III SA/Po 685/23

SENTENCJA Dnia 12 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Górecka (sprawozdawca) Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant : Sekretarz sądowy Aleksandra Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi L. L. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 7 sierpnia 2023r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Prezes KRUS decyzją z dnia 7.08.2023 r. odmówił – na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 2023 r., poz. 208 ze zm. ) – skarżącemu umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2023.208, ze zm.) Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: 1) odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części; 2) umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Organ wskazał, że zobowiązany chciał umorzenia odsetek wskazując na swój wiek, brak emerytury czy renty oraz na chorobę. Organ ustalił , że zadłużenie z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 kwartału 2004 r. do 3 kwartału 2008 r. wynosi łącznie [...] zł. Od dnia 1 października 2008 r. nie podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników z powodu podjęcia zatrudnienia, od stycznia 2014 r. prowadzi działalność gospodarczą. W dniu 7 grudnia 2007 r. umorzono mu 50 % odsetek za okres od 3 kwartału 2000 do 3 kwartału 2007 r. – pozostała cześć jest przedmiotem rozpatrywanego wniosku. W dniu 26 marca 2009 r. wydano decyzję o rozłożeniu zadłużenia na raty, w dniu 12 lutego 2010 r. wygasła ona z powodu niepłacenia przez zobowiązanego rat. W dniu 29 kwietnia 2009 r. dokonał on darowizny nieruchomości z ustanowieniem służebności nieruchomości. ZUS przyznał zobowiązanemu emeryturę z FUS. We wniosku z 9 czerwca 2023 r. zadeklarował opłacenie zaległych składek w kwocie [...]zł do dnia 1 lipca 2023 r., co nie zostało zrealizowane. Zobowiązany nie udokumentował zdarzenia losowego ani klęski żywiołowej. Choroba opisana w przesłanej dokumentacji medycznej wystąpiła kilka lat po ustaniu ubezpieczenia w KRUS i jednocześnie w okresie prowadzenia własnej działalności gospodarczej. W skardze do WSA w Poznaniu strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego. Wniesiono o uchylenie decyzji w całości. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej jako Ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa), albo stwierdzi wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 Ppsa). Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa). W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa KRUS z dnia 97.08.2023 r., którą odmówiono – na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 2023 r., poz. 208 ze zm. ) – skarżącemu umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: 1) odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części; 2) umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Organ wskazał, że zobowiązany chciał umorzenia odsetek wskazując na swój wiek, brak emerytury czy renty oraz na chorobę. Organ ustalił, że zadłużenie z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od 1 kwartału 2004 r. do 3 kwartału 2008 r. wynosi łącznie [...] zł. Od dnia 1 października 2008 r. nie podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników z powodu podjęcia zatrudnienia, od stycznia 2014 r. prowadzi działalność gospodarczą. W dniu 7 grudnia 2007 r. umorzono mu 50 % odsetek za okres od 3 kwartału 2000 do 3 kwartału 2007 r. – pozostała cześć jest przedmiotem rozpatrywanego wniosku. W dniu 26 marca 2009 r. wydano decyzję o rozłożeniu zadłużenia na raty, w dniu 12 lutego 2010 r. wygasła ona z powodu niepłacenia przez zobowiązanego rat. W dniu 29 kwietnia 2009 r. dokonał on darowizny nieruchomości z ustanowieniem służebności nieruchomości. ZUS przyznał zobowiązanemu emeryturę z FUS. We wniosku z 9 czerwca 2023 r. zadeklarował opłacenie zaległych składek w kwocie [...]zł do dnia 1 lipca 2023 r., co nie zostało zrealizowane. Zobowiązany nie udokumentował zdarzenia losowego ani klęski żywiołowej. Choroba opisana w przesłanej dokumentacji medycznej wystąpiła kilka lat po ustaniu ubezpieczenia w KRUS i jednocześnie w okresie prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu powyższe ustalenia faktyczne organu były niewyczerpujące i powodowały konieczność uchylenia przedmiotowej decyzji. Otóż podstawową przesłanką udzielenia ulgi w zapłacie należności , zgodnie z powołanym przez organ przepisem art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników jest "ważny interes zainteresowanego" Czy w danej sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różne czynniki. Brać należy pod uwagę zarówno trudną sytuację finansową, majątkową, osobistą czy też zdrowotną zobowiązanego a także wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych, przy czym sytuacja dana musi mieć miejsce w okresie, w którym zobowiązany wystąpił z wnioskiem. Ważne aby wystąpiła taka sytuacja, która zaburzy w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęła na stan środków przeznaczonych na jej utrzymanie. Tak więc nie chodzi tu o sytuacje kiedy istnieją jakiekolwiek podstawy uzasadniające decyzję o umorzeniu należności ale chodzi o takie przypadki, kiedy z uwagi na ważniejsze okoliczności zobowiązany należności takiej nie powinien zapłacić, gdyż wymaga tego jego społecznie i prawnie akceptowany interes. Wielokrotnie sądy administracyjne podkreślały w swoich wyrokach, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. "Uznaniowość" nie oznacza jednak dowolności w orzekaniu organów. Zadaniem organu jest takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu. W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Kontrolując wydaną w danej sprawie decyzję Sąd ocenia sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. - dalej: k.p.a.) Rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności. Poddając kontroli zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził, że narusza ona przepisy art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., gdyż nie została poprzedzona prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, a ponadto decyzja ta nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia, co powoduje, że rozstrzygnięcie to nie poddaje się kontroli Sądu. Organ nie ustalił dochodów zobowiązanego ani ponoszonych przez niego stałych wydatków, organ nie ustalił również jakie są możliwości spłaty przez zobowiązanego należnego świadczenia i czy nie pozbawi to możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego. Z decyzji w istocie nie wynika, czy organ uznał, że w sprawie istnieje ważny interes zobowiązanego, czyli przesłanka umorzeniowa. W orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, który Sąd również podziela, że sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym. Pozbawione racjonalności byłoby takie działanie organów państwa, które egzekwując powstałe zadłużenie z tytułu ubezpieczenia doprowadzi do konieczności korzystania z pomocy społecznej przez dłużnika czy też zmusi do korzystania z tej pomocy w szerszym zakresie (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1128/12, z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13, dost. CBOiS). Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości, tj. ustalić aktualną sytuację finansową, majątkową i rodzinną zobowiązanego, z uwzględnieniem jej stabilności, a następnie zbadać możliwości spłaty zaległości i określić, czy istnieje ważny interes zobowiązanego, który mógłby uzasadniać umorzenie. Dopiero w następnej kolejności organ powinien podjąć decyzję, którą należy w wyczerpujący sposób uzasadnić, odnosząc konkretne okoliczności sprawy do ustawowych przesłanek umorzenia." Zdaniem Sądu organ nie dokonał jakichkolwiek szerszych ustaleń dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego, jego dochodów i wydatków ( stałych i okazjonalnych ). Nie dokonał oceny jego sytuacji majątkowej w kontekście jego sytuacji zdrowotnej. Nie wiadomo, czy jest on w stanie spłacić przedmiotowe zadłużenie wobec KRUS bez uszczerbku dla swojego utrzymania, również w kontekście wydatków na ochronę zdrowia. W ten sposób decyzja ta narusza art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa. Z tego względu skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a.