II SA/Sz 646/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego H. P. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Starosta [...] wydał w dniu 28 marca 2023 r. decyzję nr [...] na podstawie art. 124 ust. 1a, art. 124 ust. 1, art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344; dalej "u.g.n."), art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej "k.p.a."), w której zezwolił E. Spółka z o.o. z siedzibą w G. (dalej "inwestor") na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości gruntowej położonej w obrębie ewidencyjnym O. , gmina K., oznaczonej działką nr [...] i nr [...], dla której Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiących własność H. P. (dalej "skarżący") w związku z decyzją Starosty [...] z dnia 27 marca 2023 r. znak [...] o ograniczeniu sposobu korzystania z części nieruchomości gruntowej położonej w obrębie ewidencyjnym O. , gmina K., oznaczonej działką nr [...] i nr [...] przez udzielenie inwestorowi zezwolenia na demontaż stanowiska i posadowienie stanowiska słupowego w nowym miejscu w osi linii oraz wymianę przewodów wraz z osprzętem w istniejącej napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV, realizowanych w ramach zadania inwestycyjnego pn. "Przebudowa linii 110 kV [...]". Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Organ I instancji podał, że w dniu 13 czerwca 2022 r. inwestor złożył wniosek o wydanie decyzji w trybie art. 124 u.g.n., ograniczającej sposób korzystania z przedmiotowej nieruchomości. Organ I instancji wydał w dniu 27 marca 2023 r. decyzję nr [...], ograniczającą sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie inwestorowi powyższego zezwolenia. Inwestor złożył również wniosek do organu I instancji o wydanie decyzji w trybie art. 124 ust. 1a u.g.n. oraz art. 108 k.p.a., zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości z rygorem natychmiastowej wykonalności w związku z wydaną przez Starostę decyzją z dnia 27 marca 2023 r. Wniosek został uzasadniony tym, że głównym celem przebudowy linii 110 kV jest zapewnienie regularnych dostaw energii elektrycznej odbiorcom na terenie powiatu k. , jak również powiatów sąsiednich. Ponadto przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa energetycznego oraz zwiększenia niezawodności i efektywności funkcjonowania krajowego i regionalnego systemu przesyłowego poprzez: - niwelację zagrożenia przerywaniem dostaw energii, np. wskutek awarii, czy też katastrof energetycznych; - zapewnienie pokrycia rosnącego zapotrzebowania oraz ciągłości dostaw energii elektrycznej dla zasilanych za ich pośrednictwem obecnych i przyszłych odbiorców na znacznym obszarze, w tym wielu instytucji pożytku publicznego oraz zakładów przemysłowych; - dostosowanie sieci elektroenergetycznej dla potrzeb rozwoju sektora energetyki. Według inwestora, przebudowa napowietrznej linii elektroenergetycznej stanowi cel publiczny, o którym mowa w art. 6 pkt 2 u.g.n. Przedmiotowa linia elektroenergetyczna została zaprojektowana zgodnie z obowiązującymi przepisami i normami. Wydanie decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości ma na celu umożliwienie wnioskodawcy przeprowadzenie inwestycji. Prace związane z planowaną budową odcinka linii będą obejmowały założenie i przeprowadzenie przewodów. Organ I instancji przytoczył treść art. 124 ust.1a u.g.n. i art. 108 § 1 k.p.a. W ocenie organu I instancji, okoliczności, na które powołał się inwestor zasługiwały na uwzględnienie wniosku. Przedstawione okoliczności stanowiły o ważnym interesie społecznym - korzyści dla mieszkańców regionu w zakresie bezpiecznej i stabilnej sieci. Organ I instancji podał, że zasadne było, żeby inwestor przeprowadził inwestycję bez zbędnej zwłoki. Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, wydał w dniu 19 maja 2023 r. decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i przywołał treść art. 124 ust. 1, ust. 1a, art. 9 u.g.n. i art. 108 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy wskazał, że w dacie wydania przez organ I instancji decyzji o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie ww. nieruchomości, decyzja o ograniczeniu sposobu korzystania z tej nieruchomości nie podlegała jeszcze wykonaniu. Dla wydania decyzji zezwalającej na niezwłoczne zajęcie nieruchomości niezbędne jest stwierdzenie, że w sprawie występują pozostałe przesłanki, o których mowa w art. 124 ust. 1a u.g.n., tj. przesłanki wymienione w art. 108 k.p.a. lub uzasadniony ważny interes gospodarczy. Użycie w art. 108 § 1 k.p.a. pojęcia "niezbędności" niezwłocznego działania oznacza, że warunkiem przeczenia natychmiastowej wykonalności decyzji jest ustalenie, że nie można obejść się w danym czasie i istniejącej sytuacji bez wykonania praw lub obowiązków, o których rozstrzyga się w decyzji, ponieważ zwłoka w ich wykonaniu zagraża dobrom chronionym. Organ odwoławczy podał, że organ I instancji uznał, iż w sprawie mamy do czynienia z interesem społecznym, gdyż realizowane przedsięwzięcie jest inwestycją celu publicznego w rozumieniu art. 6 pkt 2 u.g.n. Celem planowanej inwestycji jest poprawa warunków równowagi i pewności zasilania na trasie linii oraz zapewnienie trwałego i zrównoważonego rozwoju gospodarczego poprzez poprawę bezpieczeństwa energetycznego oraz zwiększenie niezawodności i efektywności funkcjonowania krajowego i regionalnego systemu dystrybucyjnego i przesyłowego, niwelację zagrożenia przerwaniem dostaw energii, zapewnienie pokrycia zapotrzebowania oraz ciągłości dostaw energii elektrycznej dla zasilanych obecnych i przyszłych odbiorców. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo przyjął, że w stanie faktycznym sprawy wydanie decyzji o zezwoleniu na niezwłoczne zajęcie nieruchomości było uzasadnione interesem społecznym. Przedmiotowa inwestycja ma służyć zaspokajaniu potrzeb społecznych regionu. Organ odwoławczy podał, że art. 124 ust. 1a u.g.n. wprowadził samodzielną przesłankę "ważnego interesu gospodarczego", która należy rozumieć jako korzyść lub pożytek odnoszący się do gospodarki jakiegoś przedsiębiorstwa lub regionu i podejmowanych w niej działań. Organ odwoławczy uznał, że w okolicznościach sprawy spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 124 ust. 1 a u.g.n. Skarżący złożył skargę na ww. decyzję i wniósł o jej uchylenie. Skarżący zarzucił organowi naruszenie: - art. 107 § 3 k.p.a., przez brak odniesienia się w decyzji do przedmiotu zaskarżenia i podnoszonych zarzutów, co do braku ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez dowolne przyjęcie terenu wywłaszczenia; - art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., przez pominięcie kwestii ustalenia rzeczywistego terenu podlegającego zajęciu dla prac budowlanych oraz wyznaczającego ograniczenia prawa własności i zaakceptowanie oparcia tych ustaleń przez organy, będących elementem normatywnym decyzji administracyjnej, wyłącznie na oświadczeniu wnioskodawcy, wbrew oświadczeniu właściciela gruntu, bez przeprowadzenia w tym zakresie jakiegokolwiek postępowania dowodowego; - art. 124 u.g.n., przez ograniczenie prawa własności na podstawie nieustalonych przesłanek i w błędnym zakresie, nieodpowiadającym terenowi niezbędnemu dla czynności, dla których został wyznaczony; - art. 21 i art. 64 Konstytucji RP, przez częściowe wywłaszczenie właściciela gruntu bez prawidłowego sprawdzenia podstaw faktycznych takiego ograniczenia i bez prawidłowego ustalenia jego zakresu. W uzasadnieniu skargi zarzuty zostały uszczegółowione. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Strony zostały pouczone o możliwości przedstawienia dodatkowego stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej "p.p.s.a"), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona skarga i przedstawione w niej zarzuty częściowo zasługują na uwzględnienie i konieczne jest usunięcie z obrotu prawnego decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji. Zgodnie z art. 124 ust. 1a u.g.n. w wypadkach określonych w art. 108 k.p.a. lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, na wniosek podmiotu, który będzie realizował cel publiczny, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji, o której mowa w ust. 1. Decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Z kolei ust. 1 art. 124 tej ustawy, do którego odsyła powyższy przepis stanowi, że starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Natomiast w myśl art. 108 § 1 k.p.a. decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. W tym ostatnim przypadku organ administracji publicznej może w drodze postanowienia zażądać od strony stosownego zabezpieczenia. Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że udzielenie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości może nastąpić, gdy uprzednio została wydana decyzja na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. (ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości); wniosek dotyczy realizacji inwestycji celu publicznego; spełnione zostaną przesłanki z art. 108 k.p.a. (konieczność ochrony zdrowia lub życia ludzkiego, konieczność zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami, interes społeczny, wyjątkowo ważny interes strony); występuje ważny interes gospodarczy. Należy jednak zaznaczyć, że zaistnienie przesłanek wskazanych w art. 108 k.p.a. oraz przesłanki ważnego interesu gospodarczego, wymienionej w art. 124 ust. 1a u.g.n. nie wymagają łącznego ich wystąpienia, bowiem zaistnienie jednej z nich uprawnia organ administracyjny do wydania decyzji z art. 124 ust. 1a u.g.n. Ponadto w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że instytucja prawna przewidziana w art. 124 ust. 1a u.g.n. ma na celu przyśpieszenie procesu inwestycyjnego, bowiem ustawodawca nie wprowadził wobec decyzji wydanej w oparciu o ww. przepis wymogu ostateczności. Podnosi się, że powyższa regulacja ma na celu zapewnienie inwestorowi możliwości sprawnego i szybkiego zrealizowania inwestycji, bez potrzeby oczekiwania na wynik kontroli instancyjnej lub sądowej decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości i nie ma do niej zastosowania art. 9 u.g.n. w zakresie wstrzymania jej wykonania (por. wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 15/21). Jak już wspomniano, z brzmienia powołanego przepisu wynika, że wydanie decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n. musi być poprzedzone wydaniem decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. Jej subsydiarny charakter oznacza, że decyzja taka może istnieć w obrocie prawnym tylko wtedy, kiedy występuje w obrocie prawnym poprzedzająca ją decyzja o ograniczeniu prawa do nieruchomości. Wyeliminowanie więc z obrotu prawnego decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, oznacza automatycznie konieczność uchylenia późniejszej decyzji o niezwłocznym zajęciu. Stanowisko takie, co do zasady niekwestionowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zajął m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 482/17. Powyższy pogląd podziela także Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie. Powyższa kwestia ma przy tym kluczowe znaczenie w sprawie, gdyż w dniu 26 października 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w sprawie sygn. akt II SA/Sz 645/23 uchylił decyzję Starosty [...] z dnia 27 marca 2023 r. nr [...], ograniczającą sposób korzystania z części nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działki ewidencyjne nr [...] o pow. 1,0721 ha i nr [...] o pow. 0,8194 ha, położonej w obrębie [...], gmina K., objętej księgą wieczystą nr [...],stanowiącej własność skarżącego, przez zezwolenie inwestorowi na demontaż stanowiska i posadowienie stanowiska słupowego w nowym miejscu w osi linii oraz wymianę przewodów wraz z osprzętem w istniejącej napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV na realizację inwestycji pn. "Przebudowa linii 110 kV [...]". Tym samym nie zachodzi obecnie przesłanka umożliwiająca rozstrzygnięcie decyzją administracyjną w kontrolowanej sprawie na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n., albowiem ww. decyzja organu I instancji z dnia 27 marca 2023 r. została usunięta z obrotu prawnego. Na marginesie wskazać należy, że podobne sprawy w zbliżonym stanie faktycznym i prawnym były przedmiotem postępowania sądowego WSA w Szczecinie o sygn. akt II SA/Sz 397/23 i o sygn. akt II SA/Sz 396/23. Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu wyroku są dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje wydane przez organy administracyjne obu instancji. O kosztach orzeczono w oparciu o przepis art. 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę będzie ponowne rozstrzygnięcie sprawy z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny prawnej (art. 153 p.p.s.a.).