II Ca 1288/17

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt II Ca 1288/17</strong> </p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 12 grudnia 2017 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy</p> <p>w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący: SSO Mariusz Broda</p> <p>Sędziowie: SSO Beata Piwko</p> <p>SSO Rafał Adamczyk</p> <p>Protokolant: starszy protokolant Beata Wodecka</p> <p>po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2017 r. sprawy</p> <p>z wniosku <span class="anon-block">A. C. (1)</span> </p> <p>z udziałem <span class="anon-block">A. C. (2)</span>, <span class="anon-block">M. C.</span> </p> <p>o dział spadku po <span class="anon-block">S. C.</span> i podział majątku</p> <p>na skutek apelacji uczestniczek <span class="anon-block">A. C. (2)</span> i <span class="anon-block">M. C.</span> </p> <p>od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Kielcach</p> <p>z dnia 26 maja 2017 r. sygn. akt I Ns 1005/15</p> <p> <strong> <!-- -->postanawia: </strong>oddalić apelację.</p> <p>II Ca 1288/17 Uzasadnienie</p> <p>Sąd Rejonowy w Kielcach postanowieniem z 26 maja 2017r. stwierdził, ze ugoda sądowa zawarta przed Sądem Rejonowym w Kielcach w dniu 28 września 2012roku w sprawie INs 678/10 pomiędzy <span class="anon-block">A. C. (1)</span> a <span class="anon-block">A. C. (2)</span> i <span class="anon-block">M. C.</span> jest nieważna.</p> <p>Sąd Rejonowy w sposób szczegółowy ustalił stan faktyczny przedstawiony w uzasadnieniu orzeczenia, wskazał dowody, na podstawie których stan ten ustalił, przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wyjaśnił podstawę prawną swego orzeczenia i wskazał przepisy prawa.</p> <p>W ocenie Sądu Rejonowego ugoda zawarta w sprawie INs 678/10 jest nieważna z mocy prawa na podstawie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 93;art. 93 ust. 3)">art. 93 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 99)">art. 99 ustawy o gospodarce nieruchomościami</a> i w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58§1 k.c.</a>. Na skutek ugody uczestnik postępowania <span class="anon-block">A. C. (1)</span> otrzymał nieruchomość pozbawioną dostępu do drogi publicznej. Podział nieruchomości, zatwierdzony decyzją Prezydenta Miasta <span class="anon-block">K.</span> z 7 marca 2007roku, w oparciu o który zawierana była ugoda, zawierał zastrzeżenie konieczności ustanowienia odpowiednich służebności drogowych dla wydzielanych działek. Skoro zwarta ugoda nie spełniała wymogu zapewnienia dla każdej z wydzielonych działek dostępu do drogi publicznej, to podział nieruchomości będącej przedmiotem działu spadku i zniesienia współwłasności został dokonany sprzecznie z obowiązującym prawem tj. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 93;art. 93 ust. 3)">art. 93 ust.3</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 99)">art. 99 ustawy o gospodarce nieruchomościami</a>, a w związku z tym ugoda zawarta przed Sądem Rejonowym jest nieważna.</p> <p>Apelacje od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego wywiodły <span class="anon-block">A. C. (2)</span> i <span class="anon-block">M. C.</span>.</p> <p> <span class="anon-block">A. C. (2)</span> zarzuciła:</p> <p>1)  błędne stwierdzenie nieważności ugody na tej podstawie, że jej treść miała być sprzeczna z prawem, a to <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 93;art. 93 ust. 3;art. 93 ust. 99)">art. 93 ust. 3 i 99 ustawy o gospodarce nieruchomościami</a>, podczas gdy w chwili zawarcia ugody nie istniała konieczność ustanawiania służebności gruntowej drogi koniecznej do <span class="anon-block">działki (...)</span>, ze względu na faktyczny dostęp do tej działki do <span class="anon-block">ulicy (...)</span>,</p> <p>2)  błędne ustalenie faktyczne Sądu, że ugoda sądowa w sprawie INs 678/10 pozbawia <span class="anon-block">działkę (...)</span> dostępu do drogi publicznej, ponieważ nadal miała ona dostęp do drogi publicznej przez pas służebności biegnący przez <span class="anon-block">działkę (...)</span>, a następnie przez <span class="anon-block">działkę (...)</span> do ulicy <span class="anon-block">(...)</span> </p> <p>3)  nie ma zastosowania w sprawie przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 93;art. 93 ust. 3)">art. 93 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami</a> ponieważ nie dokonano podziału cywilnego nieruchomości, nie wydzielono z nieruchomości nowych działek, a tylko w ugodzie zdecydowano, które wydzielone uprzednio działki przypadną poszczególnym uczestnikom postępowania na własność.</p> <p>Skarżąca wnosiła o zmianę postanowienia i stwierdzenie, że ugoda jest ważna.</p> <p> <span class="anon-block">M. C.</span> zarzuciła:</p> <p>1)  naruszenie prawa materialnego, a to przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58§1 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 93;art. 93 ust. 3)">art. 93 ust.3</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 99)">art. 99 ustawy o gospodarce nieruchomościami</a> poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w uznaniu ugody za nieważną z powodu jej sprzeczności z przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 ()">ustawy o gospodarce nieruchomościami</a> o wymogu ustalenia dostępu do drogi publicznej dla wydzielonych działek pomimo tego, że niespełnienie warunku zawartego w decyzji administracyjnej zatwierdzającej podział nieruchomości (decyzja Prezydenta Miasta <span class="anon-block">K.</span> z 7 marca 2007r.) nie wywołuje skutków w postaci nieważności ugody sądowej, jak również niezależnie od powyższego, zawarta ugoda nie pozbawiła <span class="anon-block">działki (...)</span> faktycznego dostępu do drogi publicznej istniejącego od strony <span class="anon-block">ulicy (...)</span>, w sytuacji gdy właściciel <span class="anon-block">działki (...)</span> w chwili zawierania ugody i obecnie w sposób swobodny korzysta z gruntu.</p> <p>Skarżąca wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia i ustalenie, że ugoda jest ważna.</p> <p>Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</p> <p>Apelacje nie są zasadne.</p> <p>Na początku Sąd Okręgowy stwierdza, iż dokonane przez Sad Rejonowy ustalenia faktyczne są prawidłowe, ustalenia te Sąd Okręgowy w całości podziela i przyjmuje za własne. Zostały one oparte na zebranym w sprawie materiale dowodowym, który został poddany wszechstronnej ocenie dowodów stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233§1 k.p.c.</a>. Ocena ta została dokonana stosownie do wyrażonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art.233§1 k.p.c.</a> zasady swobodnej oceny, nie narusza ani reguł logicznego rozumowania, ani też doświadczenia życiowego.</p> <p>Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu zawartego w punkcie drugim zarzutów apelacji <span class="anon-block">A. C. (2)</span>, Sąd Okręgowy stwierdza, że nie jest on zasadny.</p> <p>W niniejszym stanie faktycznym, okolicznościami niespornymi było to, że <span class="anon-block">A.</span> i <span class="anon-block">S.</span> małżonkowie <span class="anon-block">C.</span> byli współwłaścicielami nieruchomości oznaczonej nr <span class="anon-block">(...)</span>która jedyny, zagwarantowany prawnie, dostęp do drogi publicznej miała poprzez służebność ustanowioną na mocy aktu notarialnego rep. A <span class="anon-block"> (...)</span>, pasem gruntu o szerokości 3m, na <span class="anon-block">działce (...)</span>. W 1992roku małżonkowie <span class="anon-block">C.</span> dokonali podziału swojej nieruchomości na <span class="anon-block">działki (...)</span>, a następnie <span class="anon-block">działkę (...)</span> sprzedali. W umowie sprzedaży nabywcy <span class="anon-block">działki (...)</span> ustanowili na rzecz małżonków <span class="anon-block">C.</span> i ich następców prawnych służebność gruntową polegającą na korzystaniu z dojazdu przez <span class="anon-block">działkę (...)</span> do <span class="anon-block">działki (...)</span>. Tym samym dostęp do drogi publicznej (<span class="anon-block">ulicy (...)</span> w <span class="anon-block">K.</span>) nieruchomości oznaczonej nr<span class="anon-block">(...)</span> zapewniony był poprzez służebność drogi koniecznej ustanowionej na <span class="anon-block">działce (...)</span>, a następnie na <span class="anon-block">działce (...)</span>. Podział <span class="anon-block">działek (...)</span> dokonany w 2007r. doprowadził do powstania <span class="anon-block">działek (...)</span>. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 290;art. 290 § 1)">art. 290 § 1 k.c.</a>, w razie podziału nieruchomości władnącej służebność utrzymuje się w mocy na rzecz każdej z części utworzonych przez podział, tj. na rzecz wszystkich nieruchomości powstałych wskutek podziału. Nie oznacza to, że każda z nowopowstałych działek ma dostęp do drogi publicznej. Właściciele nowo powstałych działek mogą korzystać nadal z służebności drogi koniecznej, ale pas tej drogi „kończy się” na granicy dzielonych działek. Do <span class="anon-block">działki nr (...)</span> nie dochodzi, gdyż oddziela ją od pasa drogi koniecznej inna, nowo utworzona działka. Stąd w decyzji zatwierdzającej projekt podziału zastrzeżenie: „ do wydzielonych w wyniku podziału nieruchomości działek należy ustanowić odpowiednie służebności drogowe”.</p> <p>Pozostałe zarzuty apelacyjne zawarte w apelacji obu uczestniczek w istocie dotyczą naruszenia prawa materialnego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 93;art. 93 ust. 3;art. 99)">art. 93 ust. 3 i art. 99 ustawy o gospodarce nieruchomościami</a> i w konsekwencji nieprawidłowego zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58)">art. 58 k.c.</a> i stwierdzenia, że ugoda zawarta przed Sądem Rejonowym w sprawie I Ns 678/10 jest nieważna, wobec czego odniesienie się do naruszenia prawa materialnego będzie wspólne.</p> <p>Nietrafne są zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 3 i art. 99 ustawy o gospodarce nieruchomi oraz z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58)">art. 58 k.c.</a>.</p> <p>Zgodnie z art. 93 ust. 3 u.g.n., podział nieruchomości nie jest dopuszczalny, jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej lub nie nastąpiło wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem na tej drodze odpowiednich służebności dla wydzielonych działek gruntu albo ustanowienie dla tych działek innych służebności drogowych, jeżeli nie ma możliwości wydzielenia drogi wewnętrznej z nieruchomości objętej podziałem. Według art. 99 u.g.n., w rozważanej sytuacji dokonuje się podziału nieruchomości pod warunkiem, że przy zbywaniu wydzielonych działek w wyniku podziału zostaną ustanowione takie służebności lub nastąpi sprzedaż działek wraz z udziałem w prawie do działki gruntu stanowiącej drogę wewnętrzną. Podzielając wszystkie argumenty wskazane w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2009 r., w sprawie III CZP 34/09, Sąd Okręgowy przyjmuje, że jeżeli decyzja o podziale nieruchomości zawiera warunek, że przy zbywaniu wydzielonych działek zostaną ustanowione służebności drogowe zapewniające dostęp do drogi publicznej lub nastąpi sprzedaż udziałów w prawie do działki stanowiącej drogę wewnętrzną, umowa przeniesienia własności wydzielonej działki zawarta bez spełnienia tego warunku jest nieważna (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 k.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971150741" title="Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz. U. z 1997 r. Nr 115, poz. 741 (art. 99;art. 93;art. 93 ust. 3)">art. 99 i art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami</a>, jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.).</p> <p>Z materiału dowodowego zebranego w toku postępowania wynika, iż w chwili obecnej nieruchomość oznaczona nr <span class="anon-block">(...)</span>nie ma do drogi publicznej dostępu zagwarantowanego prawnie. Jedyny szlak komunikacyjny, z którego można korzystać, według apelujących, to droga gruntowa prowadząca przez nieruchomość osoby trzeciej. Ukształtowany w ten sposób dostęp, nie jest jednak w żaden sposób prawnie uregulowany. Wykorzystywanie go przez uczestnika, jako drogi prowadzącej do ww. działki, nie znajduje umocowania, którego źródeł można by się doszukiwać w umowie lub w orzeczeniu właściwego organu czy to administracyjnego czy to sądowego. W konsekwencji wniosek Sądu Rejonowego o braku dostępu do drogi publicznej, a tym samym niezrealizowaniu warunku, o którym mowa w decyzji zatwierdzającej podział, jest prawidłowy. Nie podzielając argumentów wskazanych przez apelujące, Sąd Okręgowy podziela natomiast w całości wywody Sądu Najwyższego wskazane w postanowieniu z dnia 19 marca 2015 r., w sprawie IV CSK 411/14, odnoszące się do nieważność umowy przeniesienia własności wydzielonej działki („Jeżeli decyzja o podziale nieruchomości zawiera warunek, że przy zbywaniu wydzielonych działek zostaną ustanowione służebności drogowe zapewniające dostęp do drogi publicznej lub nastąpi sprzedaż udziałów w prawie do działki stanowiącej drogę wewnętrzną, umowa przeniesienia własności wydzielonej działki zawarta bez spełnienia tego warunku jest nieważna - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 k.c.</a> w związku z art. 99 i art. 93 ust. 3 u.g.n. Brak jest jurydycznych podstaw, aby powyższe stanowisko nie obejmowało również sytuacji, w której pomimo ustawowego wyłączenia obowiązku uzyskania decyzji, dochodzi do zbycia wydzielonych działek. Pozostaje bowiem aktualny warunek dopuszczalności podziału nieruchomości zawarty w art. 93 ust. 3 u.g.n.”).</p> <p>Skoro zatem na mocy ugody sądowej nastąpiło zniesienie współwłasności nieruchomości (jej podział), w wyniku którego niektóre z nowopowstałych, wydzielonych działek nie mają zapewnionego dostępu do drogi publicznej, to naruszony został art. 93 ust. 3u.g.n., a w konsekwencji również art. 99 u.g.n. i z tego powodu ta czynność prawna (ugoda sądowa) jest dotknięta sankcją nieważności jako sprzeczna z ustawą (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 k.c.</a>).</p> <p>Reasumując Sąd Okręgowy apelacje oddalił na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13§2 k.p.c.</a>.</p> <p>SSO B.Piwko SSO M. Broda SSO R. Adamczyk </p> </div>