I FZ 248/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia N. sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 278/23 odrzucające skargę N. sp. z o.o. w W. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w Ł. z dnia 9 stycznia 2023 r. nr 368000-COP.4103.32.1.2022.9 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA UZASADNIENIE I FZ 248/23 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 278/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: sąd pierwszej instancji) odrzucił skargę N. sp. z o.o. w W. (dalej: spółka lub skarżąca) na postanowienie Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z dnia 9 stycznia 2023 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że pełnomocnik spółki został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez złożenie pełnomocnictwa (lub jego uwierzytelnionego odpisu) do działania w imieniu spółki przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi, złożenia dokumentu (lub jego uwierzytelnionego odpisu) określające osoby uprawnione do reprezentowania spółki (aktualny odpis z KRS), a także do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Przesyłki zawierające wezwania zostały odebrane w dniu 21 kwietnia 2023 r., lecz braki nie zostały uzupełnione. Sąd pierwszej instancji, odwołując się do art. 28, art. 29, art. 57 § 1, art. 49 § 1, a także art. 58 § 1 pkt 3 i art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), stwierdził, że mimo wezwania spółka nie uzupełniła w ustawowym terminie braków formalnych skargi, stąd zaszły przesłanki z art. 58 § 1 pkt 3 i art. 220 § 3 p.p.s.a. do odrzucenia tej skargi. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie i przyjęcie skargi, zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 219 p.p.s.a., przez niezasadne odrzucenie skargi z uwagi na nieuzupełnienie przez pełnomocnika braków formalnych skargi w przypadku, gdy w takiej sytuacji odrzucenie skargi było przedwczesne, a sąd winien był wezwać spółkę do uzupełnienia braków formalnych. W uzasadnieniu zażalenia jego autor wskazał, że choć nieuzupełnienie braków formalnych skutkuje odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., brak przedstawienia sądowi pełnomocnictwa powoduje, że sąd winien był wezwać skarżącą do podpisania skargi i dopiero po bezskutecznym upływie terminu w tym względzie zachodzi podstawa do odrzucenia skargi. Na poparcie swojego stanowiska autor zażalenia odwołał się do postanowień, w których Naczelny Sąd Administracyjny za zbyt rygorystyczne uznał stanowisko analogiczne do tego zajętego w zaskarżonym orzeczeniu (m.in. postanowienia z dnia: 17 kwietnia 2014 r., II FSK 557/14; 2 października 2014 r., II GSK 2166/14; 12 grudnia 2005 r., I GSK 2703/05). Zdaniem autora zażalenia przywołane przez niego poglądy są aktualne i znajdują odzwierciedlenie w aktualnych orzecznictwie. Autor zażalenia wskazał też, że dane zamieszczone w KRS-ie są faktami powszechnie znanymi, które sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu. Zdaniem spółki sąd samodzielnie powinien pobrać wydruki z Centralnej Informacji KRS, a nie wzywać ją do uzupełnienia nieistotnego braku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim wskazać, że pełnomocnik skarżącej w żaden sposób nie kwestionuje faktu otrzymania wezwania czy jego jednoznaczności, nie podważa też tego, że nie uzupełnił braków skargi w zakreślonym w tym wezwaniu terminie. Argumentacja zażalenia koncentruje się z jednej strony na poglądzie, że sąd powinien był zignorować bezczynność pełnomocnika i wezwać do uzupełnienia braków formalnych bezpośrednio spółkę, z drugiej strony na twierdzeniu o braku podstaw do wzywania o odpis z rejestru przedsiębiorców z uwagi na możliwość sprawdzenia i zweryfikowania danych przez sąd w powszechnie dostępnym rejestrze KRS (samodzielne pobrane wydruku komputerowego o spółce). Żaden z tych argumentów nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się w pierwszym rzędzie do drugiego z powyższych stanowisk, należy podkreślić, że nawet skuteczne podważenie wezwania o odpis z KRS nie niwelowałoby skutków nieuzupełnienia pozostałych braków formalnych skargi (przedłożenie pełnomocnictwa, uiszczenie wpisu). Niezależnie jednak od tego Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu spółki co do tego, że sąd powinien był samodzielnie zweryfikować osoby uprawnione do reprezentacji spółki, na podstawie ogólnodostępnych narzędzi. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest też powoływanie się spółki na to, że dane zamieszczone w KRS-ie są faktami powszechnie znanymi (co wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2014 r., III CSK 254/13). Autor zażalenia domaga się w istocie pominięcia przez sąd jednoznacznej w swej wymowie treści art. 29 p.p.s.a. Zgodnie z art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, natomiast art. 29 p.p.s.a. przewiduje, że przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z przepisów tych wynika wyraźnie, że to na osobie dokonującej czynności w postępowaniu w imieniu osoby prawnej spoczywa obowiązek wykazania swego umocowania. Obowiązku tego nie niwelują przepisy ustawy o KRS, ani bowiem ogłoszenie dokonanego wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym ani ujawnienie danej osoby jako uprawnionej do reprezentacji spółki w Centralnej Informacji nie zwalnia strony postępowania sądowoadministracyjnego (czy działającej osobiście, czy przez pełnomocnika) od obowiązku uzupełnienia braków formalnych skargi, a ciężar czynienia ustaleń, czy osoba dokonująca czynności posiada stosowne umocowanie, nie zostaje przerzucony na sąd. Co więcej, gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie danego podmiotu z obowiązku udokumentowania umocowania w toku postępowania sądowoadministracyjnego ze względu na dostęp sądu do określonego wykazu czy rejestru, nic nie stało na przeszkodzie, by odpowiednie wyłączenie zostało w przepisach zawarte. Na takie rozwiązanie ustawodawca zdecydował się zresztą w postępowaniu cywilnym, nowelizując odpowiednik art. 29 p.p.s.a., tj. art. 68 k.p.c. (znamienne jest, że na mocy tej samej ustawy nowelizującej zmianie uległy inne przepisy p.p.s.a., jednak nie art. 29). Zwolnienie strony z dokonania czynności, a zwłaszcza z uzupełnienia braku formalnego polegającego na niedołączeniu KRS-u i obciążenie tą czynnością sądu, np. w celu usprawnienia postępowania, nie może być domyślne, ale musi mieć oparcie ustawowe (por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13). Naczelny Sąd Administracyjny w wielu orzeczeniach wskazuje na brak możliwości skutecznego usprawiedliwienia nieuzupełnienia braków formalnych pism procesowych poprzez odwoływanie się do ustawy o KRS. Przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia: 10 lipca 2018 r., II FZ 319/18; 20 lutego 2019 r., II OZ 107/19; 14 czerwca 2019 r., I FZ 101/19; 16 lipca 2019 r., I FZ 155/19, 12 września 2019 r., I FZ 186/19; 18 listopada 2019 r., II FZ 681/19; 14 lipca 2020 r., II GZ 164/20; 30 marca 2021 r., I FZ 44/21 (i wskazywane w tych postanowieniach dalsze orzecznictwo). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejsze zażalenie poglądy przedstawione w tych postanowieniach podziela w pełni. Wymaga podkreślenia, że jeśli racjonalny ustawodawca nie zdecydował się na tożsame rozwiązanie legislacyjne w przypadku postępowania sądowoadministracyjnego, jak w przypadku postępowania cywilnego, sądy administracyjne nie mają podstaw do pomijania przepisów p.p.s.a. tylko dlatego, że nakładają one na strony postępowania dodatkowe obowiązki względem innych procedur. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również poglądu, że nieuzupełnienie braków formalnych skargi przez pełnomocnika, który złożył skargę (zwłaszcza w zakresie dokumentu pełnomocnictwa) nie wywołuje skutków z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – mimo zawarcia rygoru zastosowania tego przepisu w wezwaniu – lecz wymaga od sądu wystosowania kolejnego wezwania, tym razem bezpośrednio do strony postępowania. Autor zażalenia wskazuje, że jego stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, odwołując się do kilku postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie dostrzega jednak, że w orzecznictwie tegoż Sądu szeroko reprezentowane jest też stanowisko przeciwne. W tym nurcie orzecznictwa Sąd odwołuje się do przede wszystkim do wykładni językowej art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., (ale również do wykładni systemowej i funkcjonalnej). Należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Sformułowanie przepisu wskazuje, że sąd nie ma uprawnienia do odstąpienia od jego zastosowania w sytuacji, gdy zostaną spełnione warunki w tym przepisie wymienione (co nie jest przez autora zażalenia kwestionowane). Skoro bowiem art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny przewiduje obowiązek odrzucenia skargi ("Sąd odrzuca skargę") w przypadku nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, to sąd nie ma kompetencji do uznania, że nieuzupełniony istotny brak formalny skargi (jakim jest brak pełnomocnictwa dla sporządzającego skargę adwokata, nieuiszczenie wpisu, niewykazanie umocowania do reprezentowania spółki) może stać się innego rodzaju brakiem formalnym (brakiem podpisu strony pod skargą), który w dalszym ciągu podlegałby uzupełnieniu (por. np. postanowienie NSA z dnia 25 października 2010 r., I FSK 916/10, akceptowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2013 r., s. 348, nb 6; por. też np. postanowienia NSA z dnia: 13 marca 2012 r., I FSK 628/11; 11 lutego 2014 r., II GSK 138/14; 12 czerwca 2014 r., I FSK 426/14; 14 października 2014 r., II GSK 2009/14; 17 listopada 2014 r., I FSK 1509/14; 17 listopada 2014 r., I FSK 1505/14; 22 kwietnia 2015 r., II OSK 825/15; 11 czerwca 2015 r., I FSK 637/15). Nieuzupełnienie braku formalnego skargi w sytuacji, gdy brak był istotny, a wezwanie precyzyjne i prawidłowo doręczone, obliguje wojewódzki sąd administracyjny do odrzucenia skargi, nie dając mu w tym zakresie żadnego wyboru, w związku z czym stanowisko skarżącego, że sąd pierwszej instancji powinien był zignorować obowiązek odrzucenia skargi, mimo spełnienia przesłanek z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. W konsekwencji nie można się zgodzić z tym, że doszło do naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 czy art. 219 p.p.s.a. z uwagi na niewezwanie skarżącej do uzupełnienia braków skargi. Sąd nie zgadza się też ze stanowiskiem, że odrzucenie skargi bez wezwania spółki do uzupełnienia braków formalnych skargi narusza prawo do sądu. Należy zauważyć, że każdy przypadek odrzucenia skargi w istocie uniemożliwia stronie skuteczne skorzystanie z prawa do sądu (powoduje, że sąd administracyjny nie rozpoznaje merytorycznie złożonej skargi), co nie oznacza jednak, że odrzucając skargę – którą to kompetencję i obowiązek sądu ustawodawca przewidział wyraźnie w szeregu przypadków – sąd administracyjny za każdym razem naruszy prawo do sądu. Warto przy tym stwierdzić, że dwukrotne wzywanie do uzupełnienia braków formalnych skargi: najpierw pełnomocnika do złożenia stosownego pełnomocnictwa do działania w imieniu strony (jak też uiszczenia wpisu i wykazanie umocowania osób uprawnionych do reprezentacji spółki), a następnie strony (do osobistego podpisania skargi, a później – jak się zdaje – również do przedłożenia odpisu z KRS i do uiszczenia wpisu od skargi), prowadziłoby do uprzywilejowania stron korzystających z usług profesjonalnych pełnomocników względem stron, które z takiej możliwości z różnych przyczyn nie korzystają. Argumentacja autora zażalenia prowadziłaby do sytuacji, w której w sprawie miałoby dojść do swoistej "dwuetapowej" procedury uzupełniania braków formalnych skargi – w przypadku nieuzupełnienia braków przez profesjonalnego pełnomocnika strona powinna dostać swoistą "drugą szansę", mogąc uzupełnić samodzielnie braki formalne skargi (brak pełnomocnictwa "przerodziłby się" na brak podpisu pod skargą). Rozwiązanie takie prowadziłoby, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do naruszenia art. 32 Konstytucji RP, a więc zasady równości wobec prawa – nie ulega bowiem wątpliwości, że w przypadku stron, które występują przed sądem administracyjnym bez pełnomocnika profesjonalnego, skarga, której brak formalny nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, zostanie odrzucona w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (czy art. 220 § 3 tej ustawy – w przypadku nieuiszczenia wpisu), bez ponownego wezwania. Strona korzystająca z usług profesjonalnego pełnomocnika nie powinna z tego tytułu korzystać z dodatkowych przywilejów, którym to przywilejem byłoby nieodrzucenie skargi mimo zajścia ustawowych przesłanek i wzywanie bezpośrednio strony do uzupełnienia braków, mimo że zdecydowała się ona na działanie za pomocą pełnomocnika. Posiadanie profesjonalnego pełnomocnika ma być dla strony korzyścią ze względu na posiadaną przez niego wiedzę i doświadczenie zawodowe, nie zaś dlatego, że stwarza dla sądu dodatkowe obowiązki w porównaniu z obowiązkami wobec stron, które takiego pełnomocnika nie ustanowiły (por. m.in. postanowienia NSA z dnia 5 lipca 2022 r., II OZ 403/22; 23 maja 2017 r., II GZ 367/17; 28 lipca 2021 r., II OZ 422/21; 11 czerwca 2015 r., I FSK 637/15; 11 lipca 2023 r., II GZ 236/23). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko przedstawione w powołanym orzecznictwie, że nieuzupełnienie braku formalnego skargi przez przedłożenie pełnomocnictwa obliguje sąd do odrzucenia skargi (por. też np. postanowienia NSA z dnia: 29 sierpnia 2023 r., I OZ 347/23; 27 lipca 2023 r., III FZ 342/23; 18 stycznia 2023 r., I OZ 635/22; 16 stycznia 2023 r., I FZ 305/22; 26 kwietnia 2022 r., I OZ 128/22; 25 sierpnia 2021 r., I FZ 89/21; 23 marca 2017 r., I FZ 2/17; 22 maja 2014 r., I FSK 490/14; 25 października 2010 r., I FSK 916/10). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tym samym poglądów wyrażonych w przywołanych przez autora zażalenia orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, według których jeżeli osoba, która powołując się na udzielone jej pełnomocnictwo, sporządziła i podpisała skargę, a pełnomocnictwa tego w wyznaczonym przez sąd terminie nie przedstawiła, to zachodzi sytuacja braku podpisania skargi skutkująca obowiązkiem sądu wezwania strony do podpisania skargi. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, a w świetle art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Przesłanka zastosowania obu przepisów została w okolicznościach sprawy spełniona – zawierające wszystkie niezbędne elementy wezwania zostały prawidłowo doręczone, a braki formalne skargi nie zostały w terminie uzupełnione. Przesądza to o zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Ze wskazanych przyczyn, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie. Sylwester Marciniak Sędzia NSA