I OZ 387/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 21 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 445/23 o odrzuceniu skargi W. T. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 17 marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości gruntowej postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 445/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił skargę W. T. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 17 marca 2023 r. w przedmiocie zwrotu nieruchomości gruntowej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia 22 maja 2023 r. skarżąca została wezwana do usunięcia - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania - braków formalnych skargi poprzez: 1) wskazanie numeru PESEL skarżącej; 2) złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi; 3) nadesłanie 2 egzemplarzy odpisów skargi. Przedmiotowe wezwanie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 1 czerwca 2023 r. W dniu 13 czerwca 2023 r. do Sądu wpłynęło pismo Dyrektora Wydziału Infrastruktury i Nieruchomości Warmińsko-Mazurskiego Urzędu Wojewódzkiego w Olsztynie, przy którym przekazano złożone do tego organu pismo skarżącej z dnia 6 czerwca 2023 r., z którego treści wynika, że wykonując zobowiązanie Sądu przekazuje się odpis pełnomocnictwa oraz dwa odpisy skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucając skargę zauważył, że pismo zawierające wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi doręczono pełnomocnikowi skarżącej, na adres wskazany w skardze, w dniu 1 czerwca 2023 r. Odbiór korespondencji potwierdził upoważniony pracownik. W wyznaczonym terminie nie uzupełniono braków formalnych skargi. Termin ten upłynął bowiem bezskutecznie w dniu 9 czerwca 2023 r., stosownie do treści art. 83 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Okoliczność ta, w ocenie Sądu, uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu. Ponadto wskazano, że pismo skarżącej, przy którym uzupełniono braki formalne skargi, tj. podano numer PESEL skarżącej, załączono udzielone pełnomocnictwo, jak też dwa egzemplarze skargi zostało przesłane do organu nie zaś do Sądu, a zatem dopiero datę nadania przesyłki do Sądu można uznać za dzień wykonania zarządzenia, co stanowi wykonanie tego obowiązku po upływie terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skarżąca stanęła na stanowisku, że uzupełnienie braków formalnych skargi za pośrednictwem organu - którego decyzja była skarżona - było działaniem prawidłowym. W ocenie strony pismo powinno zostać uznane za złożone w terminie w dacie nadania przesyłki do organu administracji państwowej, w przedmiotowej sprawie do Wojewody Warmińsko-Mazurskiego. Z ostrożności procesowej wskazano, że przed ewentualnym odrzuceniem skargi z powodu istnienia braków formalnych Sąd winien jeszcze raz przeanalizować, czy owe braki faktycznie istniały. Zdaniem strony pierwotne pełnomocnictwo skarżącej obejmowało swoim zakresem także postępowanie przed sądami administracyjnymi. Istotnie, przepisy wskazują, że należy podać nr PESEL strony wnoszącej pierwsze pismo, jednakże akta sprawy administracyjnej zawierają wszelkie dane osób skarżących, w tym adresów zamieszkania czy nr PESEL. Skoro Sąd dysponował aktami sprawy z numerem PESEL skarżącej, a zatem posiadał wiedzę o tym numerze z urzędu, wzywanie strony o jego podanie wydaje się zbędnym formalizmem. Zdaniem skarżącej pierwotnie złożona skarga posiadała także odpowiednią ilość odpisów i zbędnym było wzywanie strony do uzupełnienia skargi o kolejne dwa odpisy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wskazać, że warunki formalne skargi, nieuzupełnienie których w zakreślonym terminie – stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. – skutkuje jej odrzuceniem, zostały określone w art. 57 § 1 tej ustawy. Zgodnie z nim, skarga powinna zawierać elementy wymienione w pkt 1-3 omawianej regulacji, a ponadto powinna czynić zadość wymaganiom dla każdego pisma w postępowaniu sądowym – przewidzianym w art. 46 P.p.s.a. W szczególności, w myśl art. 46 § 2 pkt 1 lit. b P.p.s.a., pismo strony powinno zawierać w przypadku gdy jest pierwszym pismem w sprawie numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Zgodnie natomiast z art. 46 § 3 P.p.s.a. do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. Ponadto, oprócz wymagań wskazanych w art. 46 P.p.s.a., przepis art. 47 § 1 P.p.s.a. przewiduje, że do pisma należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Wobec powyższego Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie właściwie wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków formalnych skargi bowiem nie wskazano w niej numeru PESEL skarżącej, nie dołączono pełnomocnictwa upoważniającego adwokata A. W. do występowania w imieniu strony przed sądami administracyjnymi oraz nie nadesłano wystarczającej ilości egzemplarzy skargi dla pozostałych stron postępowania. W terminie wyznaczonym w wezwaniu z dnia 30 maja 2023 r. nie uzupełniono ww. braków formalnych skargi, a zatem zaistniała obligatoryjna przesłanka do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Odnosząc się do argumentów powołanych w zażaleniu, że akta sprawy administracyjnej zawierają wszelkie dane skarżącej, w tym nr PESEL, a zatem wezwanie strony o jego podanie było zbędnym formalizmem zauważyć trzeba, że w dniu 3 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt II GPS 3/22 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę o następującej treści: "Niezachowanie, określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 powołanej ustawy, bez względu na to czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd". Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie podziela stanowisko zawarte w przedmiotowej uchwale. Wobec nieuzupełnienia braków formalnych skargi poprzez podanie numeru PESEL skarżącej, pomimo wezwania do jego uzupełnienia, rozstrzygnięcie Sądu I instancji w tym zakresie jest zatem prawidłowe. Również kwestia związana z brakami formalnymi w postaci nieprzedłożenia odpisów wnoszonych do sądów administracyjnych pism procesowych była przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 13/13, w której – koncentrując się na braku przedłożenia odpisów skargi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym – stwierdzono, że "niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 P.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 P.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". W uzasadnieniu uchwały stwierdzono w szczególności, że ustawodawca nie przewidział prawnych możliwości uzupełniania braków formalnych żadnych pism procesowych przez sąd, ani nie dokonał rozróżnienia na braki "istotne" i "nieistotne", a jedynie wskazał na braki, które uniemożliwiają nadanie pismu prawidłowego biegu, co przemawia za przyjęciem ścisłej wykładni omawianych przepisów. Podzielając pogląd składu siedmiu sędziów wyrażony w powyższej uchwale, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie Sądu I instancji jest zgodne z prawem. Korespondencja zawierająca wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi została doręczona w dniu 1 czerwca 2023 r., a termin do wykonania zobowiązania upłynął bezskutecznie z dniem 9 czerwca 2023 r. (z uwagi na przypadający 8 czerwca 2023 r. dzień ustawowo wolny od pracy). W zakreślonym terminie nie nadesłano do Sądu odpisów skargi wymaganych dla pozostałych uczestników postępowania, a zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadnie odrzucił skargę także z tej przyczyny. Nie ma również racji wnosząca zażalenie wskazując, że skoro wcześniej złożone pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą obejmowało swoim zakresem także postępowanie przed sądami administracyjnymi to w sprawie nie wystąpił ww. brak formalny skargi. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu wskazać trzeba, że ocena dopuszczalności powołania się na pełnomocnictwo złożone wcześniej do akt administracyjnych czy też w innym postępowaniu sądowym była przedmiotem licznych orzeczeń sądów administracyjnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażano pogląd, zgodnie z którym pełnomocnik może skutecznie powołać się na pełnomocnictwo złożone wcześniej w aktach administracyjnych nadesłanych wraz ze skargą na akt (działanie, bezczynność) organu, o ile treść tego pełnomocnictwa nie budzi wątpliwości co do jego zakresu i w sposób wyraźny obejmuje występowanie przed sądami administracyjnymi. Nie był to jednak pogląd jednolity, bowiem równie często wskazywano, że użyte w art. 37 § 1 i art. 46 § 3 P.p.s.a. (w poprzednim brzmieniu) pojęcie "sprawa" dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego, zainicjowanego konkretną skargą. Tym samym, dokonując pierwszej czynności w danej sprawie (rozumianej formalnie jako dane postępowanie sądowoadministracyjne), należy każdorazowo przedłożyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis. Obecne brzmienie art. 46 § 3 P.p.s.a. zostało wprowadzone przez art. 1 pkt 12 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Przed wspomnianą nowelizacją, przepis ten stanowił, że do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa - nie zawierał zatem sprecyzowania "przed sądem", co było źródłem niejasności przy stosowaniu tego przepisu i wywołało opisane wyżej rozbieżności w orzecznictwie. Aktualnie, od 15 sierpnia 2015 r., nie może nasuwać żadnych wątpliwości, że złożenie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym nie zwalnia z obowiązku złożenia go w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W takiej sytuacji strona jest obowiązana uzupełnić ten brak formalny skargi i złożyć pełnomocnictwo, względnie jego uwierzytelniony odpis. Skarga w niniejszej sprawie niewątpliwie została wniesiona po wejściu w życie ustawy zmieniającej, a zatem właściwie Przewodniczący Wydziału wezwał do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie m.in. pełnomocnictwa procesowego do występowania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi. Wykazanie się pełnomocnictwem na etapie postępowania administracyjnego nie zwalniało bowiem z obowiązku złożenia ww. dokumentu przed sądem. Nie można również podzielić stanowiska skarżącej, że uzupełnienie braków formalnych skargi za pośrednictwem organu, którego decyzja była zaskarżona było działaniem prawidłowym. Pośredni tryb wnoszenia pism procesowych do sądu administracyjnego, a więc za pośrednictwem organu, stanowi wyjątek od zasady bezpośredniego wnoszenia pism do sądu i dlatego też przypadki jego stosowania zostały wprost wymienione w ustawie - art. 54 § 1, art. 64c § 2, art. 87 § 2 P.p.s.a. W toku wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego zarówno strona jak i profesjonalny pełnomocnik powinni każde pismo procesowe kierować bezpośrednio do sądu, w tym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji wniesienia pisma procesowego, które winno być skierowane bezpośrednio do Sądu, a złożone zostało do organu, najwcześniejszą datą, jaką można przyjąć za datę złożenia tego pisma jest data przesłania tego pisma przez organ do Sądu (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 889/15, z dnia 10 stycznia 2018 r. sygn. akt II OZ 1609/17, z dnia 24 października 2018 r. sygn. akt II OZ 1042/18, z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt I OZ 1287/19 oraz z dnia 19 lipca 2023 r. sygn. akt I OZ 257/23; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie, skoro przekroczenie terminu nastąpiło wskutek nieprawidłowo dokonanej czynności związanej z uzupełnieniem braków formalnych skargi przez wysłanie pisma uzupełniającego braki do organu, zamiast do Sądu, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie miał obowiązek uwzględnić z urzędu jego upływ i z tej przyczyny odrzucić skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.