II SA/Bd 820/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Korycka Asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2023 r. [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2023 r., nr [...]. UZASADNIENIE 1. Decyzją z dnia [...] marca 2023 r. Starosta [...] orzekł o utracie przez M. G. (dalej: strona, skarżąca) statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] listopada 2022 r. oraz o utracie prawa do zasiłku z dniem [...] listopada 2022 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że strona w dniu [...] sierpnia 2022 r. została zarejestrowania jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. i została pouczona o prawach i obowiązkach bezrobotnego, w tym o konsekwencjach niepowiadomienia o udziale w szkoleniu finansowanym z publicznych środków wspólnotowych i publicznych środków krajowych, organizowanym przez inny podmiot niż Urząd Pracy. Dalej organ wyjaśnił, że skarżąca wzięła udział w szkoleniu zawodowym w okresie od [...] listopada 2022 r. do [...] listopada 2022 r. Na podstawie danych zawartych na indywidualnym koncie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych strony potwierdzono, że z tytułu udziału w powyższym szkoleniu podlegała ona zgłoszeniu do ubezpieczeń: emerytalnego, rentowego, zdrowotnego i wypadkowego w tożsamym okresie. W związku z wzięciem udziału w szkoleniu i podleganiu z tego tytułu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, w ocenie organu strona utraciła status osoby bezrobotnej i prawo do zasiłku. 2. Od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca wniosła odwołanie wskazując, iż jest ona dla niej krzywdząca, gdyż wzięła udział w szkoleniu celem zwiększania kwalifikacji i tym samym możliwości podjęcia pracy i uzyskania środków niezbędnych do utrzymania pięcioro nieletnich dzieci, będących na wyłącznym jej utrzymaniu, natomiast rozstrzygnięcie organu pozbawiło ją dochodu i ubezpieczenia zdrowotnego. 3. Rozpoznając sprawę w postepowaniu odwoławczym Wojewoda Kujawsko-Pomorski decyzją z dnia [...] maja 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 735 ze zm. – dalej: "ustawa", "ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r.") osoba zgłoszona do ubezpieczenia społecznego przez innego płatnika niż Powiatowy Urząd Pracy pozbawiana jest statusu osoby bezrobotnej. Organ podkreślił, że rozstrzygnięcie organu w tym przedmiocie ma charakter decyzji związanej, a zatem nie mieści się w ramach uznania organu administracji. Wobec ustaleń organu I instancji z których wynika, iż skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu odbycia przedmiotowego szkolenia, to w ocenie organu II instancji w okresie od dnia [...] listopada 2022 r. strona nie spełniała warunków uznania za osobę bezrobotną. Zatem należało także orzec o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych. 4. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę podnosząc, iż jest ona dla niej krzywdząca. Wskazała, że w dniach [...] listopada 2022 r. i [...] stycznia 2023 r. stawiła się w urzędzie pracy i w terminach tych nadal nie figurowała w systemie ZUS, a tym samym nie była zgłoszona do ubezpieczenia. Dalej wyjaśniła, że z chwilą powzięcia informacji, że będą odprowadzane składki na ubezpieczenie w związku z odbytym szkoleniem, złożyła pismo, w którym poinformowała o odbyciu ww. kursu. Skarżąca nie miała wiedzy, że Fundacja prowadząca szkolenie przekaże składki w terminie opóźnionym, przez co nie miała możliwości poinformowania urzędu pracy o opłaconych składkach. Ponadto podniosła, że jest matką samotnie wychowującą pięcioro dzieci i chciała zdobyć dodatkowe kwalifikacje, aby pójść do pracy w celu uzyskania środków finansowych niezbędnych w jej sytuacji materialnej. 5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: 6. Na wstępie należy wyjaśnić, że na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – dalej "p.p.s.a.") skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony przez organ administracji w piśmie z dnia [...] lipca 2023 r., natomiast skarżąca w ustawowym terminie nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Wychodząc z tych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę, gdyż stwierdził, że zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, co w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c i art. 135 p.p.s.a. stanowi podstawę do ich uchylenia. 7. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że bezspornym w niniejszej sprawie było to, iż skarżąca w dniach od [...] listopada 2022 r. do [...] listopada 2022 r. uczestniczyła w projekcie "[...] – program wsparcia aktywizacji społeczno-zawodowej mieszkańców gminy O. i gminy G.". Z tytułu udziału w tym szkoleniu skarżąca otrzymała stypendium, od którego odprowadzono składki na jej ubezpieczenie społeczne. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Stosownie do art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy, starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego osobę, która nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Jednym z tych warunków jest niepodleganie, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników, o czym stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. I ustawy. W tym miejscu wskazania wymaga, że skarżąca była w okresie od [...] listopada 2022 r. do [...] listopada 2022 r. osobą, o jakiej mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm. – dalej "u.s.u.s."), czyli osobą pobierającą stypendium w okresie odbywania szkolenia, na które została skierowana przez inny niż Powiatowy Urząd Pracy podmiot kierujący na szkolenie, zwaną "osobą pobierającą stypendium". Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.s.u.s. między innymi takie osoby podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, ale z zastrzeżeniem art. 8 i 9. Tymczasem zgodnie z art. 9 ust. 6a u.s.u.s. osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9a obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie mają innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca jako osoba bezrobotna od [...] sierpnia 2022 r. była objęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, a więc miała inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych. Dlatego też stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 9a w zw. z art. 9 ust. 6a u.s.u.s. nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia emerytalnego i rentowego z tytułu pobierania stypendium. Organy orzekając o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej nie uwzględniły zastrzeżenia z art. 6 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 6a u.s.u.s., przez co bezzasadnie uznały, że strona nie spełniała przesłanki, o jakiej mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. I ustawy. Skoro, o czym była mowa powyżej, skarżąca nie podlegała w miesiącu listopadzie 2022 r. obowiązkowi ubezpieczenia z tego tytułu, że otrzymywała stypendium, gdyż miało do niej zastosowanie zastrzeżenie wynikające z art. 9 ust. 6a u.s.u.s., brak było podstaw do uznania, że na skutek pobierania tego stypendium utraciła status osoby bezrobotnej. Na poparcie stanowiska, iż osoba pobierająca stypendium, o jakim mowa w art. 6 ust. 1 pkt 9a u.s.u.s., nie musi tracić statusu osoby bezrobotnej należy wskazać, że identyczna regulacja prawna dotyczy osób pobierających stypendium w okresie odbywania szkolenia, na które zostały skierowane przez powiatowy urząd pracy, a więc osób wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 9 u.s.u.s. o systemie ubezpieczeń społecznych. Osoby te również podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z zastrzeżeniem art. 9 tej samej ustawy, która w ust. 6a zawiera cytowaną wyżej regulację. Z powyższego wynika, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w sposób identyczny, jeśli chodzi o podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, traktują osoby pobierające stypendium w związku ze skierowaniem ich na szkolenie przez Powiatowy Urząd Pracy, jak i osoby pobierające stypendium w związku z odbywaniem szkolenia, na które zostały skierowane przez inne podmioty. To zaś, że bezrobotny skierowany na szkolenie przez starostę (Powiatowy Urząd Pracy) nie traci statusu osoby bezrobotnej, nawet gdy pobiera stypendium, wynika chociażby z regulacji zawartych w przepisach art. 41, art. 33 ust. 4 pkt 7 a contrario ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 40/14). 8. Wyjaśnienia również wymaga, że bezrobotny może zostać pozbawiony statusu bezrobotnego na podstawie art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy tylko wówczas, jeżeli miał (a co najmniej przy zachowaniu należytej staranności, jakiej można by w danym przypadku odeń wymagać: powinien mieć) świadomość wystąpienia zdarzeń, które zgodnie z udzielonym jemu uprzednio w sposób właściwy pouczeniem skutkują utratą statusu bezrobotnego. Także w orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że warunkiem zastosowania sankcji pozbawienia statusu bezrobotnego jest jego pouczenie o nałożonym na niego obowiązku, w sposób umożliwiający mu jego późniejsze wykonanie. Zatem bezrobotny może zostać pozbawiony statusu bezrobotnego tylko wówczas, jeżeli miał świadomość wystąpienia zdarzeń, które zgodnie z udzielonym mu uprzednio w sposób właściwy pouczeniem, skutkują określonymi konsekwencjami prawnymi, w tym m.in. utratą uzyskanego statusu bezrobotnego (por. wyroki NSA z dnia 6 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 4134/18; z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 547/17; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1359/14). Pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Pouczenie winno być jasne i czytelne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach. Nie może ono odnosić się do wszystkich hipotecznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Oznacza to, że pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności gdy przytaczają one jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nie posiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia. Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, brak prawidłowego pouczenia powoduje zatem, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 361/18; wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 648/12). Orzekające w sprawie organy wywodziły, że podleganie przez skarżącą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu udziału w szkoleniu zorganizowanym przez inny podmiot niż urząd pracy, powoduje sankcję w postaci pozbawienia statusu osoby bezrobotnej. Niemniej jednak zdaniem Sądu warunkiem zastosowania tej sankcji, zgodnie z powyższymi spostrzeżeniami, jest wcześniejsze pouczenie osoby bezrobotnej o przesłankach warunkujących utratę tego statusu w sposób jasny i czytelny, wyczerpujący informacje o obowiązujących zasadach. W ocenie Sądu pouczenia z dnia [...] sierpnia 2022 r. podpisane przez skarżącą i znajdujące się w aktach sprawy cechowały się w spornym zakresie zbyt dużą ogólnością. W powyższych pouczeniach zobowiązano skarżącą do poinformowania urzędu pracy o okolicznościach mających wpływ na wypłatę zasiłku oraz posiadanie statusu osoby bezrobotnej, tj. o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej. Pouczenie to było zatem bardzo ogólne i w istocie sprowadzało się do przytoczenia przepisów. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy można mieć wątpliwości, czy rzeczywiście pouczenia zawarte w aktach sprawy dotyczące poinformowania skarżącej jako bezrobotnej o przyczynach powodujących pozbawienie jej statutu bezrobotnej były na tyle precyzyjne, że obejmowały również taką sytuację, z jaką organy wiążą utratę statusu osoby bezrobotnej w tej sprawie. Pouczenie mogło budzić wątpliwości po stronie skarżącej co do tego, czy stypendium szkoleniowe otrzymane w ramach kursu szkoleniowego będzie skutkowało pozbawieniem statusu bezrobotnej – zwłaszcza mając na względzie, że szkolenie to trwało jedynie kilka dni, bowiem nie wiąże się ono wprost z podjęciem zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej. Brak stosownych ustaleń jak i ocen organów co do okoliczności należytego informowania strony o przesłankach warunkujących zachowanie statusu osoby bezrobotnej oraz o fakcie objęcia ubezpieczeniem społecznym w ramach udziału w ww. projekcie stanowi o naruszeniu art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji organów I i II instancji. Zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 i art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa i stoją na straży praworządności, podejmując w toku postępowania wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ zatem, stosownie do ww. zasady, rozpoznając sprawę zobowiązany jest kierować się przepisem prawa, ale także i słusznym interesem strony, o ile nie pozostaje on w kolizji z prawem. W doktrynie wyrażono stanowisko, że z reguły uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli wynikają dyrektywy interpretacyjne nie tylko prawa procesowego, ale również do prawa materialnego, o czym świadczy sformułowanie "do załatwienia sprawy" (por. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Warszawa 2012 r., s. 61; vide: wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 40/14). 9. Mając powyższe na uwadze zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji podlegały uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponowne rozpoznanie sprawy winno nastąpić z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag.