Sąd wziął pod uwagę stan zdrowia skarżącego, który po przebytym udarze ma trudności z dostatecznym pojmowaniem i rozumieniem obszernych pism procesowych, odpisywaniem w ustawowym terminie itp. W tej sytuacji jego obawy dotyczące samodzielnego prowadzenia sprawy są całkowicie uzasadnione. Ponadto sytuacja finansowa skarżącego z pewnością nie pozwala na pokrycie z własnych środków wynagrodzenia należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i posiada dochód w wysokości 2.118,23 zł, nie posiada żadnych oszczędności. Osiągane przez niego dochody w całości są przeznaczane na niezbędne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Sąd uznał, że wydatek na wynagrodzenie pełnomocnika przewyższałby możliwości finansowe wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności przemawiają za zasadnością ustanowienia pełnomocnika procesowego, bowiem skarżący nie jest w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, ponieść kosztów jego ustanowienia. Należało zatem zmienić postanowienie referendarza sądowego w zakresie punktu 2) i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Wobec powyższego na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.