I SA/Ol 235/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Krzykowski po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. (obecnie M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. w likwidacji) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 1 marca 2022 r., nr 2801-IOV.4103.6.2022 w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia: 1. podjąć z urzędu postępowanie sądowe zawieszone postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Ol 235/22, 2. umorzyć postępowanie sądowe. UZASADNIENIE M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. (obecnie M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. w likwidacji), (dalej jako Spółka, skarżąca) reprezentowana przez kuratora sądowego zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako organ) z 1 marca 2022 r. w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. W odpowiedzi na wniesioną skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W związku z wezwaniem Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 26 kwietnia 2022 r., kurator złożył kopię postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 1 lipca 2021 r., sygn. akt [...]. W dniu 17 maja 2022 r. wezwano kuratora sądowego do przedłożenia informacji: 1) jakie działania zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z 1 lipca 2021r., sygn. akt [...] zostały podjęte celem powołania zarządu Spółki, ewentualnie czy podjęto czynności zmierzające do likwidacji spółki; 2) w jakim czasie według wiedzy kuratora zostaną powołane organy spółki. Jednocześnie poinformowano kuratora, że zgodnie z art. 45 § 2 k.c. oraz postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia 1 lipca 2021r. kurator sądowy nie może reprezentować spółki zastępując jej statutowe organy w postępowaniu sądowoadministracyjnym w niniejszej sprawie. W odpowiedzi kurator sądowy wskazał, że pomimo zwołania w dniu 20 lipca 2021 r. i 30 grudnia 2021 r. zgromadzenia wspólników spółki nie udało się powołać nowego zarządu. Ponieważ sąd ustanawiając go kuratorem nie określił terminu na jaki został powołany, art. 421 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1360, dalej jako k.c.) stanowi, że kuratora ustanawia się na okres nieprzekraczający roku, kolejne zgromadzenie wspólników spółki zamierza zwołać w ostatniej dekadzie czerwca br. Jeśli ponownie nie uda się powołać zarządu wystąpi do sądu z wnioskiem o jej rozwiązanie. W związku z udzielonymi przez kuratora sądowego wyjaśnieniami ponownie w dniu 27 maja 2022r. wezwano go o udzielenie informacji (w terminie 30 dni) co do dalszych losach skarżącej spółki. Pomimo prawidłowego doręczenia wezwania w dniu 6 czerwca 2022r. i upływu wyznaczonego terminu kurator sądowy nie odpowiedział na wezwanie sądu. Postanowieniem z 29 sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako p.p.s.a.), zawiesił z urzędu postępowanie do czasu uzupełnienia braków formalnych w składzie organów skarżącej spółki. Zarządzeniem z 18 października 2022 r. wezwano Sąd Rejonowy w O. Wydział Gospodarczy (dalej jako SR) do przedłożenia informacji: - czy przed Sądem Rejonowym w O. toczy się postępowanie rejestrowe w zakresie powołania Zarządu Spółki, - czy przed Sądem Rejonowym w O. toczy się postepowanie likwidacyjne. Zarządzeniem z 18 października 2022 r. wezwano kuratora sądowego do przedłożenia informacji: - jakie działania zgodnie z postanowieniem SR z 1 lipca 2021 r., sygn. akt [...] zostały podjęte celem powołania zarządu spółki, ewentualnie czy podjęto czynności zmierzające do likwidacji Spółki, - w jakim czasie według wiedzy kuratora sądowego zostaną powołane organy Spółki. W odpowiedzi Sąd Rejonowy w O. wskazał, że na dzień 28.10.2022 r. Spółka nie ma wpisanego zarządu. Dnia 01.07.2022 r. kurator złożył wniosek o rozwiązanie Spółki. Postanowieniem z 18.10.2022 r., sygn. akt [...] sąd rejestrowy wydał postanowienie o rozwiązaniu Spółki. Na dzień 28.10.2022 r. postanowienie nie jest prawomocne. Z kolei kurator przesłał skany złożonego przez niego sprawozdania i wniosku do Sądu Rejonowego w O. oraz postanowienie z 18.10.2022 r. o rozwiązaniu Spółki. Kolejnym zarządzeniem z 8 lutego 2023 r. wezwano Sąd Rejonowy w O. do przedłożenia informacji czy: - postanowienie z 18.10.2022 r., sygn. akt [...] o rozwiązaniu Spółki jest prawomocne, - przed SR toczy się postępowanie rejestrowe w zakresie powołania zarządu Spółki, - przed SR toczy się postępowanie likwidacyjne ww. Spółki. W dniu 8 lutego 20223 r. wezwano także kuratora sądowego do przedłożenia informacji: - jakie działania zostały podjęte celem powołania zarządu spółki ewentualnie czy podjęto czynności zmierzające do likwidacji tej Spółki, - w jakim czasie według wiedzy kuratora zostaną powołane organy Spółki. Odpowiadając na ww. wezwanie kurator wskazał, że sporządził wniosek o rozwiązanie Spółki. Sąd Rejonowy postanowieniem z 18.10.2022 r. rozwiązał Spółkę. Z kolei postanowieniem z 29.12.2022 r., sygn. akt [...], ponownie został ustanowiony kuratorem Spółki. Sąd Rejonowy w O. w odpowiedzi nadesłał prawomocny odpis postanowienia z 18.10.2022 r. o rozwiązaniu spółki wskazując równocześnie, że na dzień 03.03.2023 r. nie toczy się w sądzie rejestrowym postępowanie o wpisanie dla Spółki zarządu. W dniu 09.03.2023 r. dołączono do akt sprawy wydruk: postanowienia Sądu Rejonowego w O. z 29.12.2022 r., sygn. akt [...] o powołaniu kuratora sądowego celem podjęcia działań zmierzających do powołania zarządu spółki, a w razie potrzeby do likwidacji spółki oraz reprezentowania jej w postępowaniach prowadzonych przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie, postanowienia SR z 20.02.2023 r., sygn. akt [...] umarzającego postępowanie w przedmiocie powołania likwidatora z uwagi na ustanowienie kuratora dla spółki postanowieniem z 29.12.2022 r., aktualną na dzień 09.03.2023 Informację z Krajowego Rejestru Sądowego. Z uwagi na powyższe zmieniono oznaczenie strony skarżącej z M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. na M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. (obecnie M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji). Zarządzeniem z 9 marca 2023 r. zwrócono się do kuratora sądowego o udzielnie informacji czy M. z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji posiada podmiot uprawniony do reprezentowania spółki przed sądem administracyjnym, w szczególności: - czy postanowienie Sądu Rejonowego z 29.12.2022 sprostowane postanowieniem z 15.02.2023 r. jest orzeczeniem prawomocnym, - czy w stosunku do spółki jest prowadzone postępowanie o wpis do KRS danych osoby likwidatora Spółki. Zarządzeniem z 9 marca 2023 r. zwrócono się także do Sądu Rejonowego o udzielenie informacji czy M. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji posiada podmiot uprawniony do reprezentowania spółki przed sądem administracyjnym, w szczególności: - czy postanowienie SR z 29.12.2022 sprostowane postanowieniem z 15.02.2023 r. jest orzeczeniem prawomocnym, - czy w stosunku do spółki jest prowadzone postępowanie o wpis do KRS danych osoby likwidatora Spółki. Kurator w odpowiedzi na ww. wezwanie podał, że postanowienie z 29.12.2022 r. jest prawomocne oraz że do chwili obecnej brak jest osoby gotowej do objęcia funkcji likwidatora Spółki w związku z brakiem majątku spółki, który pozwoliłby pokryć koszty postępowania likwidacyjnego (w tym wynagrodzenie likwidatora). Sąd Rejonowy w O. podał zaś, że na dzień 24.03.2023 r. spółka nie ma wpisanego likwidatora ma tylko powołanego kuratora. W dniu 29 maja 2023 r. zwrócono się do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie o udzielenie informacji czy: - z informacji posiadanych przez organ prowadzone jest jakiekolwiek postępowanie dotyczące powołania likwidatora w stosunku do Spółki, - z informacji posiadanych przez organ ustanowiony w sprawie kurator podjął jakiekolwiek działania zmierzające do powołania likwidatora, - organ podjął jakiekolwiek czynności celem usunięcia przeszkód prawnych do rozpoznania i zakończenia niniejszej sprawy. Odpowiadając na powyższe wezwanie organ podał, że nie posiada informacji czy kurator podjął działania zmierzające do powołania likwidatora. Z posiadanych przez organ informacji wynika, że 07.12.2022 r. Sąd Rejonowy wszczął z urzędu postępowanie dotyczące powołania likwidatora. Sąd zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawych z prośbą o wskazanie kandydata na likwidatora, a następnie 17.01.2023 r. wezwał kandydata na likwidatora Spółki do nadesłania oświadczenia obejmującego zgodę na powołanie. Postanowieniem z 20.02.2023 r., sygn. akt [...], Sąd umorzył postępowanie w przedmiocie powołania likwidatora. W uzasadnieniu wskazując, że do dnia wydania postanowienia likwidatora nie ustanowiono. Sąd wskazał ponadto, że postanowieniem z 29.12.2022 r. ustanowiono dla Spółki kuratora w celu podjęcia działań zmierzających do powołania likwidatora. Zarządzeniem z 29 maja 2023 r. zwrócono się także do Sądu Rejonowego o udzielnie informacji czy: - w stosunku do spółki prowadzone jest postępowanie o wpis do KRS danych osobowych likwidatora, - z informacji posiadanych przez Sąd prowadzone jest jakiekolwiek postępowanie dotyczące powołania likwidatora, - ustanowiony w sprawie kurator podjął jakiekolwiek działania zmierzające do powołania likwidatora. W odpowiedzi Sąd Rejonowy wskazał, że 07.12.2022 r. zwrócono się do OIRP z prośbą o wskazanie kandydata na likwidatora. Postanowieniem z 20.02.2023 r. umorzono postępowanie w sprawie. Postanowieniem z 06.12.2022 r. odwołano kuratora. Postanowieniem z 29.12.2022 r. został ustanowiony kurator (ta sama osoba która była poprzednio kuratorem) celem podjęcia działań zmierzających do powołania likwidatora (postanowienie oczekuje na uprawomocnienie). Kolejnym zarządzeniem z 7.09.2023 r. zwrócono się do Sądu Rejonowego w O. z zapytaniem: czy Spółka posiada podmiot uprawniony do reprezentacji w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w szczególności czy: - w stosunku do Spółki prowadzone jest postępowanie o wpis do KRS osoby likwidatora, - z informacji posiadanych przez Sąd prowadzone jest jakiekolwiek postępowanie dotyczące powołania likwidatora, - ustanowiony w sprawie kurator podjął jakiekolwiek działania zmierzające do powołania likwidatora. Sąd Rejonowy w O. odpowiadając na wezwanie podał, że na dzień 11.09.2023 r. Spółka nie ma wpisanego likwidatora. Nie toczy się także przed sądem rejestrowym postępowanie o wpisanie likwidatora. Postanowieniem z 26.04.2023 r. wpisano kuratora (tą samą osobę co poprzednio), celem podjęcia działań zmierzających do powołania zarządu, a w razie potrzeby do podjęcia czynności zmierzających do likwidacji spółki. Ponadto kurator uprawniony jest do reprezentacji spółki we wszystkich sprawach należących do właściwości dyrektora izby administracji skarbowej w Olsztynie. Mając na uwadze powyższą odpowiedź z Sądu Rejonowego w O., zarządzeniem z 18.09.2023 r. wezwano kuratora Spółki na podstawie art. 31 § 1 p.p.s.a. do usunięcia braku w zakresie powołania organu uprawnionego do reprezentowania Spółki w postępowaniu zainicjowanym skargą Spółki przed WSA w Olsztynie w sprawie o sygn. akt I SA/OI 235/22 - w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem zniesienia postępowania i jego umorzenia stosownie do art. 31 § 3 p.p.s.a. Pomimo wezwania kurator nie udzielił w wyznaczonym terminie żadnych wyjaśnień i nie usunął braku w zakresie powołania organu uprawnionego do reprezentowania Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 28 § 1 i art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 - dalej: p.p.s.a.) osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które z kolei mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej jako strony konieczne jest zatem, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Braki w zakresie zdolności procesowej sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Ewentualny brak organu powołanego do reprezentacji strony skutkuje bowiem nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 31 p.p.s.a. jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego (§ 1). Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie (§ 3). Konsekwencją nieuzupełnienia braków jest zniesienie postępowania w zakresie, w jakim jest dotknięte brakami. W przypadku zniesienia postępowania występuje potrzeba wydania odpowiedniego postanowienia kończącego postępowanie - postanowienia o umorzeniu postępowania (por. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 3149/12; postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2317/13). Stosownie do przepisu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie (wyrok NSA z dnia 2 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2729/17 - LEX nr 2748840). Tego rodzaju przeszkodę do merytorycznego rozpoznania sprawy stanowią nieuzupełnione, pomimo wezwania Sądu, braki w składzie organu uprawnionego do działania w imieniu skarżącej (postanowienie NSA z 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 466/10; postanowienie WSA w Poznaniu z 6 lutego 2019 r., sygn. akt I SA/Po 1209/16; postanowienie WSA w Poznaniu z 4 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Po 5/17; postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2020 r., sygn. akt II SAB/Wr 5/16). Jak wynika z akt sprawy skarga została wniesiona w imieniu skarżącej Spółki przez kuratora sądowego. Kurator został wyznaczony na mocy postanowienia Sądu Rejonowego, Sąd Gospodarczy Wydział Krajowego Rejestru Sądowego z 01.07.2021 r., sygn. akt [...], wydanego na wniosek Skarbu Państwa – Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie, celem podjęcia działań zmierzających do powołania zarządu, a w razie potrzeby do podjęcia działań zmierzających do likwidacji spółki. Ponadto kurator jest uprawniony do reprezentowania spółki przed organem podatkowym we wszystkich sprawach podatkowych należących do właściwości tego organu. Analogiczne postanowienie Sąd Rejonowy w O. wydał w dniu 26.04.2023 r. Podkreślić należy, że kompetencje kuratora nie rozciągają się na ogólną sferę działania osoby prawnej (tj. prowadzenia spraw i reprezentacji sensu largo), jak ma to miejsce w przypadku jej organów. Czynności kuratora, są ściśle określone, wyznaczają tym samym zakres jego dopuszczalnego działania (por. postanowienie NSA z 13.04.2016 r., sygn. akt I GZ 68/16). Z powyższego postanowienia wynika jednoznacznie, że kurator miał, co najwyżej prawo wnieść skargę w imieniu Spółki na postanowienie Dyrektora z dnia 1 marca 2022 r. w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. Nie miał jednak uprawnień do dalszej reprezentacji spółki w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez strony postępowania. Wobec powyższego postanowieniem z 29 sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zawiesił z urzędu postępowanie do czasu uzupełnienia braków formalnych w składzie organów skarżącej spółki. Stosownie do treści art. 31 § 1 p.p.s.a. jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego. Zgodnie z art. 31 § 3 p.p.s.a. jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, co zostało szczegółowo opisane w części historycznej niniejszego uzasadnienia wielokrotnie próbował ustalić osobę, która byłaby uprawniona do reprezentacji Spółki w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Kilkukrotnie zwracano się do sądu rejestrowego i wyznaczonego przez ten sąd kuratora. Pomimo licznych wezwań nie udało się ustalić uprawnionej osoby. Dlatego też ostatecznie, na podstawie art. 31 § 1 p.p.s.a. wezwano kuratora Spółki do uzupełnienia braku w zakresie powołania organu uprawnionego do reprezentowania Spółki w niniejszym postępowaniu w terminie 3 miesięcy pod rygorem zniesienia postępowania i jego umorzenia. Pomimo prawidłowego wezwania w wyznaczonym terminie braki w zakresie zdolności sądowej i procesowej skarżącej Spółki nie zostały usunięte co potwierdza wydruk z Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 20 grudnia 2023 r.). W tej sytuacji należało uznać, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co obliguje Sąd do jego umorzenia. Wobec powyższego stosownie do art. 128 § 1 p.p.s.a. Sąd podjął z urzędu postępowanie sądowe zawieszone postanowieniem z 29 sierpnia 2022 r., o czym orzekł w pkt I sentencji i umorzył postępowanie sądowe o czym orzeczono w pkt II sentencji stosownie do art. 31 § 3 oraz art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.