III SA/Gd 416/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Adam Osik Protokolant: Specjalista Kinga Czernis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Chmielno z dnia 26 stycznia 2023 r. nr [...]. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000; dalej: k.p.a.) oraz art. 2 ust. 1, 3, 15, 15a-15e ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692; dalej: także jako "u.d.w.") w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Chmielno z dnia 26 stycznia 2023 r., którą odmówiono K. L. przyznania dodatku węglowego. Stan sprawy jest następujący: K. L. (dalej: skarżąca) w dniu 23 listopada 2022 r. złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego, a w dniu 21 grudnia 2022 r. oświadczenie, że w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie miała możliwości ustalenia odrębnego adresu zamieszkania dla jej gospodarstwa domowego. Wójt Gminy Chmielno (dalej: Wójt, organ I instancji), na podstawie przeprowadzonego w dniu 21 grudnia 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalił, że w budynku zamieszkiwanym przez skarżącą znajdują się dwa lokale mieszkalne. Lokal zajmowany przez skarżącą jest wyposażony w oddzielną kuchnię i łazienkę. Budynek (dom) ma wspólne źródło ogrzewania – kocioł na paliwo stałe, zasilany węglem i drewnem, wspólne wejście oraz wspólny korytarz, prowadzący schodami na piętro, zajmowane przez odrębne gospodarstwa domowe. Nadto ustalono, że na adres zamieszkania wskazany przez skarżącą we wniosku został już przyznany dodatek węglowy innemu gospodarstwu domowemu. Organ I instancji uznał, że lokalu zajmowanego przez skarżącą nie można uznać za lokal samodzielny (przeznaczony do wyłącznego korzystania przez skarżącą) z uwagi na części wspólne znajdujące się na parterze (klatkę schodową i korytarz), z których korzysta każde z gospodarstw domowych zamieszkujących w budynku. Organ uznał, że skoro korzystanie z lokalu mieszkalnego znajdującego się na piętrze wymaga przechodzenia przez lokal znajdujący się na parterze ( korytarz i wspólna klatka schodowa) , to nie została spełniona przesłanka z art. 2 ust. 3d u.d.w., to jest zamieszkiwanie w odrębnych lokalach. W tej sytuacji decyzją z dnia 26 stycznia 2023 r. Wójt odmówił przyznania skarżącej dodatku węglowego. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Wskazała, że zamieszkuje w domu jednorodzinnym. Każda z rodzin zajmuje jedno piętro budynku i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Zdaniem skarżącej spełnia ona przesłanki z art. 2 ust. 3d u.d.w. – zajmowany przez nią lokal jest samodzielny, czego nie zmienia możliwość wspólnego korzystania z części wspólnych budynku, tj. z wejścia do budynku i korytarza. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) zaskarżoną decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy zauważył, że głównym źródłem ogrzewania obu gospodarstw domowych jest jeden kocioł na paliwo stałe. Wnioskodawczyni stara się wykazać odrębność jej lokalu na górze , co ma uzasadniać zastosowanie art. 2 ust.3 d ustawy. Z wywiadu środowiskowego wynika, że lokale mieszkalne posiadają współdzielone źródło ogrzewania- kocioł na paliwo stałe, którego to ustalenia skarżąca nie kwestionuje. Organ pierwszej instancji nie dostrzegł , że w takiej sytuacji ma zastosowanie art. 2 ust. 3a i ust. 3b w związku z art. 2 ust. 1 u.d.w. Ani skarżąca, ani organ I instancji nie dostrzegli, że gdy w domu jednorodzinnym jest jeden kocioł na paliwo stałe , obsługujący oba lokale mieszkalne, to źródło ogrzewania jest jedno i nie może to powodować przyznania dwóch dodatków węglowych, mimo że zamieszkiwany dom jednorodzinny ma dwa gospodarstwa domowe. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, żądając jej uchylenia w związku z naruszeniem art. 2 ust. 3c u.d.w., poprzez jego nie zastosowanie. W uzasadnieniu wskazała, że przedmiotowy wniosek złożyła po nowelizacji ustawy o dodatku węglowym, w związku z prowadzeniem odrębnego gospodarstwa domowego w budynku ogrzewanym wspólnym kotłem grzewczym. W budynku, stanowiącym własność jej rodziców, znajdują się dwa samodzielne lokale mieszkalne (każdy z lokali ma osobny licznik wody i prądu) i prowadzone są w nich dwa odrębne gospodarstwa domowe – skarżącej (piętro) i jej rodziców (parter). Pozostałe koszty związane z utrzymaniem domu, w tym wydatki na ogrzewanie, są ponoszone po połowie przez każdą z rodzin. Dodatkowo zarzuciła organowi I instancji naruszenie 60-dniowego terminu do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku. Skarżąca przedłożyła kopię decyzji Kolegium z dnia 21 lipca 2023 r. o przyznaniu dodatku węglowego, która została wydana w analogicznym stanie faktycznym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlegała uwzględnieniu. Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym ( tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 141 ze zm., dalej także jako "u.d.w."), a w szczególności jej art. 2. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. W art. 2 ust. 2 u.d.w. ustawodawca wskazał, że przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). W myśl art. 2 ust. 3a u.p.w. w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 2 ust. 3b u.d.w.). Zgodnie z art. 2 ust. 3c u.d.w. w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Z kolei w myśl art. 2 ust. 3d u.d.w. w przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. W orzecznictwie podkreśla się, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury, przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 210/23, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 474/23, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonych decyzji należy zauważyć, że Kolegium, mimo powołania się na nowelizację ustawy o dodatku węglowym, wprowadzoną ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236, dalej "ustawa zmieniająca" ) - w zakresie dodania do ustawy o dodatku węglowym art. 15g - nie spostrzegło, że w ustawie tej wprowadzono także, na podstawie art. 26 ustawy zmieniającej, zmiany do art. 2 u.d.w., tj. dodano po ust. 3b ust. 3c-3e, które to zmiany weszły w życie z dniem 3 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium w Gdańsku w wydanej decyzji pominęło te zmiany, opierając swe rozważania i rozstrzygnięcie na nieaktualnym stanie prawnym. Pominięte zostały regulacje dotyczące gospodarstw domowych zamieszkujących pod jednym adresem lecz w odrębnych lokalach, których źródłem ogrzewania jest współdzielone źródło ciepła. Tymczasem osią sporu między skarżącą a organem I instancji była kwestia, czy w niniejszej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki przewidziane w art. 2 ust. 3 c u.d.w. Gdyby zostały one spełnione, nie miałyby zastosowania przepisy art. 3a i 3b u.d.w. , stanowiące o niemożliwości uzyskania dwóch dodatków węglowych przez dwa gospodarstwa domowe zamieszkujące pod jednym adresem zamieszkania i pierwszeństwie przyznania dodatku temu gospodarstwu, które złożyło wniosek jako pierwsze. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że pod jednym adresem zamieszkania zamieszkują dwa gospodarstwa domowe. Skarżąca złożyła też niekwestionowane przez organy oświadczenie, że do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Do oparcia rozstrzygnięcia na właściwych przepisach prawa materialnego konieczne było rozstrzygnięcie, czy gospodarstwa domowe, w tym gospodarstwo domowe skarżącej , mieszkające pod wspólnym adresem, zamieszkują w lokalach odrębnych. W tej kwestii stanowiska skarżącej i organu I instancji były diametralnie różne. Skarżąca konsekwentnie twierdzi, że przysługuje jej dodatek węglowy, bowiem zajmuje odrębny lokal mieszkalny w domu jednorodzinnym, w którym zamieszkują dwa oddzielne gospodarstwa domowe, a którego źródłem ogrzewania jest współdzielone źródło ciepła (jeden kocioł na paliwo stałe). Organ I instancji zbadał warunki lokalowe skarżącej poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i uznał, że zajmowany przez nią lokal nie jest lokalem odrębnym z uwagi na brak jego samodzielności, tj. konieczności korzystania ze wspólnego wejścia do budynku i korytarza (klatki schodowej). Organ odwoławczy tej kwestii nie poddał żadnej analizie. Nie zauważając tego problemu organ odwoławczy nie odniósł się też do prawidłowości ustalenia przez organ pierwszej instancji , że lokale znajdujące się pod jednym adresem nie są lokalami odrębnymi. Decyzja organu odwoławczego narusza zatem przepisy postępowania, bowiem organ odwoławczy nie ustalił i nie ocenił w sposób prawidłowy stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Odnosząc się natomiast do ustaleń organu I instancji , dokonanych na podstawie notatki służbowej z przeprowadzonego wywiadu stwierdzić trzeba, że z notatki tej nie wynika z sposób jednoznaczny, jaki jest układ pomieszczeń zajmowanych przez oba gospodarstwa domowe. W notatce tej wskazano jedynie, że dom ma jedno wspólne wejście , wspólny korytarz prowadzi schodami do góry, naruszają wzajemną przestrzeń, trudno uznać odrębność lokali , a zdaniem pracownika GOSP nie są to oddzielne lokale mieszkalne. Na podstawie tak lakonicznego opisu trudno jest ocenić, zdaniem Sądu, czy organ I instancji prawidłowo rozstrzygnął najbardziej istotną w sprawie kwestię - czy oba gospodarstwa domowe zajmują lokale, które można uznać za odrębne w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 3c i d u.d.w. Skarżąca przeczy, by istniejący układ pomieszczeń stał na przeszkodzie uznaniu, że są to dwa odrębne lokale. Zdaniem Sądu organ pierwszej instancji nie wyjaśnił tej kwestii w sposób nie budzący wątpliwości, co nie pozwala na stwierdzenie, które z przepisów art. 2 ustawy o dodatku węglowym powinny mieć w sprawie zastosowanie. Wątpliwość Sądu pogłębia przedłożona do akt sądowoadministracyjnych kopia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 lipca 2023 r. nr SKO Gd1703/23, uchylająca decyzję Wójta Gminy Chmielno z dnia 27 stycznia 2023r. nr DW 5770.1847.2022 i przyznająca dodatek węglowy. Przytoczony w uzasadnieniu tej decyzji stan faktyczny dotyczący wzajemnego układu lokali został przedstawiony w podobny sposób, jak w sprawie niniejszej. Lokale te położone są w budynku sąsiadującym z budynkiem zamieszkiwanym przez skarżącą. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powinien dokonać jednoznacznych ustaleń faktycznych pozwalających na rozstrzygnięcie, czy odrębne gospodarstwa domowe - skarżącej oraz rodziców - zajmują lokale odrębne , co powinno zostać przez organ prawidłowo uzasadnione. Następnie organ powinien zastosować przepisy prawa, mające zastosowanie do ustalonego w taki sposób stanu faktycznego. W tym stanie sprawy co najmniej przedwczesne jest twierdzenie , że przyznanie dodatku węglowego innemu gospodarstwu domowemu wyklucza przyznanie tego dodatku gospodarstwu domowemu skarżącej. Mając na uwadze naruszenie przez organy obu instancji przepisów postępowania- art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.