I GZ 370/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Lidia Ciechomska - Florek po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Fundacji [A.] w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 308/17 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi Fundacji [A.] w W. na decyzję Zarządu Województwa M. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 lipca 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 308/17 odrzucił skargę F. im. S. K. w Warszawie (dalej: skarżąca, F.) na decyzję Zarządu Województwa M. z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty dofinansowania. Sąd I instancji wskazał, że wraz ze skargą na ww. decyzję F. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W związku z tym Zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2017 r. skarżącą wezwano do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 000 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Następnie skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, które zostało utrzymane w mocy postanowieniem WSA w Warszawie z 27 czerwca 2018 r. Wobec powyższego, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału V WSA w Warszawie z dnia 20 lipca 2018 r. skarżąca została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 1 sierpnia 2017 r. dotyczącego wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Na powyższe zarządzenie skarżąca F. wniosła zażalenie i wniosek o przedłużenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Jednocześnie w dniu [...] lipca 2018 r. (wpływ do Sądu 24 lipca 2018 r.) skarżąca F. złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, ale w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 7 września 2018 r. WSA w Łodzi odrzucił zażalenie F. na powyższe zarządzenie z dnia 20 lipca 2018 r. wzywające do uiszczenia prawomocnego wpisu, stwierdzając, iż nie podlega ono zaskarżeniu. Postanowieniem z dnia 12 września 2018 r. WSA odrzucił wniosek o przedłużenie terminu do uiszczenia wpisu. Postanowieniami z dnia 20 marca 2019 r., sygn. akt I GZ 73/19 i I GZ 74/19 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia na ww. postanowienia. Postanowienia te doręczono F. w dniu 27 maja 2019 i 10 maja 2019 r. W dniu 17 lipca 2019 r. ustalono w Rejestrze Opłat Sądowych tut. Sądu, że nie odnotowano uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Zaskarżonym orzeczeniem z dnia 17 lipca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę F. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a."), sąd odrzuca skargę, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis. Sąd wskazał, że w zakreślonym terminie wpis od skargi nie został uiszczony, dlatego też na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Sąd odrzucił skargę. Na powyższe ustalenia nie wpłyną fakt, że skarżąca złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd wyjaśnił, że wniosek o przyznanie prawa pomocy może być składany na różnych etapach postępowania, jednak na obecnym etapie postępowania kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może skutkować przerwaniem biegu terminu do uiszczenia wpisu. Podkreślił, że F. w skuteczny sposób nie wzruszyła zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu. Zażalenie na powyższe postanowienia wniosła F. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: 1. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postanowienia, a mianowicie: 1) art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe zastosowanie tego przepisu, skutkujące uznaniem przez Sąd, że zasadna jest odmowa udzielenia skarżącej prawa pomocy, albowiem nie jest ona pozbawiona majątku, podczas, gdy przesłanką zastosowanie tego przepisu nie jest brak majątku, a brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) art. 220 §3 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi wobec nieuiszczenia wpisu w sytuacji, przy jednoczesnym nierozpoznaniu ponownie złożonego wniosku z dnia 19 lipca 2018 roku; 3) art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, z pominięciem faktu, że w zasadzie cały majątek F. został zajęty w toku prowadzonych w stosunku do niej postępowań egzekucyjnych, co uniemożliwia jej sprzedaż tego majątku, wskutek czego Sąd uznał, że F. posiada środki na uiszczenie wpisu od skargi, wynoszącego 100.000 zł; 4) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie pogłębia zaufania obywateli do państwa, przejawiające się jednostronną i dowolną oceną dokonaną przez Sąd w zakresie posiadania przez F. środków na uiszczenie wpisu od skargi, co z kolei skutkowało naruszeniem prawa F. do sądu; 5) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie pogłębia zaufania obywateli do państwa, tym bardziej, że F. w toku niniejszego postępowania nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - przede wszystkim dlatego właśnie, że nie jest w stanie ponieść kosztów takiej pomocy; 6) art. 8 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia postanowienia w sposób na tyle lakoniczny, że narusza ono zaufanie obywateli do państwa; 7) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkujące uznaniem przez Sąd, że F. nie wykazała, że zdobycie przez nią środków w kwocie 100.000 zł na pokrycie wpisu od skargi jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, mimo iż F. przedłożyła dokumenty oraz złożyła wyjaśnienia, z których w sposób jednoznaczny wynika, że sytuacja ekonomiczno-finansowa F. jest na tyle zła, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych, a majątku który posiada nie jest w stanie zbyć ponieważ po pierwsze jest on niezbędny do prowadzenia działalności, a po drugie w zasadzie cały majątek F. został zajęty przez Komornika, co uniemożliwia jej swobodne dysponowanie nim. 8) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkujące uznaniem przez Sąd, że zachodzą podstawy do odrzucenia skargi, wobec nieuiszczenia przez F. należnego wpisu od skargi, podczas, gdy zostały naruszone podstawowe prawa F., w tym prawo do Sądu - poprzez uniemożliwienie stronie wniesienia skargi w sytuacji, gdy nie jest w stanie ponieść tych kosztów; 9) art. 80 k.p.a. poprzez wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi przed rozpoznaniem ponownie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy; 10) art. 45 Konstytucji poprzez pozbawienie skarżącej realnej możliwości skorzystania z prawa do Sądu poprzez odmowę przyznania jej prawa pomocy, w sytuacji, gdy wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, w szczególności wpisu od skargi w kwocie 100.000 złotych; 11) art. 45 Konstytucji poprzez wydanie postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi przed rozpoznaniem ponownego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy; Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Opłatami sądowymi są: wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Za stwierdzenie prawomocności oraz wydanie odpisów, zaświadczeń, wyciągów i innych dokumentów na podstawie akt pobiera się opłatę kancelaryjną (art. 234 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie zgodnie z którym w przypadku gdy strona wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, to bieg terminu do uiszczenia wpisu nie zostaje przerwany. Dlatego też ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony w sytuacji gdy WSA ocenił, że skarżący nie spełnia przesłanek zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, nie przerywa biegu terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez Sąd terminie (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 115/10; z dnia 20 października 2010 r., sygn. akt II FZ 527/10, dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymaga podkreślenia, że ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może uchylić skutków prawomocności wydanego uprzednio rozstrzygnięcia i pozostaje bez wpływu na bieg terminu przewidzianego w ustawie. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, bez względu na zmianę jego treści oraz zakresu żądania w stosunku do wniosku pierwotnego, nie wpływa również na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez Sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności i nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie (por. postanowienie NSA z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 578/14; lex 1457680). Powyższy tryb został zastosowany w rozpoznawanej sprawie, co oznacza, że czynności Sądu I instancji były podjęte na podstawie przepisów prawa i w granicach prawa. Skoro zatem należny wpis od skargi, mimo wezwania, nie został przez skarżącą uiszczony w wyznaczonym przez WSA terminie, co jest okolicznością bezsporną, to WSA zasadnie postanowił o odrzuceniu skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie po uprawomocnieniu się postępowania w sprawie wniosku o prawo pomocy, w którym odmówiono mu przyznania prawa pomocy, w dniu 20 lipca 2018 r. Sąd wezwał skarżącą do uiszczenia prawomocnego wpisu od skargi. Odpis zarządzenia został doręczony F. w dniu 14 sierpnia 2018 r. Jednocześnie w dniu [...] lipca 2018 r. skarżąca F. złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, ale w zakresie całkowitym. Należy również zauważyć, że postanowieniem z dnia 7 września 2018 r. WSA w Warszawie odrzucił zażalenie F. na powyższe zarządzenie z dnia 20 lipca 2018 r. wzywające do uiszczenia prawomocnego wpisu, stwierdzając, iż nie podlega ono zaskarżeniu. Postanowieniem z dnia 12 września 2018 r. WSA odrzucił wniosek o przedłużenie terminu do uiszczenia wpisu. Postanowieniami z dnia 20 marca 2018 r., sygn. akt I GZ 73/19 i I GZ 74/19 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia na ww. postanowienia. Zatem od daty doręczenia ww. postanowień NSA, skarżąca w terminie 7 dni powinna była uiścić wymagany wpis od skargi. W dniu 17 lipca 2019 r. ustalono w Rejestrze Opłat Sądowych tut. Sądu, że nie odnotowano uiszczenia wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Skoro skarżąca nie wykonała zarządzenia i nie uzupełniła braków fiskalnych skargi, zasadnym było działanie Sądu I instancji w zakresie odrzucenia skargi. Zatem złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w piśmie z dnia 20 lipca 2018 r. było w tej sytuacji bezskuteczne z przyczyn wyżej wskazanych. Zatem zarzuty podniesione w powyższym zakresie są niezasadne. Podkreślenia ponadto wymaga, że przy ocenie prawidłowości zaskarżonego postanowienia – dotyczącego odrzucenia skargi – sytuacja materialna skarżącej nie może mieć znaczenia, bowiem ta kwestia rozważana jest wyłącznie w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Zatem zarzut wskazany w pkt 1 zażalenia nie jest zasadny. Również pozostałe zarzuty zażalenia wskazane w pkt 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10 odnoszą się do postępowania dotyczącego prawa pomocy. Ponadto należy zwrócić uwagę, że ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega prawidłowość rozstrzygnięcia Sądu I instancji, a więc zarzuty naruszenia przepisów postępowania przed organami (tj. art. 7, 8, 77, 80 k.p.a.) nie mogły stanowić zarzutu a jedynie przepisy – ustawy –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zaskarżone postanowienie jest, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe zarówno w zakresie rozstrzygnięcia, jak i uzasadnienia, bez uchybienia wymogom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd przytoczył stan sprawy, podał podstawę prawną oraz wyjaśnił motywy, którymi kierował się, odrzucając skargę. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również stanowiska skarżącej F., że wydanie postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi przed rozpoznaniem ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy naruszyło art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez ograniczenie skarżącej prawa do sądu. Należy zauważyć, że w wyroku z 8 kwietnia 2014 r. o sygn. SK 22/11 (publ. OTK-A 2014/4/37) Trybunał Konstytucyjny wyraźnie stwierdził, że postanowienia Konstytucji nie wykluczają ustanowienia określonych wymogów formalnych, zmierzających do przyspieszenia postępowania, a formalizm procesowy - sam w sobie - jest niezbędny w demokratycznym państwie prawnym dla zapewnienia sprawności i rzetelności postępowania, ponieważ brak rygorów formalnych niechybnie prowadziłby do arbitralności rozstrzygnięć i destrukcji wymiaru sprawiedliwości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle tej argumentacji nie można przyjąć, że pozbawiono skarżącej prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.