II OZ 477/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 147/23 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego NSA Elżbiety Trykoszko, sędziów WSA Elżbiety Lemańskiej i Małgorzaty Roleder oraz asesora sądowego WSA Marty Czubkowskiej w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 28 grudnia 2022 r., nr OB-I.621.1.44.2022.AO w przedmiocie wymeldowania postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 147/23, oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego NSA Elżbiety Trykoszko, sędziów WSA Elżbiety Lemańskiej i Małgorzaty Roleder oraz asesora sądowego WSA Marty Czubkowskiej w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 28 grudnia 2022 r., nr OB.-I.621.1.44.2022.AO w przedmiocie wymeldowania. Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Pismem z 21 kwietnia 2023 r. P.K. wniósł o wyłączenie od rozpoznania sprawy składu orzekającego: sędziów WSA Elżbiety Lemańskiej i Małgorzaty Roleder, asesora sądowego Marty Czubkowskiej oraz sędziego NSA Elżbiety Trykoszko (wyznaczonego jako sędzia zastępca) uzasadniając, że ten skład sędziowski nie będzie obiektywny w tym procesie. Zdaniem skarżącego skład orzekający zbyt pochopnie i łatwo podchodzi do procesu uniemożliwiając mu przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków. Wskazał, że sąd może dowolnie rozpatrzeć dowody i sam bezstronnie powinien działać, pamiętając o tym, że suwerenem jest naród, a sąd pełni tylko rolę służebną. Tymczasem w niniejszej sprawie skład orzekający już na początku daje do zrozumienia, że nie będzie obiektywny, co powoduje po stronie skarżącego wątpliwości co do jego bezstronności, dlatego też wnosi o jego wyłączenie. Wnioskowani do wyłączenia sędziowie złożyli oświadczenia, z których wynika, że nie istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Oświadczyli także, że w sprawie nie zachodzi żaden z określonych w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") powodów wyłączenia ich od rozpoznania sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał, że wniosek podlega oddaleniu. Sąd wyjaśnił, że zgłoszony przez stronę postępowania wniosek o wyłączenie sędziów (asesora sądowego), niezależnie od tego, czy powołano się w nim na okoliczności z art. 18 czy z art. 19 p.p.s.a., powinien zostać uprawdopodobniony, tzn. strona powinna wskazać prawdopodobne istnienie przyczyny wyłączenia sędziego (art. 20 p.p.s.a.). Sprowadza się to do wskazania faktów, które – w ocenie strony – mogłyby wywoływać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Także powoływana we wniosku okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest wystarczające zgłoszenie przez stronę własnych wątpliwości w tym zakresie, bądź powoływanie się przez nią na utratę zaufania do sędziego. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że skarżący nie wskazał na istnienie po stronie wymienionych we wniosku sędziów i asesora sądowego okoliczności realnie, obiektywnie budzących wątpliwości co do ich bezstronności w tej konkretnej sprawie. Za taki brak bezstronności trudno zaś uznać, fakt poinformowania skarżącego zawiadomieniem z 11 kwietnia 2023 r., że ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje przeprowadzania dowodu z przesłuchania świadków. Wbrew bowiem przekonaniu skarżącego, brak możliwości przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodu z przesłuchania świadków, nie jest decyzją składu orzekającego, a skutkiem regulacji wynikającej wprost z art. 106 § 3 p.p.s.a. W ocenie Sądu skarżący nie wskazał żadnych okoliczności mogących świadczyć o zarzucanym braku bezstronności wnioskowanych do wyłączenia sędziów i asesora, tj. nie uprawdopodobnił w należyty sposób przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.). Nadto, zdaniem Sądu, złożonych w sprawie oświadczeń sędziów i asesora nie mogą podważyć argumenty zawarte we wniosku o wyłączenie. Tym samym nie ma podstaw by przyjąć, że mamy do czynienia z iudex suspectus w odniesieniu do wskazanych we wniosku sędziów i asesora. Sąd zwrócił też uwagę, że wskazani do wyłączenia sędziowie i asesor sądowy złożyli oświadczenia o braku okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. Skład rozpoznający przedmiotowy wniosek nie stwierdził również z urzędu okoliczności ustawowych uzasadniających wyłączenie na podstawie art. 18 § 1 pkt 1 – 7 p.p.s.a. (iudex inhabilis). Na brak takich okoliczności wskazali również sędziowie i asesor w złożonych oświadczeniach. Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł P.K. wnosząc o wyłączenie składu orzekającego bowiem sąd nie będzie obiektywny. W uzasadnieniu żalący powołał argumentację tożsamą do przedstawionej we wniosku dodając, że skoro skład orzekający ma dowolność oceniania dowodów to może także dopuścić świadków do procesu, skoro jednak upiera się, że mają rację, wnosi się o ich wyłączenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Jednocześnie, uchybienie przepisom postępowania dotyczącym wyłączenia sędziego musi być uznane za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z uwagi na znaczenie, jakie ma wydanie wyroku przez bezstronny sąd. Prawo każdego do rozpoznania sprawy przez sąd posiadający taką cechę jest zagwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. (por. wyrok NSA z dnia 1.03.2016 r., II OSK 3037/15). W myśl art. 20 § 1 p.p.s.a., wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające". Przy czym okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. (postanowienie NSA z dnia 15.09.2008 r., II FZ 397/08). Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego. Stosownie zaś do art. 22 § 2 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie w sprawie wyłączenia sędziego "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy". Zgodnie z wyjaśnieniem złożonym przez sędziego NSA Elżbietę Trykoszko, sędziów WSA Elżbietę Lemańską i Małgorzatę Roleder oraz asesora sądowego WSA Martę Czubkowską nie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w rozpoznaniu niniejszej sprawy. Skoro sędzia, którego wniosek o wyłączenie dotyczy oświadczył, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie. (por. postanowienie NSA z dnia 4.08.2011 r., I OZ 573/11). Jeżeli strona wnosząca o wyłączenie zaprzecza prawdziwości takiego oświadczenia, to zobowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby jego wiarygodność. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący zarówno we wniosku o wyłączenie sędziów oraz asesora, jak i we wniesionym później zażaleniu, nie wskazał okoliczności, które mogłyby stanowić przesłankę uzasadniającą wyłączenie objętych wnioskiem. Skarżący skoncentrował się na przedstawieniu krytyki prowadzonego postępowania oraz na wyrażeniu dezaprobaty wobec braku możliwości przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, nie zaś na przedstawieniu okoliczności uzasadniających złożony wniosek czy zasadność wniesionego zażalenia. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.