II OSK 2835/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa Protokolant starszy asystent sędziego Adrianna Tarłowska po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 113/20 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 12 listopada 2019 r. nr WSO-I.621.3.15.2019 w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru PESEL oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 113/20 (dalej wyrok z dnia 9 lipca 2020 r.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA albo sąd I instancji), działając w sprawie ze skargi S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej zwanej wnioskodawczynią albo skarżącą) oddalił skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego (dalej zwanego Wojewodą albo organem II instancji) z dnia 12 listopada 2019 r., zapadłą w przedmiocie odmowy udostępnienia z rejestru PESEL danych. Wyrok ten zapadł w oparciu o następujące okoliczności stanu prawnego i faktycznego: Wnioskiem z 9 lipca 2019 r. spółka wystąpiła o udostępnienie z rejestru PESEL adresu zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy A. K. Uzasadniając interes prawny w uzyskaniu wskazanych wyżej danych spółka wskazała, że interes prawny w uzyskaniu danych tej osoby wynika z faktu dochodzenia przez spółkę naprawienia szkody wyrządzonej przez ww. w wysokości [...] zł. Prezydent m. st. Warszawy decyzją z 6 września 2019 r. odmówił udostępnienia z rejestru PESEL danych ww. osoby. Zdaniem organu I instancji nie została spełniona przesłanka z art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm., dalej u.e.l.), ponieważ spółka nie wykazała interesu prawnego uzasadniającego pozyskanie żądanych danych. Kwestionując wskazane rozstrzygnięcie spółka złożyła odwołanie do Wojewody Mazowieckiego, zarzucając naruszanie art. 46 ust.2 pkt 1 u.e.l. oraz art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej k.p.a.) i podkreślając, że spółce przysługuje roszczenie o naprawienie szkody przez osobę, której udostępnienia danych się domaga, a odmowa udostępnienia jej danych uniemożliwia wypełnienie obowiązku wynikającego z art. 187 § 1 pkt 3 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 1550 ze zm., dalej k.p.c.), tj. wskazania w pozwie do sądu powszechnego, czy strony podjęły próbę mediacji oraz uniemożliwia sporządzenie pozwu z powodu braku , o którym mowa w art. 126 § 2 pkt 1 k.p.c., tj. braku adresu ww. Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania decyzją z 12 listopada 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na obowiązujące w sprawie przepisy prawa i zgromadzony materiał dowodowy oraz uznał, że organ I instancji słusznie odmówił udostępnienia żądanych danych osoby fizycznej ze zbioru PESEL, bowiem spółka nie wykazała w sposób dostateczny istnienia interesu uprawniającego ją do otrzymania danych ww. Nie zgadzając się ze wskazanym wyżej orzeczeniem skarżąca spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody z 12 listopada 2019 r. i zarzuciła jej naruszenie art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l., poprzez niezasadne przyjęcie, że skarżąca nie wykazała, że posiada interes prawny uzasadniający udostępnienie jej danych z rejestru PESEL. Podnosząc wskazany zarzut spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postepowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu. Uzasadniając zapadły na wstępie wyrok WSA wyjaśnił, że posiadanie interesu prawnego w postępowaniu jest równoznaczne z ustaleniem przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Co więcej, musi to być taki przepis, z którego dla danego podmiotu wynikają prawa lub obowiązki pozostające w związku z konkretnym rozstrzygnięciem. Gdy chodzi zaś o postępowanie w sprawie o udostępnienie danych z ewidencji ludności, to o interesie prawnym strony mogą świadczyć tylko takie okoliczności, w których sytuacja prawna strony byłaby zależna od danych uzyskanych z ewidencji, a więc gdyby te dane były potrzebne wnioskodawcy do zrealizowania jego uprawnień lub poddania się obowiązkom. Wykazać zatem należy bezpośredni związek między sytuacją danego podmiotu a wspomnianą normą prawa, na której oparty jest interes prawny. Legitymację do uzyskania danych ze rejestru PESEL na podstawie u.e.l. można wywodzić z norm prawa materialnego należących do różnych gałęzi prawa, w tym również prawa cywilnego. Powołując się na orzecznictwo sądowe WSA wskazał, że organ, badając interes prawny w sytuacji, gdy strona powołuje się na zamiar sądowego dochodzenia roszczeń, powinien ograniczyć swoje działania do ustalenia istnienia sporu sądowego pomiędzy wnioskodawcą a osobą poszukiwaną. Podmiot zainteresowany uzyskaniem danych adresowych z rejestru PESEL ma bowiem interes prawny w uzyskaniu danych osoby przeciwko której wytoczył powództwo przed sądem powszechnym, gdy sąd ten zobowiąże go, jako powoda, do podania adresu zamieszkania pozwanego. Skarżąca, pomimo wezwania Ministra, nie przedstawiła kopii pozwu z potwierdzeniem jego złożenia w sądzie lub kopii aktualnego wezwania sądowego, obligującego do wskazania adresu osoby poszukiwanej. Z wniosku inicjującego postępowanie oraz wyjaśnień składanych w sprawie w tym również w skardze wynika dopiero ewentualny zamiar wytoczenia powództwa po uprzednim wezwaniu tej osoby do zapłaty. W ocenie Sądu, w chwili wszczęcia postępowania administracyjnego, jak również w toku rozpatrywania oraz w dacie wydania decyzji przez wojewodę, nie istniał obowiązek wskazania przez skarżącą danych adresowych osoby poszukiwanej w postępowaniu sądowym. Dążenie do uzyskania zapłaty przez jego dobrowolne spełnienie lub wytoczenie powództwa przeciwko innej osobie nie dowodzi samodzielnie istnienia interesu prawnego po stronie skarżącej. Interes prawny musi bowiem mieć charakter realny, a więc musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Co więcej, nie może mieć on charakteru hipotetycznego. Sąd w składzie orzekającym podziela przy tym stanowisko, że podmiotowi, któremu przysługuje prawo dochodzenia określonych roszczeń, przepisy prawa powinny przyznawać uprawnienia związane z koniecznością nadania temu prawu skuteczności. Interes prawny nie może być uzasadniony zdarzeniami i okolicznościami mającymi nastąpić w przyszłości, do których wnioskodawca dąży lub zamierza podjąć w przyszłości. W ocenie Sądu, nie można uznać legitymacji prawnej podmiotu, który odwołuje się do zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego, czyli okoliczności niepewnej. W kontrolowanym postępowaniu skarżąca nie wykazała w sposób obiektywnie sprawdzalny, tj. nie przedstawiła dokumentu, z którego jednoznacznie wynikałoby to, że kwestia roszczenia o naprawienie szkody oparta na art. 415 k.c., jest badana przez sąd powszechny. W skardze kasacyjnej z dnia 9 września 2020 r. S. sp. z o.o., reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżyła w całości wyrok z dnia 9 lipca 2020 r. zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. przez niezasadne przyjęcie, że skarżąca nie wykazała, że ma interes prawny uzasadniający udostępnienie danych z rejestru PESEL dotyczących konkretnej osoby fizycznej. Skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o uwzględnienie skargi kasacyjnej i zmianę zaskarżonego wyroku lub jego uchylenie i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono cel, dla którego skarżąca domaga się udostępnienia danych adresowych osoby fizycznej w postaci dochodzenia roszczenia przed sądem cywilnym z powodu wyrządzonej przez tą osobę szkody. Skarżąca kasacyjnie zwróciła uwagę na to, że pomimo trwającego postępowania przygotowawczego, okres przedawnienia roszczenia nie ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania karnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. Orzekając w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny ograniczony był do sformułowanej we wniesionym środku odwoławczym podstawy, nie dopatrując się z urzędu wystąpienia którejkolwiek z przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Przytoczony zarzut nie okazał się usprawiedliwiony. Stosownie do przywołanego w skardze kasacyjnej art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l., dane z rejestru PESEL mogą zostać udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą interes prawny. W orzecznictwie sądowym wskazuje się jednolicie, że interes ten powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, aktualny, a także rzeczywisty, a nie tylko hipotetyczny (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt II OSK 3263/20, z 29 listopada 2018 r. sygn. akt II OSK 10/17; z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 9/17; z 26 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 286/16 oraz z 9 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2644/14). Sąd I instancji trafnie wskazał w tej materii, że interes prawny nie może być uzasadniany zdarzeniami i okolicznościami mającymi nastąpić w przyszłości, do których wnioskodawca dąży lub zamierza podjąć w przyszłości. Hipotetyczność przysługującego spółce interesu prawnego przyznano w skardze kasacyjnej akcentując, że wystąpienie z powództwem przeciwko sprawcy szkody być może nie będzie konieczne, jeżeli istniałaby możliwość uprzedniego doręczenia temu podmiotowi wezwania do zapłaty. Sam zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia warunków od zaistnienia których zależy wystąpienie interesu prawnego w konkretnej sprawie. Aprobując stanowisko przyjęte w skardze kasacyjnej, pojęcie interesu prawnego w sprawach dotyczących udostępnienia danych z rejestru PESEL uległoby znaczącemu rozmyciu. Organy zmuszone zostałyby do oceny nadsyłanych przez wnioskodawców dokumentów pod kątem ich wiarygodności i rzetelności, niemal przesądzając, czy są one na tyle poważne, że udostępnienie danych osobowych byłoby w takiej sytuacji usprawiedliwione. Dostęp do tych informacji stałby się znacznie łatwiejszy, ponieważ opierałby się na przesłankach mocno ocennych, a nie jasno sprecyzowanych kryteriach od zaistnienia których udostępnienie danych adresowych osoby fizycznej podmiotowi trzeciemu, mającemu w tym interes prawny, jest zasadne. Skarżąca kasacyjnie w swojej argumentacji podkreśla, że brak adresu domniemanego sprawcy szkody uniemożliwia jej podjęcie kroków prawnych w postępowaniu cywilnym, jednocześnie nie wykluczając, czy takie działanie będzie w ogóle konieczne. Tymczasem każda z procedur sądowych, w tym zarówno cywilna, jak i sądowoadministracyjna, zna rozwiązanie dla tego rodzaju sytuacji, w której adres pozwanego w momencie zainicjowania postępowania sądowego nie jest znany powodowi. Nie jest powinnością Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę instruowanie skarżącej kasacyjnie w tej materii. Tym niemniej, twierdzenie o braku jakiejkolwiek możliwości zainicjowania postępowania sądowego w stosunku do osoby, której adres zamieszkania nie jest znany, nie znajduje oparcia w obowiązującej regulacji procesowej. Innymi słowy, droga postępowania cywilnego przed skarżącą kasacyjnie nie jest zamknięta. Sama jedynie chęć wszczęcia w przyszłości takiego postępowania nie przesądza natomiast automatycznie o zaistnieniu interesu prawnego do uzyskania danych osobowych konkretnej osoby fizycznej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.