II GSK 1979/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz, Sędzia NSA Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia WSA (del.) Stefan Kowalczyk, Protokolant Agnieszka Kulesza, po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1579/16 w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 23 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Z. R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. 2700 (słownie: dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1579/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Z. R., na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Krakowie, z dnia 23 września 2016 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za urządzenie gier na automatach poza kasynem gry. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Funkcjonariusze celni po przeprowadzeniu kontroli w lokalu gastronomicznym Z. R. o nazwie "Z." znajdującym się w miejscowości D.stwierdzili, że w lokalu tym znajdowały się dwa automaty do gier: H. oraz H. włączone do zasilania i gotowe do gry. Kontrolujący przeprowadzili eksperyment (gry kontrolne), w wyniku którego ustalono, że gry prowadzone na tych automatach są grami o wygraną pieniężną, które spełniają definicję z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 612 ze zm., dalej: u.g.h.). Decyzją z dnia 31 maja 2016 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Nowym Sączu wymierzył Z. R. karę pieniężną w wysokości 24.000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego Dyrektor Izby Celnej w Krakowie (DIC), decyzją z dnia 23 września 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie niesporne jest, iż zakwestionowane automaty do gier to urządzenia elektroniczne. Losowy charakter gier urządzanych na tych automatach potwierdziły eksperymenty przeprowadzone przez funkcjonariuszy celnych, które wykazały, iż grający nie miał wpływu na wynik gry. Bezsprzecznie również, gry na w/w. automatach urządzane były poza kasynem gry, bowiem kontrolowany lokal nie posiada takiego statusu. Oceniając zebrane dowody, Dyrektor Izby Celnej podzielił stanowisko organu I instancji, że skontrolowane urządzenia spełniają wymogi do zakwalifikowania gier na nich prowadzonych do gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3, art. 2 ust. 3 w zw. z art. 2 ust. 4 i art. 2 ust. 5 u.g.h. Dyrektor Izby Celnej w Krakowie podzielił również stanowisko w przedmiocie uznania odwołującego za urządzającego gry na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Umożliwienie funkcjonowania i użytkowania automatów w zakresie gier hazardowych było konsekwencją umowy zawartej dnia 9 kwietnia 2015 r. pomiędzy odwołującym (wynajmującym), a B. Sp. z o. o. (najemcą), na podstawie której wynajmujący pobierał czynsz w wysokości 600 zł brutto kwartalnie. Organ wskazał, iż z urzędu posiada wiedzę, iż jest to kolejny przypadek, kiedy w lokalu skarżącego funkcjonariusze celni stwierdzili nielegalne urządzanie gier hazardowych. Wedle organu, działanie skarżącego wyczerpuje znamiona definicji urządzania gier, bowiem z procederu umożliwiania prowadzenia nielegalnych gier na automatach w swoim lokalu uczynił sobie stałe źródło dochodu. Taka aktywność, przejawiająca się kontynuowaniem nielegalnego procederu, pomimo wiedzy i świadomości jego bezprawności, świadczy o współudziale w działalności sankcjonowanej przepisami u.g.h. Według § 3 ust. 1 przywołanej wyżej umowy z 9 kwietnia 2015 r. skarżący zobowiązał się do zasilania automatów energią elektryczną w godzinach otwarcia lokalu oraz informowania najemcy na podany numer telefonu o zaobserwowanych awariach, uszkodzeniach, kradzieży, zaginięciach, itp., zaś według § 3 ust. ust. 5 umowy zobowiązał się do natychmiastowego poinformowania najemcy o kradzieży, dewastacji automatów, oraz do zabezpieczenia automatów przed zaginięciem, podmianą itp. zdarzeniami. Zgodnie z § 3 ust. 2 umowy, zgodził się by wraz z zainstalowanym automatem mogły być przechowywane w lokalu przedmioty umożliwiające ich bezawaryjną pracę. Zgodnie z § 3 ust. ust. 3 zobowiązał się nie prowadzić działalności konkurencyjnej tj. nie udostępniać powierzchni innym podmiotom, o podobnym profilu działalności, co najemca. W ocenie DIC bez udziału skarżącego w całym przedsięwzięciu nie byłoby możliwe prowadzenie gier w w/w. lokalu przez właściciela urządzeń. Znany z urzędu fakt, iż okoliczność zainstalowania w lokalu nielegalnych automatów nie była incydentalna, wskazuje na zamierzone funkcjonowanie skarżącego w branży nielegalnych gier hazardowych z zamiarem osiągania korzyści. Powyższe wskazuje, że świadomie uczynił sobie stałe źródło dochodów z nielegalnej działalności. Do zrealizowania zamierzenia - działalności w zakresie gier na automatach doszło zatem w wyniku zaangażowania i współdziałania więcej niż jednego podmiotu. Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że organy prawidłowo wykazały, że Skarżący był "urządzającym gry" w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. albowiem poddały one wnikliwej analizie poszczególne regulacje umowy najmu oceniając, czy i które z nich oraz z jakich przyczyn mogą dotyczyć czynności (obowiązków), do jakich zobowiązał się umownie skarżący, a związanych z "urządzeniem gier". Organy w tej kwestii nie ograniczyły się do wskazania ogólnie umowy najmu, ale przywołały te jej postanowienia, które przesądzają o aktywnej roli skarżącego, polegającej na zorganizowaniu i pozyskaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowaniu go do danego rodzaju działalności, umożliwieniu dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, współudziale w utrzymywaniu automatów w stanie stałej aktywności umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie i wypłacanie wygranych, zasilaniu automatów energią elektryczną w godzinach otwarcia lokalu, informowaniu najemcy na podany numer telefonu o zaobserwowanych awariach, uszkodzeniach, kradzieży, zaginięciach, dewastacji automatów, oraz na zabezpieczeniu automatów przed zaginięciem, podmianą itp. zdarzeniami. Skarżący przystał także na warunek, by wraz z zainstalowanym automatów mogły być przechowywane w lokalu przedmioty umożliwiające ich bezawaryjną pracę i zobowiązał się nie prowadzić działalności konkurencyjnej tj. nie udostępniać powierzchni innym podmiotom, o podobnym profilu działalności, co najemca. W ten kontekst wpisują się dalsze przywołane przez organy okoliczności, a to ustalenie, iż jest to kolejny przypadek, kiedy w lokalu skarżącego funkcjonariusze celni stwierdzili nielegalne urządzanie gier hazardowych, a zatrzymywane uprzednio automaty były zastępowane przez kolejne wstawiane do lokalu przy udziale skarżącego, co wskazuje na jego zamierzone funkcjonowanie w branży nielegalnych gier hazardowych z zamiarem osiągania stałych korzyści z tej działalności. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., każdy kto urządza grę hazardową bez względu na formę prawną prowadzonej działalności podlega karze pieniężnej za naruszenia zakazu urządzania gier tylko w kasynach. Przy czym zwrot "urządzenie gier" należy rozumieć szeroko, gdyż obejmuje on nie tylko fizyczne ich prowadzenie, ale także organizowanie gry, czy nawet zapewnienie warunków dla gry, co może być związane z udostępnieniem lokalu. Z tych też względów podniesione przez skarżącego okoliczności, że nie jest właścicielem wskazanych w decyzji automatów nie może podważać prawidłowości ustaleń organu co do tego, że jest podmiotem urządzającym gry, skoro wydzielił powierzchnię swojego lokalu do zainstalowania oraz użytkowania urządzeń do gier, uczestniczył w ich obsłudze, a z procederu umożliwiania prowadzenia nielegalnych gier na automatach w swoim lokalu uczynił sobie stałe źródło dochodu. Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji organów administracyjnych I i II instancji w całości, oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: prawa materialnego tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy o grach hazardowych., poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarżący jest osobą "urządzającą gry na automatach" i co za tym idzie, że można go pociągnąć do odpowiedzialności administracyjnej i wymierzyć mu karę pieniężną za urządzanie gier na automacie poza kasynem, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów w świetle dokonanych ustaleń faktycznych powinna skutkować uwzględnieniem skargi, na skutek stwierdzenia, że czynności strony, jako osoby wynajmującej powierzchnię w swoim lokalu podmiotowi, który takie gry urządza, nie mogą być zakwalifikowane jako wypełniające pojęcie urządzania gry na automatach poza kasynem gry. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący przedstawił argumenty na jej poparcie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasadzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu "urządzający gry". W kwestii przypisania skarżącemu odpowiedzialności za urządzanie gier na automatach podkreślenia przede wszystkim wymaga, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 ustawy o grach hazardowych osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4). Na gruncie omawianej regulacji w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (zob.: wyrok z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16, tak też wyrok z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5233/16, CBOSA). Jak zatem przyjęto w orzecznictwie, przy dokonywaniu wykładni przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu obowiązującym w sprawie, należy przyjąć szeroki zakres definicji podmiotu urządzającego gry. Samo urządzanie gier hazardowych to z kolei ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Przy takiej wykładni należy uznać, że na etapie postępowania administracyjnego prawidłowo dokonano w sprawie niezbędnych ustaleń faktycznych oraz zastosowano przepisy art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. W pełni można się zgodzić z wywodami skarżącego kasacyjnie, że sam fakt zawarcia umowy dzierżawy powierzchni lokalu nie powoduje uznania, że wydzierżawiający jest "urządzającym gry" w rozumieniu powołanych przepisów. W rozpoznanej sprawie, z dokumentów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym wynika jednak, że skarżący nie był tylko osobą wynajmującą powierzchnię w swoim lokalu. Ponadto, Sąd I instancji - podzielając stanowisko organów co do tego, że skarżący gry "urządzał" – nie oparł wyłącznie na fakcie zawarcia umowy. W pisemnych motywach wyroku WSA wskazał w szczególności, że zgodnie § 3 ust. 1 umowy z 9 kwietnia 2015 r. zawartej pomiędzy skarżącym a B. Sp. z o. o. zobowiązał się on do zasilania automatów energią elektryczną w godzinach otwarcia lokalu oraz informowania najemcy na podany numer telefonu o zaobserwowanych awariach, uszkodzeniach, kradzieży, zaginięciach, itp., zaś według § 3 ust. ust. 5 zobowiązał się do natychmiastowego poinformowania najemcy o kradzieży, dewastacji automatów, oraz do zabezpieczenia automatów przed zaginięciem, podmianą itp. zdarzeniami. Zgodnie z § 3 ust. 2 umowy, przystał na warunek, by wraz z zainstalowanym automatem mogły być przechowywane w lokalu przedmioty umożliwiające jego bezawaryjną pracę. Zgodnie z § 3 ust. ust. 3 zobowiązał się nie prowadzić działalności konkurencyjnej tj. nie udostępniać powierzchni innym podmiotom, o podobnym profilu działalności, co najemca. Pobierał również czynsz w wysokości 600 zł brutto kwartalnie. Reasumując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie uznał, że dokonane w sprawie ustalenia uzasadniały zastosowanie normy prawa materialnego, tj. art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego NSA orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.