III Ca 1396/17

<p>Sygn. akt III Ca 1396/17</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 19 grudnia 2017 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:</p> <p>Przewodniczący - Sędzia SO Krystyna Wiśniewska-Drobny</p> <p>SO Leszek Dąbek (spr.)</p> <p>SR (del.) Tomasz Kita</p> <p>Protokolant Aldona Kocięcka</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. na rozprawie</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">B. P.</span> i <span class="anon-block">A. P.</span> </p> <p>z udziałem <span class="anon-block"> Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością</span> w <span class="anon-block">R.</span> </p> <p>o ustanowienie służebności przesyłu</p> <p>na skutek apelacji uczestniczki postępowania</p> <p>od postanowienia Sądu Rejonowego w Rybniku</p> <p>z dnia 29 grudnia 2016 r., sygn. akt II Ns 822/14</p> <p>postanawia:</p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddalić apelację: </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->zasądzić od uczestniczki postępowania <span class="anon-block"> Przedsiębiorstwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością</span> w <span class="anon-block">R.</span> na rzecz wnioskodawców <span class="anon-block">B. P.</span> i <span class="anon-block">A. P.</span> solidarnie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu odwoławczym. </strong> </p> <p> <em> <!-- -->SSR (del.) Tomasz Kita SSO Krystyna Wiśniewska-Drobny SSO Leszek Dąbek </em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt III Ca 1396/17</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->Wnioskodawcy <span class="anon-block">B. P.</span>, <span class="anon-block">A. P.</span> </strong>żądali ustanowienia na prawie własności nieruchomości składającej się z działek <br/>nr: <span class="anon-block"> (...)</span>, <span class="anon-block"> (...)</span> oraz <span class="anon-block">(...)</span> położonych w <span class="anon-block">R.</span> <br/>przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>, dla których Sąd Rejonowy w Rybniku prowadzi <span class="anon-block">Księgę wieczystą o nr (...)</span> na rzecz <span class="anon-block"> spółki Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o.</span> w <span class="anon-block">R.</span> służebności przesyłu polegającej na prowadzeniu przez ww. nieruchomość, 2 odcinków o łącznej długości <br/>ok. 100 m, rurociągu o średnicy 400 mm, z czego ok. 70 przebiega równolegle <br/>od dłuższego boku nieruchomości, a ok. 30 m przebiega poprzecznie, dwóch przyłączy o średnicy 150 mm każdy po ok. 10 m, studzienki betonowej o średnicy 1000mm na skrzyżowaniu ww. odcinków rurociągów oraz studzienki o średnicy 400 mm na przyłączu z działki sąsiedniej; dostępie uczestnika do urządzeń przesyłowych w celu przeprowadzenia kontroli ich stanu, usunięcia uszkodzeń, awarii, konserwacji i remontów w tym wymiany urządzeń i ich obudowy; prawie przejścia przez nieruchomość celem dostępu do urządzeń; ograniczenia uprawnień wnioskodawców w pasie eksploatacyjnym o szerokości po 2 metry w obie strony rurociągu poprzez zakazanie wznoszenia budynków i budowli, istotnej zmiany ukształtowania oraz przeznaczenia terenu wszystko za wynagrodzeniem w kwocie 30.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 05 września 2013 roku do dnia zapłaty. Ponadto wnioskodawcy wnieśli o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawców zwrotu kosztów postępowania sądowego <br/>w tym kosztów zastępstwa procesowego.</p> <p>W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż wnioskodawcy są właścicielami nieruchomości położonej <span class="anon-block">R.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>, która objęta <br/>jest miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego Miasta <span class="anon-block">R.</span>, zatwierdzonym Uchwałą nr 545/<span class="anon-block"> (...)</span> Rady Miasta <span class="anon-block">R.</span> z 25.05.2005 r., zgodnie z którym w znacznej części przeznaczona jest pod zabudowę i właśnie na tej części znajdują się urządzenia przesyłowe których właścicielem <br/>jest uczestnik. Rozmieszczenie na nieruchomości uczestników urządzeń uczestnika powoduje, że mimo odpowiednich rozmiarów nieruchomości wnioskodawców i przeznaczenia jej pod zabudowę me ma możliwości <br/>jej dalszego zabudowania. W związku z tymi urządzeniami wnioskodawcy <br/>mają ograniczone możliwości z korzystania z ich nieruchomości w pasie <br/>o szerokości 4 m przez całą długość rurociągu co daje łącznie <br/>ok. 500 m na nieruchomości przeznaczonej na cele budowlane. Próba ugodowego zakończenia sporu pomiędzy stronami nie powiodła się.</p> <p> <strong> <!-- --> Uczestniczka postępowania Przedsiębiorstwo <span class="anon-block">(...)</span> <br/> <span class="anon-block">(...)</span> Sp. z o.o. w </strong> <span class="anon-block">R.</span>poprała wniosek co do zasady, wnosząc jednocześnie o ustanowienie tzw. pasa ochronnego w odległości 1,5 metra <br/>od osi urządzenia przesyłowego a ponadto o zasądzenie jednorazowego wynagrodzenia w wysokości 1.500,00 zł solidarnie na rzecz wnioskodawców <br/>i obciążenie uczestników po 1/3 wysokości kosztów postępowania.</p> <p>W uzasadnieniu podniósł, iż opisany we wniosku zakres sieci nie jest zgodny <br/>ze stanem faktycznym, a wskazana przez wnioskodawców kwota wynagrodzenia jest rażąco zawyżona i nie odpowiada faktycznym ograniczeniom związanym <br/>z posadowieniem urządzeń przesyłowych uczestnika postępowania <br/>na nieruchomości wnioskodawców.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Rejonowy w Rybniku </strong>w postanowieniu z dnia 29 12 2016r. uwzględnił wniosek i ustanowił na nieruchomości wnioskodawczyni żądną służebność przesyłu o treści podanej w sentencji, za jednorazowym wynagrodzeniem w kwocie 32 022 zł, uczynił integralną częścią postanowienia wyrys z mapy zasadniczej z dnia 8 01 2015r. stanowiący załącznik nr 1 do opinii biegłego godety <span class="anon-block">A. S.</span> z dnia 8 01 2016r. oraz orzekł <br/>o kosztach postępowania i nie-uiszczonych kosztach sądowych.</p> <p>W ustalonym stanie faktycznym, w motywach orzeczenia, jako podstawę <br/>prawną rozstrzygnięcia wskazał regulację <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 305(1))">art. 305^{<!-- -->1} k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 305(2))">art. 305^{<!-- -->2} k.c.</a> Orzekając <br/>o powierzchni służebności oparł się na opinii biegłego <span class="anon-block">A. S.</span>. Uznał, iż łączna powierzchnia służebności przesyłu na <span class="anon-block">działkach numer (...)</span> wynosi 0,0289 hektara. Natomiast o należnym od uczestniczki postępowania wynagrodzeniu za ustanowienie służebności przesyłu orzekł <br/>w oparciu o opinię biegłej <span class="anon-block">B. Ś.</span>, ustalając jego wysokości na kwotę 32 022zł. Odwołując się do poglądu prawnego wyrażonego przez Sąd Najwyższy <br/>w uchwale 11 12 2015r., III CZP 88/15, zgodnie z którym powierzchnia nieruchomości zajęta pod służebność powinna odpowiadać warunkom eksploatacji sieci przyjętej w przedsiębiorstwie, będącym właścicielem urządzeń przesyłowych.</p> <p>O kosztach postępowania orzekł stosując regulację <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 2)">art. 520 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>Orzeczenie zaskarżyła <strong> <!-- -->uczestniczka postępowania <span class="anon-block"> Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o.o.</span> w <span class="anon-block">R.</span> </strong> w części orzekającej <br/>o wysokości wynagrodzenia za ustanowią w nim służebność przesyłu, <br/>która wnosiła o jego uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania Sądowi <br/>I instancji wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania odwoławczego.</p> <p>Zarzuciła, że ustalona wysokość wynagrodzenia ustalona w oparciu o opinię biegłego jest zawyżona. Podnieśli, iż składali szereg zastrzeżeń do opinii, <br/>a Sąd nie przeprowadził dowodu z opinii innego biegłego. Zarzucili <br/>także przyjęcie zawyżonej wartości zajętego gruntu co najmniej o 300 m^{<!-- -->2}.</p> <p> <strong> <!-- -->Wnioskodawcy <span class="anon-block">B. P.</span>, <span class="anon-block">A. P.</span> </strong>wnosili<br/> o oddalenie apelacji oraz zasądzenie na jego rzecz od uczestniczki postępowania zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy ustalił i zważył co następuje:</strong> </p> <p>Sąd pierwszej instancji trafnie zakwalifikował roszczenie wnioskodawców przyjmując, że ma ono źródło w regulacji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 305(2);art. 305(2) § 1)">art. 305^{<!-- -->2} § 1 k.c.</a> <br/>a następnie prawidłowo rozpoznał sprawę.</p> <p>Ustalenia faktyczne składające się na podstawę faktyczną orzeczenia mają podstawę w informacjach zawartych we wskazanych w uzasadnieniu orzeczenia wiarygodnych źródłach dowodowych i co należy podkreślić w istocie nie były w apelacji kwestionowane.</p> <p>Zawarte w niej zarzuty w istocie kwestionują ocenę prawną ustalonego stanu faktycznego (subsumcję ustalonego stanu faktycznego i jej wynik; sposób ustalenia i określenia wysokości wynagrodzenia) i jako takie nie mają wpływu <br/>na powyższą ocenę.</p> <p> <span class="underline"> <!-- -->Z tych też względów Sąd odwoławczy przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji. </span> </p> <p>Dokonana przez Sąd Rejonowy ocena prawna ustalonego stanu faktycznego w swym zasadniczym zarysie jest prawidłowa.</p> <p>Roszczenie skarżącej o ustanowienie służebności przesyłu ma swe prawne odniesienie we wskazanej powyżej regulacji prawnej i w tej części ocena prawna nie była kwestionowana w apelacji, a Sąd odwoławczy w całości ją podziela i przyjmuje za własną (orzecz. SN z dn. 26 04 1935r. C III 473/34, Zb. U. z 1935r. poz. 496).</p> <p>Uwzględnienie roszczenia skarżącej i ustanowienie na jej rzecz żądanej służebności rodziło – w świetle regulacji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 305(2);art. 305(2) § 1)">art. 305^{<!-- -->2}§ 1 k.c.</a> - prawo uczestników postępowania do otrzymania od niej „odpowiedniego wynagrodzenia”.</p> <p>Prawodawca nie określił bliżej kryteriów jakim powinno ono odpowiadać, pozostawiając to judykaturze i doktrynie prawa.</p> <p>Zarówno w judykaturze jaki i w doktrynie prawa podkreśla się, <br/>że wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu jest konstrukcyjnie</p> <p>oraz funkcjonalnie podobne do wynagrodzenia należnego właścicielowi nieruchomości obciążonej za ustanowienie służebności drogi koniecznej (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 145;art. 145 § 1)">art. 145 § 1 k.c.</a>) i przy ustalaniu jego wysokości zaleca się posiłkować się dorobkiem judykatury i doktryny dotyczącym tej instytucji prawa.</p> <p>Dlatego generalnie powinno ono być ustalone na podstawie cen rynkowych, a jako kryteria pomocnicze należy wziąć pod uwagę: zwiększenie wartości przedsiębiorstwa, którego składnikiem stała się służebność (zob. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 55(1);art. 55(1) pkt. 3)">art. 55^{<!-- -->1} pkt 3 k.c.</a>), ewentualne obniżenie wartości nieruchomości obciążonej i straty poniesione przez właściciela nieruchomości obciążonej.</p> <p>Z uwagi na faktyczną niemożność wyliczenia wynagrodzenia w oparciu o korzyści uzyskiwane przez przedsiębiorcę (zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa przesyłowego) należy je określić przede wszystkim z perspe-ktywwy interesów ekonomicznych właściciela nieruchomości obciążonej</p> <p>(por. w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 02 2013r. – IV CSK 440/12, LEX nr 1294169).</p> <p>Jednocześnie brak w omawianej regulacji kryteriów mających zastosowanie przy określeniu rozmiaru wynagrodzenia oznacza, że <strong> <!-- -->ustawodawca pozostawił sądowi swobodę polegającą na indywidualizacji ocen w tym zakresie, formułowanych na podstawie określonego stanu faktycznego, które mogą także wynikać z ogólnych reguł porządku prawnego</strong> (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 02 2013r.- IV CSK 440/12, LEX nr 1294169),</p> <p>Wynagrodzenie przewidziane w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 305(2);art. 305(2) § 1)">art. 305^{<!-- -->2} § 1 k.c.</a>, ma przy tym w pełni <br/>i najczęściej jednorazowo wynagradzać właścicielowi nieruchomości obciążonej wszystkie negatywne skutki wynikające z ustanowienia służebności przesyłu,</p> <p>Jako kryteria pomocnicze należy uwzględnić zarówno rodzaj, rozmiar, położenie, właściwość i sposób eksploatacji urządzeń przesyłowych, jak i rodzaj, powierzchnię i przeznaczenie nieruchomości obciążonej, zakres ingerencji w tę nieruchomość, ewentualne obniżenie jej wartości, straty psychiczne i materialne oraz utracone korzyści właściciela nieruchomości obciążonej (np. stres i poczucie stanu zagrożenia związane z korzystaniem z nieruchomości, utratę pożytków</p> <p>z zajętego pod urządzenia przesyłowe pasa gruntu).</p> <p>W późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego częściowo skonkre-tyzowano te kryteria i między innym wyrażono poglądy, że „Odpowiednie wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno być ustalone proporcjonalnie do stopnia ingerencji w treść prawa własności, uwzględniać wartość nieruchomości i w takim kontekście mieć na względzie szkodę właściciela z uszczupleniem prawa własności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 04 2017r. II CSK 505/16, LEX nr 2331704) oraz że „Należy podzielić stanowisko, aby wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu nie było ustalane wyłącznie w oparciu o powierzchnię psa służebności, z którego skarżący faktycznie korzysta jedynie w celu eksploatacji swoich urządzeń. Brak jest bowiem przesłanek prawnych, aby ograniczenia własności, wynikające z wyzna-czenia strefy kontrolowanej na cały okres użytkowania gazociągów, miały być pomijane przy ustalaniu wysokości odpowiedniego wynagrodzenia za ustano-wienie służebności przesyłu a brak w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 305(2);art. 305(2) § 2)">art. 305^{<!-- -->2}§ 2 k.c.</a> kryteriów określenia rozmiaru odpowiedniego wynagrodzenia oznacza, że ustawodawca pozostawił swobodę polegająca na indywidualizacji ocen w tym zakresie, dokonywanych</p> <p>w ramach swobody jurysdykcyjnej na podstawie określonego stanu faktycznego, które mogą wynikać z ogólnych reguł porządku prawnego” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 10 2017r. IV CSK 724/16,</p> <p>Dlatego ustalenie wysokość wygrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu nie jest wynikiem prostego przerachowania określonych wskaźników lecz wypadkową wielu czynników wpływających w konkretnym przypadku na zakres władztwa właścicieli nieruchomości, ich sytuację faktyczną, materialną i prawną.</p> <p>Z tego powodu – skoro jego ustalenie zostało pozostawione uznaniu sądu - może być skorygowane przez Sąd odwoławczy tylko wtedy, gdy przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy jest ono niewspółmiernie nieodpowiednie, jako rażąco wygórowane lub rażąco niskie (odpowiednio, por.</p> <p>w orzeczeniu Sądu Najwyższego 9 07 1970r. III PRN 39/70, OSNCP 1971, Nr 3, poz. 53, dotyczącym pozostawionej sądowi swobodzie w ustalaniu wysokości zadośćuczynienia).</p> <p>Z taką zaś sytuacja nie mamy jednak do czynienia w sprawie.</p> <p>Z opinii biegłego <span class="anon-block">B. Ś. (2)</span> i jej wyjaśnień wynika, iż obszar gruntu uwzględniony przez nią przy ustaleniu wysokości wynagrodzenia</p> <p>za ustanowioną służebność wynosi 589 m^{<!-- -->2}, na co składa się obszar strefy oddział-ływania urządzeń 385 m^{<!-- -->2} (nie doliczono do niego powierzchni gruntu „zajętego przez studnię”; biegła jedynie wyodrębniła w opinii tę powierzchnię z powie-rzchni pasa eksploatacyjnego) oraz odcięta przez posadowione urządzenia część nieruchomości 204 m^{<!-- -->2}.</p> <p>Wielkości te zostały oparte na niezakwestionowanych w toku postępo-wania wyliczeniach powołanego w sprawie biegłego geodety,do której biegła doliczyła – zgodnie z przywołanymi powyżej poglądami Sądu Najwyższego - obszar strefy oddziaływania sieci kanalizacyjnej, która wynika ze strefy ochronnej oraz obszar nieruchomości odcięty od jej pozostałej części przez co stracił</p> <p>on możliwość zabudowy budynkiem mieszkalnym.</p> <p>Pozostałe wartości uwzględnione przez nią przy wyliczeniu wysokości wynagrodzenia nie były kwestionowane zarówno w toku postępowania</p> <p>przed Sądem pierwszej jak i Sądem drugiej instancji (skarżąca kwestionował jedynie wielkość obszaru gruntu uwzględnionego w opinii).</p> <p>Ustalone przez Sąd Rejonowy wynagrodzenia spełnia zatem wskazane kryteria i co należy podkreślić ze względu znaczny obszar gruntu, na którym prawo własności wnioskodawców zostało ograniczone oraz stopień ingerencji</p> <p>w to prawo nie jest rażąco wygórowane.</p> <p>Dlatego w materiale sprawy brak jest podstaw do skorygowania</p> <p>przez Sąd odwoławczy zaskarżone postanowienia i apelacja uczestniczki postępowania jest bezzasadna w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a>, co z mocy zawartej w nim regulacji prowadziło do jej oddalenia.</p> <p> <strong> <!-- -->Reasumując zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego apelację uczestniczki postępowania jako bezzasadną oddalono na mocy regulacji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosując regulację <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 3)">art. 520 § 3 k.p.c.</a>, biorąc pod uwagę, że w sprawie interesy wnioskodawczyń i uczestniczki postępowania były sprzeczne oraz uwęglę-dniając, że skarżąca w całości przegrała w postępowaniu odwoławczym. </strong> </p> <p> <em> <!-- -->SSR (del.) Tomasz Kita SSO Krystyna Wiśniewska-Drobny SSO Leszek Dąbek </em> </p> </div>