I OZ 247/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 1143/23 o odrzuceniu skargi A.D. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 14 lipca 2023 r., znak WS-VI.7534.3.4.2023.BP w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 19 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Kr 1143/23 odrzucił skargę A.D. (dalej: skarżący) na decyzję Wojewody Małopolskiego z 14 lipca 2023 r., znak WS-VI.7534.3.4.2023.BP. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że pismem z 15 września 2023 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi, pouczając, że niewykonanie wezwania spowoduje odrzucenie skargi. Termin do uzupełnienia braków formalnych upływał 28 września 2023 r., natomiast skarżący braki uzupełnił po upływie terminu. Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, jednak wniosek ten został prawomocnie oddalony. Jak wynika z akt sprawy, w skardze do sądu skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienia pełnomocnika i zwolnienie od kosztów sądowych. Wezwano skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania, wezwanie doręczono 21 września 2023 r. Rygoru wskazanego w wezwaniu nie zastosowano. Formularz wniosku został złożony 2 października 2023 r. i rozpoznany postanowieniem z 20 października 2023 r., II SPP/kr 119/23, którym zwolniono skarżącego z kosztów sądowych i ustanowiono dla niego radcę prawnego. O wyznaczeniu pełnomocnikiem radca prawny została poinformowana przez organ samorządu radcowskiego pismem z 7 listopada 2023 r. Pełnomocnik skarżącego w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi wyjaśniła, że doszło do niedołączenia do skargi formularza prawa pomocy, ponieważ ona była w tym czasie chora, zaś skarżący jest osobą starszą i nieznającą prawa. Do wydania postanowienia o odmowie przywrócenia terminu doszło 4 dni po ustanowieniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, co w jej ocenie czyni to postanowienie bezprzedmiotowym. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje. Zażalenie jest uzasadnione. Przyczyną odrzucenia skargi było nieuzupełnienie jej braków formalnych przez nadesłanie do Sądu 3 odpisów. Argumentacja zażalenia odnosząca się do konieczności udzielenia skarżącemu pomocy przy wypełnianiu formularza PPF pozostaje zatem bez związku z motywami postanowienia o odrzuceniu skargi, co nie ma jednak wpływu na jego skuteczność. Podkreślić należy, że w sytuacji, kiedy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika składany jest wraz ze skargą, Sąd powinien powstrzymać się od kierowania wezwań do skarżącego, do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii prawa pomocy w tym zakresie. W szczególności sąd nie powinien kierować do strony wezwań objętych rygorem odrzucenia skargi, nakłada bowiem wówczas na stronę obowiązki, których poniechanie albo wypełnienie po terminie rodzi negatywne skutki dla strony, pozbawionej pomocy prawnej, o jaką się ubiega. Wezwania takie powinny być kierowane do pełnomocnika, w przypadku jego ustanowienia. W niniejszej sprawie, po ustanowieniu pełnomocnika, Sąd zaniechał wezwania pełnomocnika do usunięcia braków skargi. W tej sytuacji nie ma znaczenia okoliczność, że prawomocnie w sprawie oddalono osobisty wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Skarżący braków nie usunął i terminu do tej czynność mu nie przywrócono. Nie uzasadnia to jednak odrzucenia skargi bez uprzedniego wezwania do usunięcia braków przez pełnomocnika ustanowionego w sprawie. Sąd I instancji, dysponując wnioskiem o ustanowienie prawa pomocy, winien powstrzymać się od czynności podejmowanych osobiście względem skarżącego do czasu rozpoznania jego wniosku o ustanowienie pełnomocnika, a następnie kierować wezwania do tego pełnomocnika. W sprawie takiego wezwania do pełnomocnika nie skierowano, co czyni odrzucenie skargi przedwczesnym i nieuzasadnionym. Wzywanie skarżącego, jako nieuprawnione, nie może prowadzić do negatywnych dla strony konsekwencji. Praktyka zastosowana przez Sąd I instancji skutkuje przeprowadzeniem czynności osobiście ze skarżącym i ustanowieniem pełnomocnika na etapie, na którym osobiste zaniechania skarżącego wywołały już niekorzystne dla niego skutki. W takim przypadku udzielenie pomocy prawnej w postaci ustanowienia pełnomocnika jest pozorne i wywiera ograniczony skutek dla strony, skoro istotne czynności postępowania, obciążane rygorem odrzucenia skargi zostały przeprowadzone przed ustanowieniem pełnomocnika, ale już po zgłoszeniu wniosku o prawo pomocy. Prawo pomocy zostało skarżącemu przyznane w oparciu o wniosek zgłoszony w skardze, którego braki uzupełniono przez złożenia urzędowego formularza wniosku, co wprost zostało stwierdzone w uzasadnieniu postanowienia II SPP /Kr 119/23. Z powyższych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.