II SA/Bd 1181/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE U z a s a d n i e n i e: Decyzją z dnia [...] marca 2020 r. znak: [...] Wójt Gminy W. odmówił J. P. – SKARŻĄCEJ, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na pieczę nad mężem I. P.. Przyczyną rozstrzygnięcia był fakt powstania niepełnosprawności u męża strony po ukończeniu 25 roku życia oraz jej uprawnienia do emerytury, Decyzją znak: [...] z dnia [...] maja 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 636/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzje wydane przez organy obu instancji. Z uzasadnienia ww. wyroku wynikało, że pobieranie emerytury nie stanowi przeszkody do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Wskazano, że organ, rozpatrujący wniosek winien poinformować skarżącą i wezwać do złożenia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury, stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 uśr, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Stwierdzono, że organy zaniechały poinformowania skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Jednocześnie, biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia bądź z obawą, czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Wskazano, że organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 uśr. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r., wezwanie nie powinno być do strony kierowane. Decyzją znak akt : [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. Wójt Gminy W. ponownie odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wprawdzie wezwał skarżącą do złożenia wymaganych dokumentów, tj. do decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury, jednak w zakreślonym terminie strona nie uczyniła zadość wezwaniu i złożyła pisemne oświadczenie z dnia [...] stycznia 2021r. iż zawieszenie wypłaty emerytury stawiałoby ją w trudnej sytuacji i wprowadzało w stan niepewności, czy organ przyzna jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją znak: [...] z dnia [...] marca 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości w/w zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją pierwszoinstancyjną w przedmiotowej sprawie, z dnia [...] maja 2021 r. znak akt [...] Wójt Gminy W. ponownie odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji, organ wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2021 r. wystosował do strony wezwanie o złożenie kopii wniosku o zawieszenie prawa do emerytury oraz oświadczenie dotyczące zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną zmuszającą skarżącą do rezygnacji z podjęcia zatrudnienia w sytuacji, gdy ustalone do emerytury prawo stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi pisemnej z dnia [...] maja 2021 r. pełnomocnik strony wskazał, że zawieszenie prawa do emerytury stawiałoby stronę w trudnej sytuacji, wprowadzało w stan niepewności i obawy co do tego, czy organ wyda pozytywną decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne. Jednocześnie strona wskazała, że stan zdrowia jej męża ulega pogorszeniu i sprawuje nad nim całodobową opiekę. Organ I instancji powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111), dalej zwaną: "u.ś.r.", podniósł, że z uwagi na uprawnienia skarżącej do emerytury, nie są spełnione przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, a ponadto ma ona już 66 lat, jest w wieku poprodukcyjnym, w którym człowiek zakończył już pracę zawodową a przedział wiekowy przyjęty w statystyce dla potrzeb ekonomii u kobiet to 60 lat i więcej. Zatem nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Wójt powołał się na art. 27 ust. 5 u.ś.r., który wyklucza pobieranie dwóch konkurencyjnych świadczeń. W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca zaskarżyła ją w całości, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie prawa do świadczenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że organ pominął regułę z art. 27 ust. 5 u.ś.r., z której wynika, że przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w powołanej ustawie skarżącej przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia. Podniesiono, że z treści oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm.) - zwanej dalej "kpa", w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy oparł zasadniczo na następujących ustaleniach i rozważaniach: Pismem z dnia [...] czerwca 2021r. organ odwoławczy wezwał pełnomocnika skarżącej do przedstawienia stanowiska strony w zakresie dokonania wyraźnego wyboru między świadczeniami (tj. prawem do emerytury a świadczeniem pielęgnacyjnym) oraz do przedłożenia dowodu w postaci ostatecznej decyzji właściwego organu rentowo - emerytalnego w przedmiocie wstrzymania wypłaty emerytury, zawieszenia prawa do emerytury czy też uchylenia prawa do emerytury, w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania pod rygorem uznania, iż w przypadku braku przedłożenia w/w dokumentów urzędowych, nie zostaną spełnione ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że jedyną przeszkodą w przyznaniu wnioskowanego świadczenia jest fakt nabycia przez skarżącą prawa do emerytury. Pełnomocnik strony odebrał ww. wezwanie w dniu [...] czerwca 2021 r., co potwierdza dowód doręczenia pisma znajdujący się w aktach sprawy, co oznacza, że 14 dniowy termin do zajęcia stanowiska i przedłożenia dokumentów minął w dniu [...] lipca 2021 r. ( poniedziałek ). W zakreślonym terminie pełnomocnik strony nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie, nie przedłożył także żadnych dokumentów potwierdzających, iż strona dokonała wyboru świadczenia pielęgnacyjnego i zrezygnowała z pobierania świadczenia niższego (tj. emerytury). Z załączonego do wniosku orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w T. z [...] kwietnia 2019 r. wynika, iż mżą skarżącej jest niezdolny do pracy i niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 30 kwietnia 2022r. Oznacza to, iż osoba wymagająca opieki zgodnie z treścią art. 3 pkt 21 lit. b) u.ś.r. legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Ponadto, akta sprawy zawierają decyzję ZUS z [...] marca 2019r. z której wynika uprawnienie skarżącej do emerytury. Jak wynika z wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 12 sierpnia 2020r. sygn. akt II SA/Bd 636/20 zaistniała konieczność poinformowanie i wezwanie wnioskodawczyni do złożenia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury, stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. Do powyższego zastosował się organ I instancji, lecz skarżąca nie przedłożyła żądanych dokumentów, co skutkowało uznaniem przez Wójta, że nie zrezygnowała ona z możliwości dokonania wyboru jednego z dwóch w/w świadczeń. Organ II instancji uznając, iż wezwanie organu I instancji nie spełnia wymogów, o których mowa w ww. wyroku Sądu, dokonał ponownego wezwania pełnomocnika strony do zajęcia stanowiska odnośnie dokonania wyboru jednego ze świadczeń ( tj. emerytury lub świadczenia pielęgnacyjnego) oraz do przedłożenia dowodów na tę okoliczność. Wezwanie (z 17 czerwca 2021r. znak: [...]) zawierało, że jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie świadczenia emerytalnego. W ww. wezwaniu określono 14 dniowy termin do zajęcia stanowiska i przedłożenia dokumentów oraz rygor który zostanie zastosowany w przypadku braku odpowiedzi w postaci uznania, że nie zostaną spełnione ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec bezskutecznego upływu terminu, uznano, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro skarżąca, jako osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., nie dokonała wyboru tego świadczenia jako korzystniejszego Gdy strona która nabyła już prawo do emerytury i jednocześnie wnioskowała o świadczenie pielęgnacyjne, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie - emerytury. W skardze złożonej do Sądu na powyższą decyzję, skarżąca zaskarżyła ją w całości, wnosząc jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] maja 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżanej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Wywodzono, że zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. Przytoczono wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt IOSK 1546/19, w którym wskazał że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. W pierwszym rzędzie należy przypomnieć, że rozpatrzenie wniosku skarżącej odnośnie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia z dnia 12 sierpnia 2020r. sygn. akt II SA/Bd 636/20 uchylił decyzje wydane przez organy obu instancji. Stosownie zaś do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W konsekwencji, zagadnieniem już przesądzonym jest to, że przysługujące skarżącej prawo do emerytury nie stanowi przeszkody do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem jego otrzymania jest natomiast spełnienie przez skarżącą przesłanek do przyznania świadczenia z art. 17 u.ś.r. oraz dokonanie przez nią wyboru tego właśnie świadczenia, jako korzystniejszego z wykazaniem organowi, że zostało zawieszone prawo do emerytury. Powinnością organu było natomiast przesądzenie, czy spełnia ona warunki do przyznania świadczenia z art. 17 u.ś.r., a w sytuacji pozytywnego przesądzenia przez organ tej kwestii, wezwanie skarżącej o wykazanie faktu zawieszenia prawa do emerytury z informacją, że fakt ten będzie wystarczający do uzyskania dochodzonego świadczenia. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że organ I instancji w sposób wadliwy zobowiązał skarżącą do wykazania faktu zawieszenia prawa do emerytury, albowiem nie rozstrzygnął najpierw kwestii czy spełnia ona przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie poinformował ją o tym. Dlatego też strona w takiej sytuacji mogła mieć uzasadnione obawy, co do celowości zawieszania prawa do emerytury, które zresztą wyraziła. Błąd w tym zakresie organu I instancji został jednak naprawiony przez organ odwoławczy, albowiem organ ten zobowiązując skarżącą (ściślej - jej pełnomocnika) do wykazania zawieszenia prawa do emerytury (pismem z [...] czerwca 2021r.), wyraźnie wskazał, że: "jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie świadczenia emerytalnego". Skoro wskazane pismo zakreślało termin 14 dni do wykazania żądanego faktu, jak i stanowiska strony oraz było zaopatrzone w rygor uznania, że bezskuteczny upływ terminu oznaczać będzie, że nie zostaną spełnione ustawowe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to bezskuteczny upływ zakreślonego terminu poprzez zaniechanie przez pełnomocnika strony złożenia jakiejkolwiek odpowiedzi na wezwanie organu, prawidłowo zaskutkował zastosowaniem się organu odwoławczego do opisanego rygoru, a więc odmową przyznania świadczenia. Podjęte więc przez organ odwoławczy rozstrzygnięcie należy uznać za trafne. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, należy wskazać, że są one niezasadne, a zarazem niezrozumiałe. Teza zarzutu, że organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne, nie ma pokrycia w stanowisku organów, które nie dokonały przypisywanej im w skardze wykładni ww. przepisu. Organy zastosowały się do wykładni omawianego przepisu wskazanej w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 12 sierpnia 2020r. sygn. akt II SA/Bd 636/20, w którym wskazano, że pobieranie emerytury nie stanowi przeszkody do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Skarga pomija fakt, że organy wezwały skarżącą do wyboru świadczenia i że skarżąca wyboru takiego nie dokonała. W tych warunkach czynienie zarzutu niewłaściwej wykładni art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. nie jest zasadne. Biorąc pod uwagę powyższe, zaszły przesłanki do oddalenia skargi na podst. art. 151 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.