II SA/Lu 740/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Asesor sądowy Maciej Gapski Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agata Jakimiuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 22 czerwca 2023 r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 26 kwietnia 2023 r., znak: [...] UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2023 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 26 kwietnia 2023 r., odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w dniu [...] 2023 r. A. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączone zostało orzeczenie lekarza orzecznika ZUS Oddział w W. nr [...] z dnia [...] 2007 r., z którego treści wynika, że A. K. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, a datę powstania niepełnosprawności ustalono na dzień przed [...] 2001 r. Całkowita niezdolność do pracy pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25. roku życia lub w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Z treści kolejnego orzeczenia z dnia [...] 2023 r. nr [...], wydanego przez lekarza orzecznika ZUS Oddział w W. wynika, że skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy do dnia [...] 2025 r., a stwierdzona całkowita niezdolność do pracy pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu przed 18. rokiem życia lub w trakcie nauki w szkole przed [...] 2001 r., a zatem przed 23. rokiem życia skarżącej. Organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do art. 3 pkt 20 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm., dalej powoływanej także jako "ustawa"), umiarkowany stopień niepełnosprawności oznacza całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i takim orzeczeniem legitymuje się skarżąca. Organ podkreślił jednakże, iż w świetle treści art. 16 ust. 3 ustawy możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności uzależniona jest od tego, czy niepełnosprawność tej osoby powstała przed ukończeniem przez nią 21. roku życia. Na podstawie orzeczeń przedstawionych przez skarżącą nie jest natomiast możliwe ustalenie, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Strona nie przedłożyła też innych dokumentów świadczących o tym, że jej niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21. roku życia. Zatem nie została spełniona przesłanka z art. 16 ust. 3 ustawy. Organ zauważył jednocześnie, że podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej z A. K. w dniu [...] 2023 r. pracownik socjalny ustalił, iż skarżąca nie posiada innych orzeczeń o niepełnosprawności, poza dołączonymi już do akt sprawy. Wprawdzie w odwołaniu skarżąca podniosła, że nie została poinformowana o konieczności dostarczenia dokumentów, jednak nie wskazała, że jest w posiadaniu innych orzeczeń oraz nie dołączyła do odwołania dodatkowych dokumentów. Kolegium podkreśliło, że rozpoznając sprawę w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego, w przypadku o jakim mowa w art. 16 ust. 3 ustawy, organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalenia ani stopnia niepełnosprawności, ani też daty, od której niepełnosprawność istnieje. Ustalenie istnienia niepełnosprawności i jej stopnia może się odbywać wyłącznie w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Tylko ten dokument uprawnia do poczynienia ustaleń w zakresie stopnia i daty powstania niepełnosprawności. Orzeczenie takie nie może być zastąpione żadnym innym dokumentem ani też ustaleniami organu dokonanymi w prowadzonym przez ten organ postępowaniu wyjaśniającym. W konsekwencji Kolegium stwierdziło, że decyzja odmawiająca przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności pozostaje w zgodzie z przepisami prawa. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie skarżąca A. B. (poprzednio nosząca nazwisko "K. ") podniosła, że w rozmowie telefonicznej z pracownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w dniu [...] 2023r. nie została wyraźnie poinformowana, jakie jeszcze dokumenty w stosunku do wcześniej przedstawionych ma przedłożyć. Skarżąca podkreśliła, że choruje od 1992 r., to jest od 14. roku życia. W ocenie skarżącej, niesprawiedliwa jest odmowa przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w takich okolicznościach. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W dniu [...] 2023 r. skarżąca dołączyła do akt sprawy kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, znak [...], wydanego w dniu [...] 2023 r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L.. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie skarżąca okazała oryginał tego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu. W świetle przepisów art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a.") wojewódzkie sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. sąd uchyla zaskarżoną decyzję w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 26 kwietnia 2023 r., odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.). Stosownie do art. 16 ust. 1 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Na mocy ust. 2 art. 16 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Na mocy zaś ust. 3 art. 16 ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. W świetle przytoczonych przepisów nie może budzić wątpliwości, że decyzja w sprawie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie ma charakteru decyzji uznaniowej, lecz jest decyzją związaną, co oznacza, że przyznać taki zasiłek organ może tylko wtedy, gdy spełnione zostały przewidziane przepisami prawa wymogi (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 784/18). W niniejszej sprawie pozostawało poza sporem, że skarżąca A. B. nie należy do żadnej z kategorii osób wymienionych w ust. 2 art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca ma aktualnie 45 lat (urodziła się w 1978 r.) i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem zasadnie organy dokonywały oceny wniosku skarżącej o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w oparciu o przepis art. 16 ust. 3 ustawy. Mając na względzie treść ostatnio powołanego przepisu, w okolicznościach sprawy organy nie kwestionowały, że skarżąca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Organy trafnie dowołały się do treści art. 3 pkt 20 ustawy, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów. Bezsprzecznie natomiast skarżąca do wniosku dołączyła orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS o całkowitej niezdolności do pracy, w tym orzeczenie stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy do dnia [...] 2025 r., co było równoznaczne z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Nie można także odmówić trafności argumentacji organów, iż na etapie postępowania administracyjnego skarżąca nie przedstawiła stosownego dokumentu potwierdzającego, że niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia przez skarżącą 21. roku życia, co w świetle art. 16 ust. 3 ustawy jest także niezbędnym warunkiem przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Dokumenty przedstawione na etapie postępowania administracyjnego, ze względu na ich prawidłowo przytoczoną w zaskarżonej decyzji treść, nie pozwalały na takie ustalenie. Analiza skargi wskazuje, że skarżąca takiej oceny nie kwestionowała, powołując się jedynie na niejasne w jej ocenie informacje dotyczące rodzaju dokumentów, które powinna była przedłożyć. Słusznie też podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że na potwierdzenie spornej w niniejszej sprawie okoliczności winien być przedstawiony przez stronę dokument w postaci orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, gdyż organy rozstrzygające w przedmiocie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nie są uprawnione do samodzielnego czynienia ustaleń co do daty, od której niepełnosprawność istnieje. Niemniej, jak wskazano wyżej, zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu, a to stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., z uwagi na zaistnienie podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ostatnio powołany przepis przewiduje bowiem wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Tego rodzaju sytuacja ma zaś miejsce w niniejszej sprawie. Z dołączonej w toku postępowania sądowego kopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanego w dniu [...] 2023 r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L., znak [...], wynika bowiem, że skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz, że niepełnosprawność u skarżącej istnieje od 14. roku życia. Wynikająca z orzeczenia okoliczność, że niepełnosprawność u skarżącej istnieje od 14. roku życia, nie była znana organowi w dniu wydawania decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie, a w świetle przepisu art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy z wniosku skarżącej o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego i winna być wzięta pod uwagę w ramach ponownego postępowania administracyjnego. W konsekwencji i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 135 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.