VII SA/Wa 1684/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący:, sędzia WSA, Wojciech Rowiński, , Sędziowie: sędzia WSA, asesor WSA, Artur Kuś, Katarzyna Tomiło-Nawrocka (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 listopada 2023 r. sprawy ze skargi P. L. na postanowienie Rektora Uniwersytetu Warszawskiego z dnia 1 marca 2023 r. znak: BOK-4414-NS-6/2023 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu Warszawskiego na rzecz skarżącego P. L. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Rektor Uniwersytetu [...] (dalej: "Rektor") postanowieniem z dnia [...] marca 2023 r., nr [...], na podstawie art. 134 K.p.a. w zw. z art. 127 § 1 K.p.a. oraz § 6 ust. 1 zarządzenia nr 130 Rektora Uniwersytetu [...]o z dnia 30 września 2019 r. w sprawie zasad pobierania oraz warunków i trybu zwalniania z opłat za usługi edukacyjne w Uniwersytecie [...] (Monitor U[...] z 2021 r. poz. 214; dalej: "zarządzenie Rektora"), stwierdził niedopuszczalność odwołania P. Ł. (dalej: "skarżący") z dnia [...]stycznia 2023 r. od naliczenia opłaty za usługi edukacyjne w wysokości 10% opłaty należnej za pierwszy rok studiów. Powyższe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu [...] grudnia 2022 r. skarżący złożył podanie do Prodziekana Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu [...] (dalej: "Kierownik Jednostki Dydaktycznej" lub "organ pierwszej instancji") o zwolnienie z opłaty 10% czesnego (w wysokości 890 zł) pobieranej w przypadku niepodjęcia studiów, uzasadniając wniosek ciężką sytuacją materialną. Kierownik Jednostki Dydaktycznej decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r., wydaną na podstawie art. 79 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm., dalej: "ustawa") w zw. z § 7 ust. 2 i § 8 ust. 1 zarządzenia Rektora oraz art. 104 K.p.a. odmówił zwolnienia skarżącego z opłaty 10% czesnego pobieranej w przypadku niepodjęcia studiów, na pierwszym roku, rekrutacja bez podziału na kierunki (Finanse i rachunkowość, Informatyka i ekonometria, Ekonomia, studia pierwszego stopnia, niestacjonarne wieczorowe), Wydział Nauk Ekonomicznych, w roku akademickim 2022/23. Organ pierwszej instancji wskazał, że biorąc pod uwagę okoliczności zawarte we wniosku, nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Stwierdził, że w myśl § 7 ust. 2 zarządzenia Rektora, podstawą do zwolnienia z opłaty lub rozłożenia opłaty na raty mogą być w szczególności: 1) wyróżniające się wyniki w nauce studenta; 2) wyróżniające się osiągnięcia naukowe studenta; 3) wyróżniające się osiągnięcia sportowe studenta we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym; 4) istotne pogorszenie sytuacji materialnej studenta w trakcie studiów; 5) istotne względy społeczne uzasadniające wsparcie studenta z uwagi na jego wyjątkowo trudną sytuację osobistą; 6) szczególnie ważna działalność społeczna studenta na rzecz Uniwersytetu, w tym w uczelnianej organizacji studenckiej. Zdaniem organu pierwszej instancji, okoliczności podane przez skarżącego we wniosku nie uzasadniają zwolnienia z opłaty 10% czesnego pobieranej w przypadku niepodjęcia studiów, bowiem nie udokumentował on swojej ciężkiej sytuacji materialnej. Decyzja z dnia [...] stycznia 2023 r. została doręczona skarżącemu w dniu 13 stycznia 2023 r. Skarżący został pouczony o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego, tj. odwołania do Rektora w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. Kierownik Jednostki Dydaktycznej skreślił skarżącego z listy studentów pierwszego roku, studiów niestacjonarnych, pierwszego stopnia, na kierunku Ekonomia na Wydziale Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu [...]. Skarżący, nie zgadzając się z decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r., w dniu [...] stycznia 2023 r. wniósł odwołanie. Powołanym na wstępie postanowieniem Rektor stwierdził niedopuszczalność odwołania skarżącego od naliczenia opłaty za usługi edukacyjne w wysokości 10% opłaty należnej za pierwszy rok studiów. W ocenie Rektora, w toku postępowania przed organem odwoławczym zaszła konieczność wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych, poprzez złożenie pisma w formie papierowej, z własnoręcznym podpisem oraz sprecyzowanie żądania zawartego w piśmie z dnia 27 stycznia 2023 r. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 17 lutego 2023 r., co zostało potwierdzone własnoręcznym podpisem dorosłego domownika. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył własnoręcznie podpisane pismo oraz sprecyzował, że stanowiło ono: odwołanie od czynności naliczenia opłaty za usługi edukacyjne w wysokości 10% rocznej opłaty za pierwszy rok studiów oraz podanie o zwolnienie z opłaty naliczonej w trybie § 6 zarządzenia Rektora. Znaczył, że przepisy ustawy dopuszczają możliwość pobierania opłat za usługi edukacyjne enumeratywnie wymienione w art. 79 ust. 1 i 2 ustawy. Jednocześnie art. 79 ust. 3 ustawy odsyła w zakresie trybu i warunków zwalniania z tych opłat do przepisów przyjmowanych przez uczelnie publiczne. Na poziomie regulacji wewnątrzzakładowej hipoteza wyżej przytoczonej normy realizowana jest przez zarządzenie Rektora. Zgodnie z § 6 ust. 1 zarządzenia w przypadku skreślenia z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów, na których kształcenie ma charakter odpłatny, pobiera się opłatę w wysokości 10% opłaty należnej za pierwszy rok studiów, przeznaczonej na pokrycie kosztów niezbędnych do uruchomienia i prowadzenia studiów oraz przygotowania i wdrażania strategii uczelni. Rektor podniósł, że poza sporem pozostaje okoliczność skreślenia skarżącego decyzją Kierownika Jednostki Dydaktycznej z dnia [...] stycznia 2023 r. z listy studentów pierwszego roku studiów niestacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku Ekonomia z powodu niepodjęcia studiów, co stanowiło podstawę naliczenia opłaty za usługi edukacyjne na podstawie § 6 zarządzenia Rektora. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że w ramach niniejszego postępowania skarżący kwestionuje wyłącznie czynność naliczenia opłaty za usługi edukacyjne w wysokości 10% opłaty należnej za pierwszy rok studiów, a nie decyzję w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W ocenie Rektora, wobec stwierdzenia braku przedmiotu zaskarżenia, odwołanie skarżącego należało uznać za niedopuszczalne. Sprawa naliczenia opłaty za studia oraz ustalenia jej wysokości nie podlega bowiem załatwieniu w formie decyzji administracyjnej, a zatem nie znajdują zastosowania przepisy dotyczące postępowania administracyjnego, w tym m. in. art. 127 k.p.a. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów: 1) art. 134 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez odmowę ponownego merytorycznego rozpoznania w całości sprawy na skutek wniesionego odwołania oraz nieuchylenie zaskarżonej decyzji i niewydanie orzeczenia co do istoty sprawy w zakresie obejmującym nie tylko nałożenie opłaty, ale również zwolnienie od opłaty za usługi edukacyjne; 2) art. 79 ust. 3 ustawy w zw. z § 6 ust. 1 zarządzenia Rektora, poprzez nałożenie opłaty na osobę, która nie podjęła studiów i nie nabyła praw studenta, a ponadto na podstawie przepisu aktu wewnętrznego wydanego przez Rektora z przekroczeniem zakresu delegacji ustawowej. Wskazując na powyższe naruszenia, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do merytorycznego rozpatrzenia ze wskazaniem jakie okoliczności organ musi wziąć pod uwagę przy rozpatrzeniu sprawy, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Ewentualnie skarżący wniósł o rozpoznanie skargi, jako podlegającej kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."). W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zaskarżonym postanowieniem został pozbawiony prawa do zbadania legalności nałożonej na niego w trybie administracyjnym opłaty za "usługi edukacyjne" oraz pozbawiony prawa odwołania się od wydanej w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego decyzji odmawiającej od zwolnienia z tej opłaty. Wyjaśnił, że w dniu [...] stycznia 2023 r., z zachowaniem terminu, wniósł odwołanie, w którym wyraźnie wskazał, że pismo to stanowi odwołanie od decyzji z dnia [...] stycznia 2023 r. i precyzyjnie oznaczył przedmiot sprawy, poprzez zacytowanie części komparycji decyzji Prodziekana Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu [...], cyt: "odmowa zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne w jakimkolwiek stopniu na podstawie innej przesłanki niż § 7 ust. 2 zarz. Nr 130 Rektora U[...]". W treści odwołania skarżący przedstawił zwięzłą argumentację, z której jednoznacznie wynikało, że domaga się zwolnienia z opłaty za usługi edukacyjne, gdyż kwestionuje zgodność z prawem nałożenia na niego tej opłaty w wysokości 10% kwoty opłaty należnej za pierwszy rok studiów. Skarżący stwierdził, że w toku postępowania administracyjnego oraz w odwołaniu kwestionował zarówno samą czynność nałożenia opłaty m.in. na podstawie § 6 zarządzenia Rektora, jak i decyzję o odmowie zwolnienia od opłaty z dnia 3 stycznia 2023 r. W związku z tym w odpowiedzi na pytanie Rektora z dnia [...] lutego 2023 r. skarżący podtrzymał swoje pierwotne stanowisko, iż jego odwołanie dotyczy zarówno nałożenia opłaty, jak i odmowy zwolnienia od opłaty. W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Postanowienie wydane na podstawie art. 134 k.p.a. należy do tej grupy postanowień. Wobec tego sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Skarga złożona w niniejszej sprawie jest zasadna. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w tej sprawie jest postanowienie Rektora o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania, którego podstawę prawną stanowił art. 134 K.p.a. Z przepisu tego wynika, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania, przy czym postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przyczyn przedmiotowych, jak też z przyczyn podmiotowych. W pierwszej grupie wymienia się brak przedmiotu zaskarżenia, wyłączenie możliwości wniesienia środka odwoławczego lub wyczerpanie przysługujących środków odwoławczych. Do podmiotowych przyczyn niedopuszczalności odwołania zalicza się z kolei przypadki wniesienia środka zaskarżenia przez osobę nieposiadającą do tego legitymacji, bądź przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych (vide: A. Wróbel. M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer Polska, 2018). Podstawę faktyczną zaskarżonego postanowienia stanowiło ustalenie organu, że odwołanie skarżącego wniesione zostało od czynności naliczenia opłaty za usługi edukacyjne w wysokości 10% opłaty rocznej za pierwszy rok studiów. Tymczasem z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że odwołanie zostało przez skarżącego wniesione od decyzji z dnia [...] stycznia 2023 r. o odmowie skarżącego z opłat za usługi edukacyjne. Natomiast Rektor wydał postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania od "czynności naliczenia opłaty za usługi edukacyjne", a zatem orzekał poza zakresem wniesionego odwołania. W toku postępowania skarżący w dniu [...] grudnia 2022 r. złożył podanie o anulowanie opłaty i skreślenie z listy studentów, w związku z niepodjęciem nauki na U[...]. Decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. Kierownik Jednostki Dydaktycznej odmówił zwolnienia skarżącego z opłaty 10% czesnego. Skarżący został pouczony o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego, tj. odwołania do Rektora U[...] w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Skarżący w dniu [...] stycznia 2023 r., a zatem w terminie otwartym do wniesienia środka odwoławczego, złożył pismo zatytułowane "odwołanie od decyzji z dnia [...].01.2023 r. – odmowa zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne w jakimkolwiek stopniu na podstawie innej przesłanki niż § 7 ust. 2 zarządzenia nr 130 Rektora U[...]". Odwołanie nie zawierało podpisu skarżącego. Pismo to obarczone więc było brakiem formalnym, który podlegał uzupełnieniu w trybie art. 64 § 2 K.p.a. w zw. z art. 134 K.p.a. Organ odwoławczy zasadnie zatem wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego odwołania, poprzez jego własnoręczne podpisanie. Natomiast brak było podstaw do wzywania skarżącego do sprecyzowania odwołania, bowiem z jego treści jasno wynikała intencja skarżącego. Skarżący wyraźnie wskazał, że pismo to stanowi odwołanie od decyzji z dnia [...] stycznia 2023 r. i oznaczył precyzyjnie przedmiot sprawy, poprzez zacytowanie części komparycji decyzji "odmowa zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne w jakimkolwiek stopniu na podstawie innej przesłanki niż § 7 ust. 2 zarz. Nr 130 Rektora U[...]". W treści odwołania skarżący przedstawił zwięzłą argumentację, z której jednoznacznie wynikało, iż domaga się zwolnienia z opłaty za usługi edukacyjne, gdyż kwestionuje zgodność z prawem nałożenia na niego tej opłaty w wysokości 10% wysokości opłaty należnej za pierwszy rok studiów oraz przywołał naruszone przez organ pierwszej instancji przepisy zarządzenia nr 130 Rektora U[...], stanowiące podstawę nałożenia opłaty. Rację ma zatem skarżący twierdząc, że treść odwołania nie pozostawiała żadnych wątpliwości i brak było podstaw do wzywania go do jego sprecyzowania. Wobec tego stwierdzić należy, że wezwanie skarżącego w piśmie z dnia [...] lutego 2023 r. do uzupełnienia braków formalnych odwołania, poprzez wskazanie czy podanie to stanowi odwołanie od czynności naliczenia opłaty w wysokości 10% rocznej opłaty za pierwszy rok studiów, czy też stanowi ono podanie o zwolnienie z opłaty naliczonej w trybie § 6 zarządzenia nr 130 Rektora U[...] (...), ewentualnie czy stanowi ono oba podania, było bezzasadne w świetle jednoznacznego oznaczenia przedmiotu zaskarżenia. Wystosowane więc przez organ wezwanie było nieuprawnione. Dodatkowo treść wezwania niewątpliwie mogła wprowadzić skarżącego w błąd, co w niniejszej sprawie nastąpiło, doprowadzając do niezgodnego z wolą i żądaniem skarżącego rozstrzygnięcia. Taki sposób procedowania naruszył art. 64 § 2 K.p.a. w zw. z art. 134 K.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak bowiem wskazał skarżący, wniósł on odwołanie od decyzji z dnia [...] stycznia 2023 r. o odmowie zwolnienia skarżącego z opłat za usługi edukacyjne. Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka do stwierdzenia niedopuszczalności odwołania z przyczyn przedmiotowych, bowiem skarżący wniósł odwołanie od decyzji odmawiającej zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne, a nie jak przyjął organ od czynności naliczenia opłaty za usługi edukacyjne. Z tego względu zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Przedwczesne należy uznać odnoszenie się do zarzutu skargi zawartego w puncie II. 2. Przedmiotem niniejszego postępowania jest kontrola postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania, wydanego na podstawie art. 134 K.p.a. Sąd nie był władny w niniejszej sprawie badać decyzji o odmowie zwolnienia skarżącego z opłat za usługi edukacyjne. Rozpoznając ponownie sprawę, Rektor U[...] weźmie pod uwagę powyższe rozważania i rozpozna wniesione przez skarżącego odwołanie. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.