IV SA/Po 438/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2022 r. ze skargi P. P. na decyzję Wojewody z dnia 22 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia danych z rejestru PESEL oddala skargę w całości. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 22 kwietnia 2022 r. ([...]) Wojewoda (dalej: Wojewoda, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania P. P. (dalej: Skarżąca, Spółdzielnia) od decyzji Prezydenta Miasta P. (dalej: Prezydent Miasta, organ I instancji) z [...] lutego 2022 r. ([...]) odmawiającej udostępnienia Skarżącej danych z rejestru PESEL (imię, adres zameldowania na pobyt stały i czasowy oraz nr PESEL) dotyczących potencjalnego (ustawowego) spadkobiercy po zmarłej S. K. (dalej: Zmarła) jej brata o nazwisku W. s. S. i W. (dalej jako: Brat) – utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał następujące ustalenia. W dniu 14 lutego 2022 r. do Urzędu Miasta P. wpłynął wniosek Spółdzielni o udostępnienie z rejestru PESEL (imię, adres zameldowania na pobyt stały i czasowy oraz nr PESEL) Brata – potencjalnego spadkobiercy po Zmarłej. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że prawo do lokalu nr [...] na [...] przysługiwało E. K. i Zmarłej, którzy zmarli i nie posiadali dzieci. Do dnia złożenia wniosku stan prawny lokalu był nieuregulowany, a lokal jest zadłużony. Spółdzielnia powzięła informację o rodzeństwie Zmarłej – siostrze i Bracie. Brak jakichkolwiek danych dotyczących Brata uniemożliwia ustalenie potencjalnych spadkobierców Zmarłej i uregulowanie stanu prawnego lokalu. Interes prawny Spółdzielni w uzyskaniu danych wynika nie tylko z samego faktu dysponowania wierzytelnością, ale również z tego, że wierzyciel zmarłego dłużnika może co do zasady dochodzić swojego prawa od następców prawnych spadkodawcy. Skoro wierzyciel może złożyć wniosek o nabycie spadku to ma interes prawny w żądaniu udostępnienia mu danych potencjalnych spadkobierców osoby zmarłej. Brak danych Brata uniemożliwia skuteczne wskazanie go jako uczestnika we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po Zmarłej. Do wniosku dołączono m.in. kserokopię przydziału lokalu mieszkalnego dla Zmarłej. Decyzją z [...] lutego 2022 r., [...], Prezydent Miasta odmówił Skarżącej udostępnienia wnioskowanych danych, stwierdzając w uzasadnieniu, że Spółdzielnia nie wykazała aktualnego interesu prawnego. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, zarzuciła naruszenie art. 46 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2021 r. poz. 510 ze zm., dalej w skrócie "u.e.l."), a nadto art. 7, art. 8, 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), które doprowadziły do błędnego przyjęcia, że Skarżąca nie wykazała interesu prawnego w zakresie żądania uzyskania wnioskowanych danych. Decyzją z 22 kwietnia 2022 r., wskazaną we wstępie, Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu, po przytoczeniu powyższego stanu faktycznego i omówieniu zasady dwuinstancyjności postępowania, przytoczył art. 46 ust. 1 i 2 pkt 1 u.e.l. Zaznaczył, że rozumienia pojęcia interesu prawnego, o którym mowa w ww. regulacji, wobec braku definicji w u.e.l., należy szukać w doktrynie i orzecznictwie, w których podkreśla się, że interes prawny powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, a także aktualny; powinien on być interesem rzeczywistym, a nie hipotetycznym. W tym zakresie przytoczył wybrane tezy orzeczeń sądów administracyjnych. W dalszej części organ wskazał, że nie kwestionuje uprawnienia Spółdzielni do złożenia w sądzie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po Zmarłej, natomiast skoro wierzyciel ma prawo dochodzić swoich wierzytelności od spadkobierców dłużnika, to najpierw muszą być oni ustaleni, a do tego właściwy jest sąd powszechny. Do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku nie jest konieczne posiadanie danych personalnych potencjalnych spadkobierców. Sam fakt należenia do grupy najbliższych krewnych zmarłego nie oznacza automatycznie, że jest się jego spadkobiercą. Organ zaznaczył nadto, że w razie gdy krąg uczestników nie jest w pełni ustalony, to sąd z urzędu wzywa zainteresowanych do udziału w sprawie. Odnosząc się do orzecznictwa zaznaczył, także, że w sytuacji, gdy wskazane przez wnioskodawcę kryteria wyszukiwania nie prowadzą do zindywidualizowania osoby poszukiwanej, a jednocześnie nie jest możliwa filtracja wyników oparta na uwzględnieniu przy wyszukiwaniu innych informacji odnoszących się do danych osobowych osoby poszukiwanej (np. data urodzenia, miejsce urodzenia, nazwisko rodowe), organ nie jest uprawniony do podjęcia dodatkowych czynności zmierzających do określenia przedmiotu wyszukiwania, gdyż wykracza to poza przyznane mu kompetencje. Zaskarżona decyzja odpowiadała wymogom, a zarzuty odwołania były chybione. W skardze na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu reprezentujący Skarżącą radca prawny powielił, mutatis mutandis, zarzuty i tezy odwołania, wnosząc o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z 11 sierpnia 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, z późn. zm.; dalej w skrócie "u.COVID-19"), o czym strony zostały powiadomione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs(4) ust. 3 u.COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia Przewodniczącego Wydziału. Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Dokonawszy tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Wojewody z 22 kwietnia 2022 r., [...], utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2022 r., nr [...], o odmowie udostępnienia danych jednostkowych z rejestru PESEL wskazanych we wniosku złożonym [...] lutego 2022 r. – Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tej decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa. W szczególności organy w wymaganym zakresie zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą faktyczną dalszych rozważań. Podstawę prawną zaskarżonych decyzji stanowił w szczególności art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2021 r. poz. 510 ze zm., dalej w skrócie "u.e.l."). W myśl przywołanego przepisu dane, o których mowa w ust. 1 [tj. z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców], mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. Istotne znaczenie ma również unormowanie art. 47 ust. 2 u.e.l., w myśl którego dane jednostkowe udostępnione na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 1, nie mogą być wykorzystane w innym celu niż wskazany w tym wniosku. Wskazać zatem należy, że jak zasadnie wskazał NSA w wyroku z 22 marca 2022 r., II OSK 895/21, organ udostępniając dane z rejestru PESEL nie ustala kręgu spadkobierców. W rejestrze PESEL nie gromadzi się danych kto jest spadkobiercą ustawowym osoby, której dane znajdują się w tym rejestrze. Zakres gromadzonych danych wynika z art. 8 u.e.l. Ponadto, co przytoczył także organ w zaskarżonej decyzji, skarżący, będący wnioskodawcą, celem zindywidualizowania konkretnej osoby ze zbioru PESEL, powinien podać dane, które w tym rejestrze się znajdują zgodnie z art. 8 u.e.l. zawierającym katalog takich danych. Tylko bowiem na podstawie danych wymienionych we wspomnianym art. 8 można wyodrębnić osobę, której danych wniosek dotyczy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że art. 46 ust. 2 pkt 1 u.e.l. nakłada, na osobę składającą wniosek o udostępnienie danych, obowiązek wykazania niezbędnych danych indentyfikacyjnych. Wynika to z faktu, że działaniu polegającemu na udostępnieniu danych ze zbioru PESEL ustawodawca przypisał charakter czynności technicznej. W postępowaniu tym organ opiera się na określonych przez wnioskodawcę kryteriach wyszukiwania. W sytuacji, gdy wskazane przez wnioskodawcę kryteria wyszukiwania oparte na wskazaniu imienia i nazwiska nie prowadzą do zindywidualizowania osoby poszukiwanej, a jednocześnie nie jest możliwa filtracja wyników oparta na uwzględnieniu przy wyszukiwaniu innych informacji odnoszących się do danych osobowych osoby poszukiwanej (np. data urodzenia, miejsce urodzenia, nazwisko rodowe), organ nie jest uprawniony do podjęcia dodatkowych czynności zmierzających do określenia przedmiotu wyszukiwania, gdyż wykracza to poza przyznane mu kompetencje (podobnie NSA w wyrokach z dnia 27 listopada 2014 r.: sygn. akt II OSK 1100/13, sygn. akt II OSK 1101/13, sygn. akt II OSK 1102/13 i sygn. akt II OSK 1103/13; z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1613/18; wszystkie publ. w CBOIS). Jednocześnie nie jest udowodnieniem interesu prawnego w uzyskaniu danych potencjalnych spadkobierców dłużnika skarżącej, przytoczenie przepisów prawnych, na podstawie których skarżąca ma zamiar zainicjowania postępowania sądowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po tej osobie. Zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementarnych wartości na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to bowiem interes prawny konkretny, aktualny, obiektywnie istniejący. Samo deklarowanie zainicjowania w przyszłości postępowania sądowego, zwłaszcza w okolicznościach faktycznych sprawy, w której na gruncie materialnoprawnym nie występuje relacja łącząca skarżącą z osobami, których żądanie ujawnienia danych z rejestrów ewidencji ludności obejmuje, przesądza o braku uzasadnionych podstaw prawnych i faktycznych wykazania interesu prawnego. Uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku nie jest bowiem roszczeniem materialnoprawnym, lecz procesowym (zob. przywołany uprzednio z 22 marca 2022 r., II OSK 895/21 i powołany tam wyrok NSA z 26 lipca 2016 r., II OSK 286/16). Jak wskazał WSA w Poznaniu w wyroku z 30 września 2021 r., IV SA/Po 517/21, pojęcie interesu prawnego nie zostało zdefiniowane w przepisach ustawy o ewidencji ludności. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że interes prawny powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, a także aktualny. Wskazane powyżej cechy interesu prawnego prowadzą do wniosku, że powinien on być interesem rzeczywistym, a nie hipotetycznym. Tylko bowiem interes rzeczywisty jest interesem indywidualnym, aktualnym i konkretnym, a także nadaje się do obiektywnego sprawdzenia. Nie można zatem uznać legitymacji prawnej podmiotu, który uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami mającymi nastąpić w przyszłości, do których dąży lub zamierza podjąć w przyszłości. Zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie niepewne, nie mogą stanowić o interesie prawnym, ponieważ ten powinien być aktualny. Wnioskodawca ubiegający się o udostępnienie danych ma interes prawny w uzyskaniu danych dopiero po wytoczeniu powództwa przed sądem powszechnym, i to dodatkowo w sytuacji, gdy sąd powszechny zobowiązał powoda do podania aktualnego adresu zamieszkania pozwanego [czy – jak w niniejszej sprawie – innych danych]. Dopiero wówczas dochodzi bowiem do konkretyzacji, aktualizacji i urealnienia się interesu prawnego w pozyskaniu danych z rejestru PESEL. Nie prowadzi to przy tym do ograniczenia prawa do sądu, albowiem w razie wniesienia powództwa bez zachowania wymogów formalnych, zostanie on [powód] w trybie art. 130 § 1 ustawy z 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, z późn. zm.; w skrócie "k.p.c.") wezwany do usunięcia braku formalnego pozwu w tym zakresie w terminie 7 dni. Zachowanie tego terminu nie będzie możliwe ze względu na czas oczekiwania na rozpoznanie wniosku o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, co w konsekwencji prowadzić będzie do zwrotu pozwu. Jednak termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku jest terminem procesowym, który – w razie jego uchybienia z przyczyn niezależnych (niezawinionych) przez powoda, podlega przywrócenia na jego wniosek stosownie do art. 168 § 1 k.p.c. (por. wyrok NSA z 26.05.2020 r., II OSK 3370/19, CBOSA, i przywołane tam dalsze orzeczenia). Analogiczne stanowisko wyrażone zostało m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2021 r. sygn. akt II OSK 2497/18 oraz z 26 listopada 2018 r. sygn. akt II OSK 344/18 (CBOSA). Jednocześnie, jak słusznie zauważył organ, z odwołaniem do wyroku NSA z 25 czerwca 2019 r., II OSK 958/17, legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (art. 1025 § 1 [ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny; Dz.U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm., dalej: k.c.) ma wierzyciel spadkobiercy lub spadku, np. jeśli chce prowadzić egzekucję z nieruchomości wchodzącej w skład spadku. Wniosek taki powinien zgodnie z art. 511 w zw. z art. 187 k.p.c. i art. 126 § 1 i 2 k.p.c. zawierać żądanie stwierdzenia nabycia spadku po określonym spadkodawcy, wykazanie interesu prawnego wnioskodawcy, ewentualne wskazanie osób zainteresowanych znanych wnioskodawcy oraz okoliczności uzasadniające właściwość miejscową sądu. Sąd spadku jest związany wnioskiem tylko co do określenia osoby spadkodawcy, o tym zaś, kto dziedziczy spadek, orzeka z urzędu. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku toczy się w trybie nieprocesowym (art. 669, 670 – 679 k.p.c.), który charakteryzuje się istotnie mniejszą kontradyktoryjnością niż tryb procesu. W razie gdy krąg uczestników nie jest w pełni ustalony, to sąd z urzędu wzywa zainteresowanych do udziału w sprawie. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku powinien spełniać wymagania stawiane w art. 511 k.p.c., natomiast przepisy o pozwie (art. 187 w zw. z art. 126 § 1 i 2 k.p.c.) należy stosować odpowiednio, a więc z uwzględnieniem specyfiki postępowania zmierzającego do ustalenia spadkobierców oraz udziałów w jakich nabycie spadku nastąpiło (por. J. Gudowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Art. 1025. WKP 2017; M. Fras, M. Habdas, Kodeks cywilny. Komentarz. Art. 1025 WKP 2019, T. Ereciński, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 669. WK 2016; A. Jakubecki, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 669, Art. 670 Lex/el. 2018). W kontrolowanej sprawie Skarżąca – reprezentowana przez radców prawnych – uzasadniając potrzebę uzyskania wnioskowanych danych twierdziła, że dane te są jej niezbędne do wskazania we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku danych potencjalnego spadkobiercy Zmarłej, której przysługiwało prawo do lokalu. Wojewoda przekonująco ustalił, że tak określony cel wykorzystania danych przez Wnioskodawcę nie jest ani aktualny, ani rzeczywisty. Wnioskodawca nie wykazał bowiem potrzeby pozyskania wnioskowanych danych w związku z którymkolwiek z toczących się ówcześnie postępowań. Sąd, mając na uwadze brak związania skargą, nie stwierdził także żadnych innych naruszeń przepisów prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.