I OSK 1954/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 489/22 w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 12 lipca 2022 r. sygn. II SA/Bk 489/22 oddalił skargę M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła M. T. , zarzucając naruszenie przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez nią w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym, zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego oraz kosztów postępowania poniesionych przed sądem pierwszej instancji. Wniesiono również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Dz.U. 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji. Na wstępie wskazać należy, że skoro w niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutu zgłoszonego w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał ten zarzut za niezasadny. Przedstawienie motywów wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia wymaga zastrzeżenia, że skarga kasacyjna formułując zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powołała pełnej nazwy tej ustawy, i co szczególnie istotne, nie wskazała o jaki stan prawny chodzi. Analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że podniesiony zarzut dotyczy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 – dalej jako: "u.ś.r.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie rodzinne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Oznacza to, że warunkiem przyznania świadczenia jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia przez osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przy czym owa rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie musi być następstwem sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przyczyn, które wyjaśnione zostaną poniżej, nie można uznać, że doszło do naruszenia przywołanego przepisu z uwagi na jego niewłaściwe zastosowanie. Niekwestionowane w sprawie pozostaje, że skarżąca kasacyjnie M. T. jest uczennicą liceum, pobierającą naukę w systemie dziennym. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego [...] marca 2022 r. z legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym J. T. (matką skarżącej kasacyjnie), M. T. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym mamą oraz siostrą. Jak podała J. T. , źródło utrzymania tej rodziny stanowią m.in. "alimenty na dzieci". Znaczenie tego faktu dla możliwości przyznania skarżącej kasacyjnie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest o tyle istotne, że prowadzi do wniosku o trafności ustaleń organów o braku podstaw do przyjęcia, że M. T. nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność opiekowania się matką. Jak wynika z art. 133 § 1 k.r.o., rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Stosownie do paragrafu 3 cytowanego przepisu, rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Jak wyjaśniał Sąd Najwyższy w uchwale pełnej Izby Cywilnej z 16 grudnia 1987 r., III CZP 91/86, (OSNC 1988, nr 4, poz. 42) szczególne unormowanie obowiązku alimentacyjnego wynikające z art. 133 § 1 k.r.o. polega na tym, że obowiązek rodziców dostarczania środków utrzymania i wychowania trwa dopóty, dopóki dziecko nie zdobędzie, stosownie do swoich uzdolnień i predyspozycji, kwalifikacji zawodowych, czyli do chwili usamodzielnienia się, i to niezależnie od osiągniętego wieku. Uzyskanie pełnoletniości nie zmienia sytuacji prawnej dziecka w zakresie alimentów, jeżeli dziecko pobiera naukę w szkole lub na uczelni i czas na nią przeznaczony wykorzystuje rzeczywiście na zdobywanie kwalifikacji zawodowych (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2023 r. sygn. I OSK 1160/22). Wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego rodzica wobec dorosłego dziecka następuje po osiągnięciu przez dziecko zdolności do samodzielnego utrzymania się, którą uzyskuje ono z chwilą otrzymania należytego przygotowania do pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 16 lipca 1998 r., I CKN 521/98) Zatem, zadeklarowane pobieranie przez skarżącą kasacyjnie alimentów oznacza, że nie jest ona w stanie utrzymać się, nie doszło bowiem do jej usamodzielnienia. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że skarżąca kasacyjnie nie podejmuje pracy z uwagi na konieczność opiekowania się matką. Z tych względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.