I OZ 671/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 września 2023 r. sygn. akt II SA/Kr 1422/22 w sprawie ze skargi A.G. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 26 września 2022 r. znak WS-VI.7534.3.217.2021.KP w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości postanawia oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z 12 września 2023 r. sygn. akt II SA/Kr 1422/22 (dalej postanowienie z 12 września 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie A.G. (dalej skarżąca) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 30 maja 2023 r. II SA/Kr 1422/22 (dalej postanowienie z 30 maja 2023 r.) o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Wojewody Małopolskiego z 26 września 2022 r. znak WS-VI.7534.3.217.2021.KP w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zobowiązanie do wykonania zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia opisanego w sentencji [na postanowienie z 30 maja 2023 r.] doręczono skarżącej w trybie doręczenia zastępczego 10 lipca 2023 r. (I awizo - 26.06.23 r., II - 4.07.23 r.; k. 114 akt sądowych). W tej sytuacji 7-dniowy termin do opłacenia "skarg" [winno być "zażalenia" - uw. NSA] upłynął z dniem 17 lipca 2023 r., który nie był sobotą ani dniem ustawowo wolnym od pracy. Jak wynika z raportu kasowego (k. 125 akt sądowych), skarżąca nie opłaciła zażalenia, co uniemożliwiało nadanie mu dalszego biegu (k. 84-85, 87, 94-94v, 104-104v, 107, 110, 113-113v, 114, 125, 126-127 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 12 września 2023 r. złożyła skarżąca, wnosząc o uchylenie postanowienia o odmowie sporządzenia uzasadnienia i przywrócenia terminu do [złożenia] wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że 12 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem odmówił sporządzenia uzasadnienia, argumentując odmowę niedotrzymaniem 7-dniowego terminu z jej strony. Podniosła, że nie otrzymała była żadnego awizo, co skutkowało niepodjęciem pisma w terminie i jego zwrotem do Sądu. Podkreśliła, że już poprzednio doszło do pomyłki ze strony operatora pocztowego, co spowodowało pozbawienie jej możliwości dochodzenia jej praw. Wskazała, że często przebywa poza miejscem zamieszkania, gdyż - jako emerytka - zajmuje się opieką nad wnukami w miejscu ich zamieszkania, ale zawsze po powrocie sprawdza skrzynkę pocztową i żadnego z powołanych awiz nie znalazła (k. 146 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, zm. poz. 1705, dalej ppsa) konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest zatem, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji w postępowaniu zażaleniowym, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Uwagę tę odnieść należy także do regulacji zawartych w Karcie Praw Podstawowych UE i Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11, 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7. 2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa). Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga, [...] zażalenie [...], od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Stosownie do powołanych przepisów, zaskarżone postanowienie było w pełni uprawnione. Znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa i nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Prawo skarżącej do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez odrzucenie zażalenia wobec nieuiszczenia wpisu sądowego od zażalenia, który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Odrzucenie zażalenia stanowiło konsekwencję nieuiszczenia należnego wpisu sądowego, o czym skarżąca została prawidłowo pouczona w momencie doręczeniu jej odpisu postanowienia z 30 maja 2023 r. Skarżąca miała również możliwość uzupełnienia braku fiskalnego zażalenia, wykonując wezwanie Przewodniczącego z 19 czerwca 2023 r. (k. 94, 110, 113), czego zaniechała. Skarżąca podniosła, że nie doręczono jej wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia; nie otrzymała awizo. Wbrew zarzutowi skarżącej doręczenie wezwania było prawidłowe, a przez to skuteczne. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-68, art. 69 § 1 oraz art. 70-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2 (art. 73 § 1 ppsa). Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 ppsa). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 ppsa). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (art. 73 § 4 ppsa). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w art. 69 § 2, przepisy § 3 i 4 stosuje się odpowiednio (art. 73 § 5 ppsa). Jak trafnie wskazał Sąd I instancji, pierwsze próba doręczenia nastąpiła 26 czerwca 2023 r. (I awizowanie), natomiast druga – 4 lipca 2023 r. (II awizowanie; k. 114). Tym samym, Sąd słusznie uznał, że skarżącej doręczono wezwanie z 19 czerwca 2023 r. w trybie doręczenia zastępczego w dniu 10 lipca 2023 r. Doręczenie w tym trybie korzysta z domniemania prawidłowości. Jeżeli skarżąca, podważająca fakt awizowania, chce obalić to domniemanie, obowiązana jest przedstawić przekonujący kontrargument na poparcie swojego twierdzenia, wzmacniając go - o ile to możliwe – stosownym dowodem. Samo zaprzeczenie faktowi awizowania, powołanie się na występujące pomyłki ze strony operatora pocztowego w przeszłości, częste przebywanie poza miejscem zamieszkania nie są natomiast wystarczające. W rezultacie, Sąd I instancji zasadnie uznał, że 7-dniowy termin do opłacenia zażalenia na postanowienie z 30 maja 2023 r. upłynął 17 lipca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.