I OZ 521/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 września 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 933/22 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 13 września 2022 r. nr SKO Gd/3546/22 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić M.S. termin do uzupełnienia braku formalnego skargi przez wskazanie numeru PESEL UZASADNIENIE Postanowieniem z 12 września 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 933/22 (dalej postanowienie z 12 września 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M.S. (dalej skarżąca) przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 6 grudnia 2022 r. II SA/Gd 933/22 (dalej postanowienie z 6 grudnia 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę z powodu nieuzupełnienia przez skarżącą w terminie braku formalnego skargi w postaci numeru PESEL. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 24 stycznia 2023 r. I OZ 650/22 oddalił zażalenie na postanowienie z 6 grudnia 2022 r. Dnia 13 czerwca 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynął wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. We wniosku skarżąca podała swój PESEL. Wskazała, że jest inwalidką I grupy, choruje przewlekle, mieszka tylko z mężem, który także jest chory. Nie mogą na nikogo liczyć, a oboje potrzebują opieki osób drugich [trzecich - uw. NSA]. W sporządzaniu pism pomagają skarżącej pracownicy Centrum Bezpieczeństwa Ekonomicznego i Wsparcia Osób Zadłużonych w Gdańsku. Uzasadniając przyczyny niedochowania terminu, skarżąca podniosła, przede wszystkim, swój stan zdrowia, brak wiedzy prawniczej i podeszły wiek. Schorzenia często uniemożliwiają jej poruszanie się, w tym wychodzenie z domu. Dodała, że - w jej ocenie - brak PESEL nie mógł być przeszkodą w rozpoznaniu skargi, gdyż znajdował się w aktach administracyjnych. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że termin do uzupełnienia braku skargi mijał 22 listopada 2022 r., a skarżąca przesyłkę zawierającą pismo z numerem PESEL nadała na poczcie 23 listopada 2023 r. - z jednodniowym uchybieniem wyznaczonego terminu. Zestawienie argumentacji skarżącej z wymogami art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej ppsa), by przeszkoda w dochowaniu terminu była nagła i trudna do przezwyciężenia, doprowadziło Sąd I instancji do wniosku, że w opisanej przez skarżącą sytuacji nic takiego nie wystąpiło. Stan zdrowia i wiek, a do tego świadomość wynikających z tego ograniczeń nie są nagłą przeszkodą. Raczej winny prowadzić do większej dbałości w prowadzeniu własnych spraw, skoro narzucają one stronie ograniczenia w poruszaniu się. Nie można też uznać argumentu o braku wiedzy prawniczej, ponieważ podanie numeru PESEL nie wymaga takiej wiedzy. Odpowiadając na zarzut, że PESEL znajdował się w aktach administracyjnych, Sąd wyjaśnił, że uchwałą z 3 lipca 2023 r. II GPS 3/22 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że niezachowanie określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b ppsa wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 ppsa, bez względu na to, czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd. Sąd I instancji skonstatował, że skarżąca nie wykazała, że uchybiła terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi bez swej winy (k. 1, 5-6, 11, 12-13, 15-16, 38-39v, 56-59, 63-66 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 12 września 2023 r. złożyła skarżąca, wnosząc o przywrócenie terminu do złożenia pisma procesowego wypełniającego zobowiązanie z 8 listopada 2022 r. w uwagi na fakt, że opóźnienie we wskazaniu numeru PESEL o jeden dzień nastąpiło przez gwałtowne pogorszenie się jej stanu zdrowia - spuchnięcie stawów skokowych, które uniemożliwiło jej nie tylko założenie jakichkolwiek butów (celem wyjścia z domu), ale także poruszanie się po mieszkaniu. Podniosła, że jest osobą niepełnosprawną przypisaną do I grupy inwalidzkiej. Jej schorzenia bardzo często uniemożliwiają jej poruszanie się bez pomocy, zawroty głowy grożą przewróceniem się, a w efekcie złamaniem z powodu osteoporozy, na którą cierpi. Znajomi pomagają jej w miarę możliwości, ale mają swe rodziny. W każdej chwili stan zdrowia może ulec gwałtownemu pogorszeniu. Tak było 20-23 listopada 2022 r. W dniu 23 listopada 2022 r., kiedy odwiedziła ją znajoma, poprosiła ją o nadanie pisma zawierającego numer PESEL. W ocenie skarżącej, opóźnienie w podaniu numeru PESEL nastąpiło nie z powodu jej niedbalstwa czy lekceważenia sytuacji, ale nieszczęśliwego zbiegu okoliczności i gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia. Dlatego skarżąca prosi o uwzględnienie jej prośby i przywrócenie terminu do złożenia pisma procesowego (k. 75-76 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 zd. pierwsze ppsa). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 ppsa). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 ppsa). W niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do przywrócenia skarżącej terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi przez wskazanie numeru PESEL. Skarżąca ma 68 lat, jest niepełnosprawna w stopniu znacznym i nie jest profesjonalnym podmiotem obrotu prawnego. Do wniosku o przywrócenie terminu skarżąca załączyła orzeczenie z 10 października 2018 r. o stopniu niepełnosprawności. Symbole przyczyn niepełnosprawności oznaczono w jego treści jako: 05-R, 06-E i 07-S. Niepełnosprawność oznaczona kodem 05-R oznacza choroby związane z dysfunkcją narządu ruchu. Niepełnosprawność oznaczona kodem 06-E oznacza grupę chorób charakteryzujących się napadami padaczkowymi. Niepełnosprawność oznaczona kodem 07-S oznacza choroby układu krążenia i oddechowego. O ile niepełnosprawności stwierdzone u skarżącej nie przemawiają za uznaniem, że cechuje się ona ograniczoną zdolnością do rozumienia treści przepisów prawa lub pouczenia, o tyle całokształt okoliczności w tej sprawie świadczył o zasadności wniosku o przywrócenie terminu. Ze zrozumieniem należy się odnieść do kwestii ograniczeń skarżącej w poruszaniu się w związku z chorobą narządu ruchu. Niepełnosprawność istniejąca u niej z tej przyczyny uprawdopodabnia, że pod koniec zakreślonego terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi (20-22 listopada 2022 r.) doznała nagłego kryzysu zdrowotnego, który uniemożliwił jej poruszanie się w takim stopniu, że nie była w stanie nadać pisma do sądu w placówce pocztowej. Opisywany przez skarżącą lęk przed przewróceniem się, szczególnie wobec deklarowanej osteoporozy, również jest istotnym elementem zaniechania nadania przesyłki w terminie, który przemawia za uwzględnieniem wniosku. Biorąc pod uwagę wszystkie ujawnione schorzenia skarżącej, wiek, uzasadniony lęk przed złamaniem kończyny, są należycie uprawdopodobnione. Jeżeli stronie przysługuje 7-dniowy termin na uzupełnienie braków formalnych, to - o ile racjonalne jest dokonanie czynności w pierwszych dniach tego terminu - nieuprawnione jest pozbawianie jej możliwości wykonania zobowiązania pod koniec wyznaczonego terminu, choćby ostatniego dnia. Prawdą jest, że strona, mająca świadomość swych schorzeń, winna była przewidzieć możliwość, że pod koniec zakreślonego terminu stan zdrowia nie pozwoli jej na sprawne poruszanie się i w efekcie wykonanie zobowiązania, jednakże miała ona prawo do uzupełnienia braku ostatniego dnia terminu. Fakt, że tego dnia zaniemogła, uchybiając terminowi, podlega ocenie w toku rozpoznawania wniosku o przywrócenie terminu. Nie sposób zarzucić stronie, będącej osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nawet lekkiej niedbałości lub nienależytej niestaranności w tym zakresie. Kolejną przesłanką przemawiającą za zasadnością przywrócenia skarżącej terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi był fakt, że nie jest ona profesjonalnym podmiotem obrotu prawnego. O ile - co do zasady - nieznajomość przepisów prawa nie może usprawiedliwiać uchybień formalnych w toku postępowania sądowego, w szczególności w sytuacji, w której strona niebędąca profesjonalistą jest każdorazowo pouczana o treści spoczywających na niej obowiązków procesowych, o tyle należy zwrócić uwagę na istotę braku formalnego, do uzupełnienia którego skarżąca została wezwana zarządzeniem z 8 listopada 2022 r. Brak jest jednoznacznych podstaw do uznania, że niepodanie w skardze do sądu administracyjnego numeru PESEL jest brakiem formalnym, który - jako uniemożliwiający nadanie sprawie dalszego biegu - uprawnia sąd do odrzucenia skargi, szczególnie, że numer ten znajduje się w aktach administracyjnych, na co wskazywała skarżąca, uzasadniwszy swe przekonanie, że w takiej sytuacji podanie w skardze numeru PESEL nie jest wymogiem konstytutywnym skargi. W tym zakresie Sąd I instancji odwołał się do treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3.7.2023 r. II GPS 3/22, w której wskazano, że niezachowanie określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b ppsa wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 ppsa, bez względu na to, czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd. W tym aspekcie zwrócić należy uwagę, że uchwała zobowiązuje Przewodniczącego do wezwania strony, która nie podała w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, niezależnie od tego, czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd, nie zobowiązuje natomiast sądu do odrzucenia skargi na skutek nieuzupełnienia tego braku w terminie zgodnie z wezwaniem. Uchwała II GPS 3/22 nie stanowi podstawy do odrzucenia skargi wobec niepodania przez stronę numeru PESEL w zakreślonym w wezwaniu terminie. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie stoi na stanowisku, że niepodanie przez stronę w skardze numeru PESEL, w sytuacji w której numer ten znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd, nie stanowi braku formalnego mogącego być podstawą do odrzucenia skargi, mimo że uchwała II GPS 3/22 zobowiązuje Przewodniczącego do wezwania strony do uzupełnienia tego braku. W niniejszej sprawie ma to znaczenie o tyle, że usprawiedliwia dezorientację skarżącej, niebędącej profesjonalistą w obrocie prawnym, w tym zakresie. Mogła ona pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że brak formalny w postaci niepodania w skardze numeru PESEL nie jest brakiem formalnym, który spowoduje odrzucenie skargi. Wszystkie powyższe okoliczności łącznie prowadzą do wniosku, że przywrócenie skarżącej terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie numeru PESEL było zasadne. Nie sposób przypisać skarżącej winę za uchybienie terminu. Rozpoznając niniejszą sprawę, należy mieć na uwadze także przedmiot postępowania. Sprawa dotyczy opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Mając na uwadze sytuację życiową, dochodową i majątkową skarżącej, sprawa ta ma dla niej niebagatelne znaczenie. Nieuprawnione jest pozbawienie jej prawa do sądu wskutek braku formalnego, który nie uniemożliwiał nadania sprawie dalszego biegu. Z tych wszystkich względów zażalenie należało uwzględnić. W związku ze wskazaniem przez skarżącą numeru PESEL w piśmie z 23 listopada 2022 r. (k. 12-13), jak i we wniosku o przywrócenie terminu (k. 57), uznać należy, że w związku z przywróceniem przez Naczelny Sąd Administracyjny terminu brak ten został uzupełniony. W konsekwencji przywrócenia terminu postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 6 grudnia 2022 r. SA/Gd 933/22 odrzucające skargę (k. 15-16), jak i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2023 r. I OZ 650/22 oddalające zażalenie na postanowienie z 6 grudnia 2022 r. upadają, nie wywołując skutków prawnych (postanowienie NSA z 11.5.2011 r. II OZ 393/11, Legalis 639432). Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2, art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.