I OSK 2963/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1603/22 w sprawie ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 19 sierpnia 2022 r. sygn. akt SKO-NP-4115-356/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 17 czerwca 2022 r. znak: GOPS.524.8.22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz A.C. kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 30 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1603/22 oddalił skargę A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 19 sierpnia 2022 r. sygn. akt SKO-NP-4115-356/22, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że skarżący nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki. Wskazano, że mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu pierwszej instancji fakt, że organ prawidłowo ustalił, iż z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby żona skarżącego wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia. Wskazano, że, jak wynika z akt sprawy, żona skarżącego posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 5 kwietnia 2022 r., z którego wynika, że niepełnosprawność żony skarżącego istnieje od 47. roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 marca 2022 r. Zauważono też, że z oświadczenia złożonego przez skarżącego wynika, iż nie podejmuje on stałego zatrudnienia. Wskazano, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że żona skarżącego wymaga pomocy przy takich czynnościach, jak mycie, ubieranie, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, a także wykonywanie innych czynności domowych, robienie zakupów, podawanie lekarstw, załatwianie wizyt lekarskich, zapewnianie dowozu do szpitala. W ocenie Sądu Wojewódzkiego z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby żona skarżącego była osobą leżącą czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji. Zdaniem Sądu pierwszej instancji zakres opieki nie wymusza na skarżącym rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. – dalej jako: "u.ś.r."), poprzez jego błędną wykładnię skutkującą oddaleniem skargi, polegającą na przyjęciu, że: - skarżący kasacyjnie nie sprawuje stałej opieki nad żoną, ponieważ W.C. nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia, podczas gdy W.C. takiej opieki wymaga, co zostało wykazane w toku postępowania, - brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego kasacyjnie z zatrudnienia lub niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną W.C., podczas gdy związek taki zachodzi i został wykazany w toku postępowania, - charakter opieki wykonywanej przez skarżącego kasacyjnie umożliwia mu podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy charakter, częstotliwość i rozmiar czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego kasacyjnie wobec żony uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze. Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarżący kasacyjnie wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenie, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a., kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. 2024, poz. 935 – dalej jako: "p.p.s.a." Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Analiza wskazanych w niniejszej sprawie podstaw skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że złożona skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie są trafne. W pierwszej kolejności należy zaakcentować, iż nie budzi wątpliwości, że W.C. legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, z którego jednoznacznie wynika jej znaczne ograniczenie możliwości samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy ze strony innej osoby. Nie było zatem sporne, że W.C. wymaga stałego wsparcia. Jednocześnie jednak Kolegium kwestionuje wymiar opieki sprawowanej przez - jak wynika z akt - jedyną osobę, która tę opiekę świadczy. Tę ocenę zaaprobował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Dokonana przez Kolegium i zaakceptowana przez Sąd Wojewódzki ocena materiału dowodowego prowadzi do wewnętrznie sprzecznych i niespójnych z zebranymi dowodami wniosków, że wymiar sprawowanej - wyłącznie i prawidłowo - przez A.C. opieki nad wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji W.C. nie dowodzi związku z rezygnacją przez niego z zatrudnienia. Zauważyć trzeba, że żadnych wątpliwości, co do istnienia związku pomiędzy wymiarem sprawowanej przez skarżącego nad żoną opieki a rezygnacją przez niego z zatrudnienia nie miał organ I instancji, a więc organ przed którym w zasadniczym zakresie toczyło się postępowanie wyjaśniające i który niewątpliwie dysponował najszerszą wiedzą na temat sytuacji tej rodziny. Organ I instancji ustalił, że opieka nad żoną jest sprawowana przez A.C. nieprzerwanie, w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia. Organ I instancji odmowne załatwienie wniosku skarżącego uzasadnił wyłącznie brzmieniem przepisu art. 17 ust.1b u.ś.r. Jakkolwiek, słusznie stanowisko to zakwestionowało Kolegium, to jednocześnie dokonało ono innej oceny materiału dowodowego, kwestionując ocenę materiału dowodowego dokonaną przez organ I instancji. W konsekwencji, ustalono, że jedyną osobą sprawującą całodobową, stałą opiekę nad W.C. jest jej mąż – A.C. Ustalono także, że problemy zdrowotne W.C., w szczególności reumatoidalne zapalenie stawów, schorzenia kręgosłupa, padaczka, a także zaburzenia o charakterze kardiologicznym i urologicznym, wymagają wzmożonego zaangażowania opiekuna w wykonywanie podstawowych czynności dnia codziennego. Ustalono, że W.C. wymaga stosowania pampersów, podaje zaniki pamięci, a wszystkie, niekwestionowane dysfunkcje wymagają wzmożonej opieki ze strony męża. A.C. sprawuje bezpośrednią, stałą opiekę nad żoną, która wymaga, na co dzień całodobowej opieki i pomocy przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych i samoobsługowych. Stwierdzono, że A.C. systematycznie sprawuje opiekę nad żoną całodobowo w sposób ciągły, a ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że stan jego żony ciągle się pogarsza. Z drugiej strony, pomimo że te ustalenia nie zostały zakwestionowane, Kolegium stwierdziło, że jakkolwiek A.C., sprawuje opiekę nad żoną w ten sposób, że pomaga żonie w czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem takich jak mycie, ubieranie, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta i wykonuje inne czynności domowe, robi zakupy, podaje lekarstwa, załatwia wizyty lekarskie zapewnia także dowóz do szpitala i ustala wizyty lekarskie w związku z prowadzoną terapią, to w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu na tę okoliczność, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad żoną. Stanowisko to podzielił Sąd pierwszej instancji. Na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W gronie beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego znajdują się osoby najbliższe osobom niepełnosprawnym, które zdecydowały się nie wykonywać działalności zawodowej z uwagi na potrzebę stałego współudziału w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Związek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. zachodzi wówczas, gdy wymiar i charakter osobistej opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i - systematyczny współudział - w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym jest na tyle absorbujący, że uniemożliwia opiekunowi podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia. Skoro bezsporne jest, że W.C. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby (ponieważ fakt ten dokumentuje orzeczenie o niepełnosprawności), a nie ustalono aby A.C. w sprawowaniu tej całodobowej opieki wspierał lub wyręczał jakikolwiek podmiot instytucjonalny czy fizyczny, jednocześnie nie stwierdzono aby W.C. była zaniedbywana, to zgodzić się należy ze skargą kasacyjną, że ocena materiału dowodowego w sprawie zgromadzonego obarczona jest błędem i pozostaje wewnętrznie sprzeczna. Trafnie zatem, zarzuca skarga kasacyjna, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego. Akta sprawy wskazują, że w okresie objętym postępowaniem administracyjnym osobista opieka, jak i osobisty współudział skarżącego kasacyjnie w postępowaniu leczniczym jego żony był na tyle absorbujący, że uniemożliwiał mu podjęcie lub kontynuowanie zatrudnienia. Biorąc pod uwagę zasadność skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, jednocześnie uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 188 p.p.s.a. i rozpoznał skargę. Stwierdziwszy, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).