I SA/Op 253/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy WSA Anna Komorowska-Kaczkowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 7 czerwca 2023 r., nr 1601-IEW.720.11.2023 w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie egzekucji oddala skargę. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi wniesionej przez P. P. (dalej jako: Skarżący, Zobowiązany) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z 7 czerwca 2023 r., którą organ ten, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 - dalej jako: "K.p.a.") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący – P. P. w dniu 29 listopada 2021 r. został ukarany mandatem karnym [...] w kwocie 20 zł. Skarżący nie zapłacił tego mandatu, więc Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu 8 lipca 2022 r. wystawił upomnienie o nr [...]. W upomnieniu tym wezwał Skarżącego do uregulowania mandatu karnego oraz kosztów upomnienia w kwocie 16 zł, w terminie 7 dni od otrzymania upomnienia. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu poinformował również Skarżącego, że jeżeli nie zapłaci należności w terminie, to zostanie wobec niego wszczęta egzekucja administracyjna. Upomnienie zostało uznane za doręczone 29 lipca 2022 r. w ramach tzw. fikcji prawnej doręczenia, na podstawie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.). Skarżący nie zapłacił należności po upomnieniu, toteż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu 20 grudnia 2022 r. wystawił tytuł wykonawczy o nr [...] (k.95). Tytuł ten przekazał do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T., który jest właściwym dla Skarżącego organem egzekucyjnym. Organ ten wszczął wobec majątku Skarżącego egzekucję administracyjną. W dniu 22 grudnia 2022 r. wystawił zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego o nr [...]. Zawiadomienie to z odpisem tytułu wykonawczego doręczono Skarżącemu 30 grudnia 2022 r. Pismem z 5 stycznia 2023 r. sprecyzowanym w zakresie żądania pismem z 6 lutego 2023 r., Skarżący zgłosił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, na podstawie art. 33 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.) - dalej u.p.e.a., tj. nieistnienie obowiązku. Skarżący podnosił, że nałożony na niego mandat karny powinien zostać umorzony z urzędu w ciągu 7 dni przez Komendę Miejską Policji w T. Skarżący zakwestionował działanie funkcjonariuszy Policji, którzy nałożyli na niego mandat karny, podnosząc że mandat został na niego nałożony niesłusznie. Postanowieniem z 10 lutego 2023 r. nr [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne, do czasu wydania ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutu, który zgłosił Skarżący. Postanowieniem 1 marca 2023 r. nr 1609-SCM-3.720.288.2023.4 Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu oddalił zarzut Skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej. Postanowienie doręczono Skarżącemu 20 marca 2023 roku. Skarżący nie zgodził się z argumentacją Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu i wniósł zażalenie na ww. postanowienie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu. W zażaleniu kwestionował zasadność ukarania go mandatem i działanie funkcjonariuszy Policji. Do zażalenia Skarżący dołączył kserokopie: pisma z 7 stycznia 2023 r. do Ministra Edukacji i Nauki pisma z 28 grudnia 2020 r. do Komendanta Miejskiego Policji w T. pisma z 17 września 2021 r. do Komendanta Miejskiego Policji w T. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym obecnie postanowieniem 7 czerwca 2023 r. nr 1601-IEW.720.11.2023, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 1 marca 2023 r. nr 1609-SCM-3.720.288.2023.4, którym oddalono zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu postanowienie organ wskazał, że nie ma podstaw do uchylenia postanowienia organu I instancji. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a.: Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Następnie organ stwierdził, że Skarżący kwestionuje w istocie prawidłowość nałożenia na niego mandatu karnego wywodząc w oparciu o powyższe, że nieistnienie egzekwowany obowiązek. Mają na uwadze poniesiony zarzut organ wskazał, że nieistnienie obowiązku oznacza przede wszystkim sytuacje, w których dochodzony obowiązek nigdy nie powstał (np. z mocy prawa). W sytuacji Skarżącego sprawie taka okoliczność nie zachodzi. Zgodnie z art. 98 § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2022 r. poz. 1124) uprawomocnienie mandatu karnego kredytowanego następuje z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego, czyli - co do zasady - w dniu jego wystawienia. Organ argumentował, że mandatem karnym, o którym mowa w § 1 pkt 2, może być nałożona grzywna jedynie wobec osoby innej niż wymieniona w § 2 albo mającej miejsce stałego zamieszkania lub pobytu na terytorium innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Mandat powinien zawierać pouczenie o obowiązku uiszczenia grzywny w terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu oraz o skutkach nieuiszczenia grzywny w terminie. Staje się on prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego. Organ podkreślał przy tym, że w przypadku przyjęcia mandatu przez ukaranego powstaje obowiązek zapłaty grzywny za popełnione wykroczenie. Ukaranie grzywną w postępowaniu mandatowym wymaga zgody osoby ukaranej na taką właśnie formę ukarania. Sprawca wykroczenia może odmówić przyjęcia mandatu - wówczas organ, którego funkcjonariusz stwierdził naruszenie prawa, występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie. Jeżeli jednak dojdzie do przyjęcia mandatu, ukarany potwierdza jego odbiór podpisując się na blankiecie. Organ podnosił, że z akt sprawy wynika, że Skarżący przyjął mandat karny [...] z 29 listopada 2021 r. w kwocie 20 zł, a jego odbiór potwierdził własnoręcznym podpisem. W związku z tym powstał obowiązek zapłaty mandatu w kwocie 20 zł. Ponadto, ponieważ Skarżący nie zapłacił mandatu w terminie, to Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu wysłał do Skarżącego upomnienie. Z chwilą doręczenia upomnienia powstał obowiązek zapłaty jego kosztów w kwocie 16 zł. Należności te, tj. zarówno mandat karny [...] w kwocie 20 zł, jak i koszty upomnienia w kwocie 16 zł są zatem wymagalne. Nie można więc uznać za zasadny zarzut, że dochodzony obowiązek nie istnieje. W odniesieniu do podnoszonych przez Skarżącego zastrzeżeń, co do działania funkcjonariuszy Policji, którzy nałożyli na mandat karny, organ poinformował, że jako organ administracji publicznej, nie jest uprawniony do oceny działań Policji i nie może z odnieść się do podnoszonych w tym zakresie zarzutów. Organ wskazał również, że jeśli miał Skarżący miał wątpliwości co do zasadności ukarania mandatem karnym, a także co do zachowania funkcjonariuszy Policji, nie powinien przyjmować mandatu, tylko dążyć do rozpatrzenia sprawy przez sąd karny. Natomiast z akt sprawy wynika, że Skarżący przyjął mandat, a więc zaakceptował także widniejącą na jego blankiecie treść pouczenia: "pouczony o prawie odmowy przyjęcia mandatu karnego przyjmuję mandat i potwierdzam jego odbiór oraz zgadzam się uiścić grzywnę w wyznaczonym terminie za popełnienie wykroczenia". Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem organu, Skarżący wniósł skargę o Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. W skardze Skarżący wniósł o uchylenie postanowienia organu II instancji z powodu naruszenia procedury postępowania, m.in. braku rzetelnego rozpatrzenia zażalenia, w tym całkowitego pominięcia istotnych dowodów i argumentacji. W dalszej części skargi (podobnie jak w zażaleniu) Skarżący skoncentrował się na kwestionowaniu działania instytucji publicznych, w tym przede wszystkim Policji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Na wstępie należy wyjaśnić, iż niniejszą sprawę rozpoznano w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 z ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) - /dalej w skrócie: "p.p.s.a."/, sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.sa., zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a niemającym tu zastosowania). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa. Zgodnie z art. 33 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2022 r., poz. 479 ze zm. zwanej dalej w skrócie u.p.e.a), zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Z kolei organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, co wynika z art. 34 § 1 u.p.e.a. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym stanowią swoisty środek zaskarżenia przysługujący zobowiązanemu, różniący się od odwołania w ogólnym postępowaniu administracyjnym oraz w postępowaniu podatkowym. Przepis art. 33 § 2 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania i rozstrzygnięcia. Podstawą zarzutu może być tylko: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Zarówno poglądy doktryny jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że zarzuty mogą być oparte tylko na podstawach wyczerpująco uregulowanych w art. 33 u.p.e.a. (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1469/10 - wszystkie wyroki sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zaś kontrola Sądu odnosi się do oceny wystąpienia okoliczności wymienionych w tym przepisie. Przechodząc do meritum sprawy Sąd wskazuje, że skarżący podnosił zarzut nieistnienia obowiązku. Zarzut ten formalnie mieści się w katalogu zarzutów, wymienionych w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że nieistnienie obowiązku w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oznacza przede wszystkim sytuacje, w których obowiązek ten nigdy nie powstał (np. z mocy prawa) albo nie wydano/nie wysłano decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w drodze egzekucji, bądź też decyzja taka została wydana/wysłana, lecz następnie ją uchylono, stwierdzono jej nieważność lub wygaśnięcie, bądź też gdy obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie (por. także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 23 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Ke 173/22). Zobowiązany podnosząc zarzut "nieistnienia obowiązku" (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), winien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydania aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (por wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1378/08; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 8 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 451/12). W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, w dniu wystawienia przedmiotowego tytułu wykonawczego będącego podstawą toczącego się i kwestionowanego przez Skarżącego postępowania egzekucyjnego obowiązek zapłaty grzywny istniał i wynikał z wyżej wskazanego mandatu karnego. Natomiast nieistnienie obowiązku w rozumieniu przepis ów u.p.e.a., oznacza, że obowiązek taki w ogóle nie występuje w obrocie prawnym. Skarżący nie przedawnił natomiast żadnych dowodów z których wynikałoby, że mandat ten został uchylony przez sąd karny, stwierdzono jego nieważność lub by w inny sposób został wyeliminowany z obrotu prawnego. Nie podnosił również takich okoliczności. W tym miejscu należy zdecydowanie podkreślić, że nie mogą być przedmiotem rozważań w postępowaniu dotyczącym zarzutów egzekucyjnych okoliczności dotyczące zasadności wystawienia mandatu karnego, a takie okoliczności Skarżący podnosi w skardze wniesionej do Sądu. Zarzut w postępowaniu egzekucyjnym jest specyficznym, znanym wyłącznie administracyjnemu postępowaniu egzekucyjnemu, środkiem prawnym. Podstawowym celem tej instytucji jest ochrona zobowiązanego przed niezgodną z prawem egzekucją, ale w sensie formalnym. Nie należy bowiem zapominać, że zarzuty nie mogą — w przeciwieństwie do odwołania, czy też innych środków zaskarżenia, których celem jest merytoryczne rozpoznanie danej sprawy w tym ocena zasadności i prawidłowości nałożenia danego obowiązku - dotyczyć meritum sprawy, bo mogłoby to doprowadzić do ponownego jej rozstrzygnięcia mimo uprzedniego prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy; w tym przypadku oceny poza właściwym trybem zasadności i prawidłowości nałożenie na skarżącego grzywny w drodze mandatu karnego. W postępowaniu egzekucyjnym, ani organ, ani sąd administracyjny, nie mogą ingerować w kompetencje sądów karnych dotyczącą uchylania mandatów karnych. Uchylenie prawomocnego mandatu karnego możliwe jest wyłącznie w oparciu o przepisu ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Dostrzec również należy, że zgodnie z art. 137 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia - w postępowaniu mandatowym, jeżeli kodeks nie stanowi inaczej, karę grzywny w drodze mandatu karnego nałożyć można jedynie, gdy osoba sprawcy i okoliczności popełnienia wykroczenia skarbowego nie budzą wątpliwości, a nie zachodzi potrzeba wymierzenia kary surowszej niż ta, która jest określona w art. 48 § 2., a warunkiem nałożenia kary grzywny w drodze mandatu karnego jest wyrażenie przez sprawcę wykroczenia skarbowego zgody na przyjęcie mandatu; zgodę tę odnotowuje się na dokumencie mandatu karnego. Mając powyższe na uwadze, tak długo jak obrocie prawnym pozostaje akt prawny, w tym przypadku mandat karny, nakładający grzywnę, organy pozostają nim związane i nie mogą oceniać okoliczności merytorycznych, które legły u podstaw jego nałożenia. Należy jeszcze raz podkreślić, że postępowanie egzekucyjne nie jest procedurą, w ramach której mają zostać skonkretyzowane prawa lub obowiązki strony, wynikające z przepisów prawa materialnego. Taka konkretyzacja ma bowiem miejsce na etapie wcześniejszym.. Postępowanie egzekucyjne jest fazą następną, a jego celem jest doprowadzenie do wykonania nałożonego obowiązku - w tym przypadku zapłaty grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego. W takim przypadku organ egzekucyjny ma ograniczone możliwości badania sprawy, jego kognicja ogranicza się tylko i wyłącznie do zagadnień związanych z samym wykonaniem albo brakiem możliwości jego wykonania. Nie może zatem odnosić się do zagadnień związanych z ustaleniami faktycznymi i zastosowaniem do nich przepisów prawa materialnego, w szczególności nie może oceniać, zasadności nałożenia na skarżącego grzywny w drodze mandatu karnego. Okoliczności podnoszone przez Skarżącego nie mogły mieć zatem wpływu na treść rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych. W konsekwencji braku kompetencji organów do badania zasadności nałożenia na skarżącego mandatu karnego, organy nie były zobowiązane do szczegółowego ustosunkowywania się do tych okoliczności. Prawidłowo zatem organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.