II SA/Go 662/22

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Marta Świetlik po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata M.S. o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu obejmującej sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi R.N. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania adwokatowi M.S. wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Go 662/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę R.N. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2022r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Postanowieniem z dnia 30 marca 2023 r. sygn. akt II SPP/Go 24/23 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1 postanowienia) oraz ustanowił dla skarżącego adwokata (pkt 2 postanowienia). Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła skarżącemu pełnomocnika w osobie adwokata M.S., o czym zawiadomiła tut. Sąd oraz wyznaczonego pełnomocnika. W piśmie z dnia [...] maja 2023 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej poinformował, że adwokat M.S. korespondencję z informacją o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla R.N. odebrał w dniu 19 kwietnia 2023 r. Zgodnie z zarządzeniem z dnia 25 lipca 2023 r. w dniu 31 lipca 2023 r. zwrócono się również do pełnomocnika skarżącego o podanie w terminie 3 dni, kiedy odebrał zawiadomienie Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu w niniejszej sprawie. Jednocześnie wezwano pełnomocnika skarżącego do przedstawienia w powyższym terminie podjętych czynności procesowych oraz wskazano na treść art. 177 § 4 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634). Wezwanie to doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 8 sierpnia 2023r. (z.p.o. – k. 98 akt sądowych). W dniu 11 sierpnia 2023 r. pełnomocnik skarżącego zapoznał się z aktami sprawy. W tym też dniu złożył opinię o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przewrócenie terminu do jej złożenia i wnioskiem o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu oświadczając, że koszty te nie zostały w żadnej części uiszczone. Następnie, w kolejnym piśmie z dnia [...] sierpnia 2023 r., pełnomocnik skarżącego, odpowiadając na wezwanie z 31 lipca 2023 r., wskazał, że podjął następujące czynności w sprawie, tj.: przejrzał i przeanalizował akta niniejszej sprawy, sporządził i wywiódł wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządził i wywiódł opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednocześnie wyjaśnił, że pełnomocnikiem dla skarżącego został ustanowiony w dniu 19 kwietnia 2023 r., natomiast wskutek nieprawidłowego wykonania zarządzenia przewodniczącego z dnia 30 marca 2023 r. nie został poinformowany ani o zapadłym orzeczeniu ani o odbiorze przez skarżącego odpisu wyroku z uzasadnieniem. Wobec tego stwierdził, że za prawidłową datę zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem należy uznać 8 sierpnia 2023 r., najpóźniej 11 sierpnia 2023 r. Postanowieniem z dnia 20 września 2023 r. sygn. akt II SA/Go 662/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. odmówił pełnomocnikowi skarżącego przywrócenia terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Złożone przez pełnomocnika skarżącego zażalenie na powyższe postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2023 r. sygn. akt II OZ 623/23. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest to, że zawiadomienie Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczeniu adw. M.S. adwokatem z urzędu dla skarżącego w sprawie II SA/Go 662/22 zostało mu doręczone w dniu 19 kwietnia 2023 r. Tym samym od tej daty rozpoczął swój bieg 30-dniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej/opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Zaznaczył, że prawdą jest, że wbrew wyraźnemu przepisowi art. 253 § 1 zd. 2 P.p.s.a., z którego wynika, że w przypadku, gdy ustanowienie pełnomocnika ma nastąpić po wydaniu orzeczenia, od którego przysługuje skarga kasacyjna, sąd zawiadamia o tym właściwą radę. WSA w Gorzowie Wielkopolskim nie zawiadomił ORA o wydaniu w przedmiotowej sprawie wyroku w dniu 25 stycznia 2023 r. Niesporne jest również, że pierwszą czynność w sprawie pełnomocnik podjął dopiero w dniu 11 sierpnia 2023 r. (a więc już po upływie 30 dni od zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu), kiedy to zapoznał się z aktami sprawy, a następnie złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i przedłożył sporządzoną opinię. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił jednak stanowisko Sądu I instancji i przyjął, że w sprawie nie może być mowy o braku winy pełnomocnika w uchybieniu terminu. Pełnomocnik ten nie dochował bowiem wymaganej od niego staranności. To, że w zawiadomieniu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu nie wskazano, iż wyznaczony jest do sporządzenia skargi kasacyjnej, nie podważa oczekiwania, że pełnomocnik z chwilą jego wyznaczenia w sprawie winien niezwłocznie zasięgnąć wiedzy o stanie tej sprawy i podjąć konieczne działania. NSA podkreślił, że wbrew stanowisku zawartemu w zażaleniu, od pełnomocnika wyznaczonego z urzędu należy oczekiwać postawy czynnej, nie zaś biernej, a zatem po wyznaczeniu powinien on sam niezwłocznie powziąć czynności celem dowiedzenia się, czy i jakie w sprawie biegną terminy. W niniejszej sprawie wyznaczony pełnomocnik z urzędu, nie dochowując temu standardowi, oczekiwanemu od profesjonalnego pełnomocnika, uchybił terminowi do wniesienia opinii w przedmiocie skargi kasacyjnej z własnej winy. Niezależnie od niewątpliwego naruszenia przez sąd wojewódzki obowiązku wynikającego z art. 253 § 1 zd. 2 P.p.s.a. powiadomienia właściwej rady, do obowiązków ustanowionego w ramach prawa pomocy, jak każdego działania adwokata świadczącego pomoc prawną, należy wykonywanie swych obowiązków gorliwie i sumiennie, a co ma swe źródło w rocie ślubowania adwokackiego. NSA nie dostrzegł takich przeszkód, które uniemożliwiałyby wyznaczonemu pełnomocnikowi podjęcie niezwłocznie takich działań, które pozwoliłyby mu na zorientowanie się o toku sprawy, w której został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu, chociażby poprzez nawiązanie kontaktu ze skarżącym, względnie przejrzenie akt lub dokonanie wglądu w dane publiczne o toku spraw zamieszczone na stronie internetowej sądu wojewódzkiego. Zaznaczył, że we wniosku o przywrócenie terminu nie wskazano na takie działania pełnomocnika. W konsekwencji NSA zarzuty zawarte w zażaleniu uznał za niezasadne, a zaskarżone postanowienie za odpowiadające prawu. Wobec powyższego należy zważyć, co następuje: Stosownie do treści art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a." wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Natomiast szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. 2019 r. poz. 18). Zaznaczyć jednak należy, że mimo literalnej wykładni art. 250 § 1 P.p.s.a. nie nakłada na sąd/referendarza sądowego obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r, sygn. akt I OZ 768/13; wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko, zgodnie z którym pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu należy się wynagrodzenie jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną, przy czym udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika z urzędu powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której pomoc jest udzielana (por.: postanowienia NSA z 15.04.2010 r. sygn. akt. II OZ 321/10 oraz z dnia 17.09.2012 r. sygn. akt. II FZ 727/12). Z uwagi na opłacenie tego wynagrodzenia ze środków publicznych sąd/referendarz sądowy ma uprawnienie i obowiązek ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została stronie udzielona (por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 9 listopada 2021 r. sygn. akt IV SAB/Go 169/20). Dokonując oceny wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu należy mieć na uwadze, że pełnomocnik ten został ustanowiony dla skarżącego już po wydaniu w sprawie orzeczenia przez Sąd I instancji. Zgodnie art. 177 § 3 P.p.s.a. w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Natomiast w § 4 omawianego przepisu wskazano, że jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. Skuteczność złożenia opinii o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej wymaga zatem dochowania przez pełnomocnika terminu, o którym mowa w ww. przepisach. W niniejszej sprawie adwokat M.S. został zawiadomiony o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego w dniu 19 kwietnia 2023 r. Natomiast opinię o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej złożył do tut. Sądu dopiero w dniu 11 sierpnia 2023 r. a zatem ze znacznym przekroczeniem terminu przewidzianym na dokonanie tej czynności. Prawomocnym postanowieniem z dnia 20 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp., po rozpoznaniu wniosku pełnomocnika skarżącego, odmówił przywrócenia terminu do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W sprawie istotnym jest przy tym fakt, że opinia ta została złożona przez pełnomocnika skarżącego dopiero na skutek zobowiązania Sądu do przedstawienia podjętych czynności procesowych. W ocenie referendarza takie działanie profesjonalnego pełnomocnika nie może być żadnym wypadku uznane za skuteczne i stanowiące podstawę dla przyznania mu wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W tych okolicznościach nie sposób bowiem przyjąć, że w sprawie miało miejsce faktyczne udzielenie pomocy prawnej skoro za takie – jak już wyżej wskazano – można uznać tylko takie działania, które zmierzają bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji strony. Podkreślić należy, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej winna być sporządzona i przedstawiona stronie niezwłocznie, tak aby umożliwić jej podjęcie ewentualnych czynności prowadzących do zabezpieczenia jej praw i możliwości dochodzenia ich przed sądem. Opinia o jakiej mowa powyżej powinna być sporządzona najdalej w terminie odpowiadającym terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej (por. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2008 r. sygn. akt I OZ 910/08). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 listopada 2023 r. sygn. akt II OZ 623/23 do obowiązków ustanowionego w ramach prawa pomocy, jak każdego działania adwokata świadczącego pomoc prawną, należy wykonywanie swych obowiązków gorliwie i sumiennie, a co ma swe źródło w rocie ślubowania adwokackiego. NSA nie dostrzegł przy tym w niniejszej sprawie takich przeszkód, które uniemożliwiałyby wyznaczonemu pełnomocnikowi podjęcie niezwłocznie takich działań, które pozwoliłyby mu na zorientowanie się o toku sprawy, w której został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu. Mając na uwadze powyższe okoliczności referendarz sądowy, na podstawie art. 250 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.