II SA/Rz 455/24

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ WSA Elżbieta Mazur - Selwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi D.D. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 27 lutego 2024 r. nr O-III.621.1.11.2024 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego – skargę oddala – UZASADNIENIE II SA/Rz 455/24 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi D.D. (dalej: "skarżący") jest, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 35 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm. - dalej: "u.e.l."), decyzja Wojewody Podkarpackiego z dnia 27 lutego 2024 r. nr O-III.621.1.11.2024 w przedmiocie wymeldowania wyżej wymienionego z pobytu stałego. Jak wynika z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy M.R. wystąpiła do Wójta Gminy [...] o wymeldowanie spod adresu: [...] swojego męża D.D. Decyzją z dnia 7 lutego 2024 r. nr ROS.5343.4.17.2023.PK Wójt Gminy [...] orzekł o wymeldowaniu wyżej wymienionego z pobytu stałego w miejscowości [...]. Organ wyjaśnił, że D.D. wyprowadził się z domu spod ww. adresu w lipcu 2023 r. Fakt ten potwierdziła kontrola meldunkowa przeprowadzona przez Policję 12 grudnia 2023 r. oraz świadkowie przesłuchani na rozprawie 17 stycznia 2024 r. Jak wynika z zeznań świadków D.R. oraz J.R., skarżący wyprowadził się podczas awantury do której była wezwana Policja. W/w wyprowadził się dobrowolnie i bez żadnego przymusu. Organ podał, że dom w [...] jest własnością M.R. Wymieniona płaci rachunki oraz ponosi koszty utrzymania domu. Skarżący nie dokłada się do utrzymania domu, nie odwiedza żony pod w/w adresem. Państwo D. są w trakcie separacji. Organ wskazał także, że obecnie skarżący przebywa pod adresem: ul. [...] w B. Nie wyraża chęci powrotu do domu w C., nie podejmował środków prawnych, by wrócić do przedmiotowego domu, nie dokłada się do kosztów jego utrzymania. Organ uznał zatem, że opuszczenie domu było dobrowolne i trwałe i zachodzą przesłanki do jego wymeldowania z pobytu stałego. W odwołaniu od tej decyzji D.D. zakwestionował uprawnienie organu do wydania decyzji w sprawie wymeldowania. Podkreślił, że zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym o wspólnym zamieszkaniu będzie decydował sąd (art. 57 i art. 58 § 2). Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 lutego 2024 r. Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego w opisywanej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości ustalono, że odwołujący opuścił w rozumieniu art. 35 w zw. z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.e.l. miejsce pobytu stałego w budynku pod adresem [...], a opuszczenie to miało charakter dobrowolny. W ocenie Wojewody, stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy, postępowanie przeprowadzono rzetelnie a zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji a organ I instancji ocenił go w sposób prawidłowy. Odnosząc się do argumentów odwołania Wojewoda wyjaśnił, że żaden przepis prawa nie uzależnia wydania decyzji w przedmiocie wymeldowania osoby od wyroku sądu powszechnego w sprawie o separację. Wydana decyzja nie narusza zasady trójpodziału władz, a rozstrzygające organy działały w ramach kompetencji i posiadały właściwość miejscową i rzeczową do rozpatrzenia sprawy. Wojewoda wskazał, że ewentualny powrót D.D. do budynku pod adresem [...], [...], to zdarzenie przyszłe i niepewne. Dodatkowo zaznaczył, że odwołujący się nie ma żadnego prawa podmiotowego do tego budynku. Natomiast jedyna właścicielka i świadkowie twierdzą, że odwołujący wyprowadził się z budynku spod ww. adresu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożonej na tę decyzję D.D. zarzucił, że Wojewoda Podkarpacki nie był uprawniony do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Niezasadnie uznał, że złożony pozew o separację nie stanowi dochodzenia praw do lokalu. Nie podał podstawy prawnej w oparciu o którą uznał, że sąd prowadzący sprawę o separację jest nieuprawniony do podjęcia decyzji o wspólnym zamieszkaniu po orzeczeniu o separację. W ocenie skarżącego Wojewoda wydając decyzję uznał się za uprawniony do połączenia kompetencji władzy wykonawczej, ustawodawczej i sądowniczej. Skarżący zwrócił się o zwrot kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. W piśmie procesowym z 23 kwietnia 2024 r. M.R. poinformowała, że jej mąż po dobrowolnym opuszczeniu domu 1 lipca 2023 r. zabrał rzeczy które chciał i od tamtej pory nie przyjeżdża, nie utrzymuje kontaktu, nie płaci żadnych rachunków. Nie dokłada się na utrzymanie domu, wszystkim sprawami zajmuje się ona. Po wyprowadzce złożył pozew o separację. Poinformowała także, że jej mąż posiada własną nieruchomość – dom bliźniak w B., gdzie kierowana jest korespondencja. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) obejmuje badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a), stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpoznawanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 736), zgodnie z którym organ gminy, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Decyzja o wymeldowaniu, jak wynika z powołanego przepisu ma zatem charakter związany, a jej wydanie jest zdeterminowane zaistnieniem 2 przesłanek - opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). Przez opuszczenie lokalu rozumie się natomiast fizyczne nieprzebywanie w nim połączone z zamiarem opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i skoncentrowanie swoich interesów osobistych i majątkowych w nowym miejscu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowanym jeszcze na tle poprzednio obowiązującego przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które zachowało aktualność, utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. m.in. wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00; z dnia 21 marca 2001 r., V SA 2950/00; z dnia 7 grudnia 2005 r., II OSK 302/05, , z dnia 14 maja 2010 r., II OSK 851/09, z dnia 19 października 2010 r., II OSK 1577/09; z dnia 18 kwietnia 2012 r., II OSK 223/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). O dobrowolności opuszczenia można mówić wtedy, gdy było ono wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Jednakże zamiar, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, powinien być oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie tylko na podstawie treści oświadczenia zainteresowanej osoby. Niezbędnym w tej kwestii jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywanie związków z miejscem stałego pobytu, jak również pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w nim (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 lutego 2011 r., II SA/Gl 802/2010). Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu muszą być traktowane wszystkie te przypadki, kiedy osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana i swoje centrum życiowe skoncentrowała w innym miejscu. Nawet zatem jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez skorzystania z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub gdy środki te nie okazały się skuteczne prawnie, obliguje organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., II OSK 2122/11, z dnia 10 czerwca 2011 r., II OSK 1049/10, wyrok NSA z dnia 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14). Podobnie, jeśli opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (np. wykonaniem wyroku nakazującego eksmisję z lokalu), to przy ustaleniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby, przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że działanie organów w takich sytuacjach najczęściej nie jest zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 31.01.2018 r., II SA/Bd 623/17, wyrok NSA z dnia 5.12.2017 r., II OSK 580/16). W rozpoznawanej sprawie niesporny jest fakt niezamieszkiwania skarżącego w miejscowości C., pod numerem [...], jak również data i okoliczności opuszczenia tego miejsca. Nastąpiło to w lipcu 2023 r. w czasie konfliktu rodzinnego, w ramach którego interweniowała Policja. Skarżący opuścił dom w C. dobrowolnie, co potwierdzają zeznania świadków i czemu on sam nie zaprzecza. Eksponuje natomiast swoje starania o prawa do lokalu, którymi w jego ocenie jest złożenie pozwu o separację małżeństwa z M.R. Skarżący oczekuje, że to sąd rodzinny rozstrzygnie kwestie jego wymeldowania, tymczasem sąd rodzinny nie rozstrzyga tego rodzaju kwestii. Do jego jurysdykcji należą np. sprawy majątkowe pomiędzy małżonkami, w tym także rozstrzyganie o prawach do domu w C. Natomiast zameldowanie, jak słusznie wywodzi w zaskarżonej decyzji Wojewoda, służy wyłącznie potrzebom ewidencji ludności i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w określonym miejscu. Odpowiednio zatem wymeldowanie z miejsca pobytu stałego to administracyjne potwierdzenie faktu, że określona osoba pod określonym adresem nie mieszka. Do potwierdzenia takiego faktu, na mocy obowiązujących przepisów uprawnione są organy gminy właściwe ze względu na położenie nieruchomości. Podkreślić też należy, ze organy te nie zajmują się przyznawaniem czy odbieraniem praw do lokalu. W rozpoznawanej sprawie, dysponując materiałem dowodowym w postaci zeznań świadków złożonych w toku rozprawy administracyjnej oraz pisma Komendy Powiatowej Policji w [...], organy obu instancji przyjęły, że skarżący wyprowadził się z domu w C., nie przyjeżdża tam i skoncentrował swoje centrum życiowe w innym miejscu, gdzie pracuje, zaś korespondencję odbiera w B. Sąd nie dopatrzył się uchybień w prowadzonym postępowaniu, zostały wyjaśnione istotne dla ustalenia kwestii zamieszkiwania okoliczności, a ocena dowodów została dokonana zgodnie z przepisami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W wyniku tej oceny prawidłowo przyjęto, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, skutkujące wymeldowaniem skarżącego z pobytu stałego. Raz jeszcze należy podkreślić ewidencyjny charakter wymeldowania, które potwierdza jedynie fakt, że dana osoba nie przebywa w danym miejscu na pobyt stały, nie stwierdza natomiast w żaden sposób uprawnień do lokalu czy też ich braku. Jak słusznie podaje Wojewoda, w przypadku, gdy skarżący ponownie zamieszka pod adresem [...], będzie mógł się tam zameldować. Z wszystkich tych względów Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a.