I GSK 287/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Józef Waksmundzki (spr.) Sędzia del. WSA Alicja Jaszczak-Sikora Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 22 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Ke 435/08 w sprawie ze skargi L. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od L. S. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w K. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Ke 435/08, oddalił skargę L. S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] października 2008 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Naczelnik Urzędu Celnego w K. decyzją ostateczną z dnia [...] listopada 2004 r., Nr [...] określił wobec L. S., E. del V. i I. Ś. należności celne oraz podatkowe powstałe na skutek niedochowania warunków odprawy czasowej samochodu osobowego Renault Clio. L. S., pismem z dnia [...] maja 2008 r. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. Podniósł, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa procesowego. Naruszenie to zdaniem wnioskującego polegało na pominięciu w uzasadnieniu rozstrzygnięcia kwestii związanych z postanowieniem Sądu Rejonowego wydanym w sprawie II Ks [...] mimo, iż postępowanie w sprawie należności celnych zawieszone zostało do czasu zakończenia tej sprawy. Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. odmówił skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności opisanej wyżej decyzji ostatecznej, a następnie decyzją z dnia [...] października 2008 r. po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał że zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623, dalej: przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne) przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczypospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Oznacza to, że w sprawie zastosowanie miały przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (tj. Dz. U. z 2001 Nr 75, poz. 802, ze zm., dalej: Kodeks celny). W ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2004 r. Naczelnik Urzędu Celnego w K. stwierdził, że dług celny w stosunku do przedmiotowego samochodu powstał w dniu [...] października 2003 r. Stosownie do art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna bądź odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Skoro w rozpatrywanej sprawie trzyletni termin od dnia powstania długu celnego upłynął w dniu [...] października 2006 r. to organ nie mógł wszcząć postępowania nieważnościowego bowiem stanowiłoby to naruszenie art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny, oddalając skargę na powyższą decyzję wskazał, że istota sporu w sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy w sprawie należało orzekać na podstawie przepisów Kodeksu celnego czy też na podstawie przepisów ustawy Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm., dalej: Prawo celne), która weszła w życie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkowstwa w Unii Europejskiej. Zdaniem Sądu I instancji, nie była objęta sporem okoliczność, że dług celny w rozpatrywanej sprawie powstał w dniu [...] października 2003 r. bowiem okoliczności tej skarżący nie kwestionował. Prawidłowo zatem zgodnie z dyspozycją art. 26 ustawy przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne zastosowanie w sprawie znalazły przepisy Kodeksu celnego. Stosownie zaś do art. 2652 pkt 1 Kodeksu celnego, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia powstania długu celnego, organ celny nie wszczyna lub odmawia wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W ocenie Sądu, trzyletni termin przedawnianie w tej sprawie upłynął w dniu [...] października 2006 r. (art. 12 § 4 Ordynacji podatkowej), nie zaś jak błędnie wskazał organ w dniu [...] października 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że błąd organu co wyliczenia ostatniego dnia terminu nie miał jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia bowiem organ prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania z uwagi na upływ zagwarantowanego ustawą terminu. Zdaniem Sądu I instancji, prawidłowe jest też twierdzenie organu, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 36 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo celne, z uwagi na fakt, iż normuje on inne kwestie procesowe. Z jego dyspozycji wynika bowiem, że jeśli postępowanie wszczęte przed dniem 1 maja 2004 r. nie zostało do tej daty zakończone to w mocy pozostają czynności podjęte na podstawie wówczas obowiązującej ustawy, o ile zakres przedmiotowy tych czynności jest wymagany do wydania rozstrzygnięcia według ustawy nowej, tj. Prawa celnego. Z jego treści nie wynika zatem wskazanie do stosowania przepisów ustawy nowej co zdaje się sugerować skarżący. Postępowanie nieważnościowe jest jednym z trybów nadzwyczajnynych w stosunku do postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Wbrew twierdzeniem skarżącego przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia [...] maja 2008 r. co już, (pomijając zakres przedmiotowy przepisu) eliminuje możliwość zastosowania art. 36 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo celne. L. S. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: - naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 3 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. mimo naruszenia przez organ, art. 36 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo celne, regulującego zagadnienia proceduralne określające tryb rozpoznawania spraw celnych, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, - art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na przedstawieniu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanu faktycznego niniejszej sprawy w sposób niezgodny ze stanem rzeczywistym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że art. 36 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo celne, nie odnosi się, jak twierdzi Dyrektor Izby Celnej do czynności, które mogłyby skutkować powstanie długu celnego dopiero po wejściu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, gdyż jako przepis przejściowy wskazuje on na przepisy właściwe do prowadzenia postępowań zakończonych i niezakończonych przed dniem 1 maja 2004 r. Za postępowanie niezakończone należy uznać postępowanie niewszczęte przed tę datą - tak jak w omawianej sprawie. W skarżonej decyzji dokonano błędnej wykładni regulacji art. 36 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo celne, co skutkuje oparciem rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Celnej na nieprawidłowej podstawie prawnej. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla prawidłowości oceny czy złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji zostało złożone po upływie okresu przedawnienia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z wyjątkiem nieważności postępowania, która w niniejszej sprawie nie występuje. Uwzględniając zakres zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej, w pierwszej kolejności odnieść należy się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. mimo naruszenia przez organ, art. 36 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo celne. Decydujące znaczenie dla rozpoznawanej sprawy ma zatem wyjaśnienie tego, czy w świetle przepisów przejściowych [ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623)], w sprawie tej miał zastosowanie art. 2652 Kodeksu celnego. Ustosunkowując się do argumentacji skarżącego dotyczącej art. 36 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo celne wskazać należy, że z dyspozycji art. 36 wynika, jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji, że jeśli postępowanie wszczęte przed dniem 1 maja 2004 r. nie zostało do tej daty zakończone to w mocy pozostają czynności podjęte na podstawie wówczas obowiązującej ustawy, o ile zakres przedmiotowy tych czynności jest wymagany do wydania rozstrzygnięcia według ustawy nowej, tj. Prawa celnego. Z jego treści nie wynika zatem wskazanie do stosowania przepisów ustawy nowej. Przepis nie mógł zatem znaleźć zastosowania w sprawie, gdyż odnosi się on spraw rozstrzyganych według przepisów obowiązujących po akcesji Polski do Unii Europejskiej, a sprawa do takich nie należy. W tym stanie rzeczy, zasadnicze znaczenie dla rozpoznawanej sprawy miała wykładnia pojęcia "przepisów dotychczasowych" użytego w art. 26 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo celne, który w sprawie znajdował zastosowanie. Zgodnie z art. 26 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo celne, przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Zagadnienie "przepisów dotychczasowych" z powołanego wyżej art. 26 było już przedmiotem zainteresowania orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, które choć w początkowym okresie po wejściu w życie omawianej ustawy nie było jednolite, jednakże w ostatnim okresie dość zgodnie wyraża się stanowisko, że określenie "sprawy dotyczące długu celnego" obejmuje wszystkie sprawy związane z długiem celnym, o ile ten dług powstał przed uzyskaniem przez Polskę członkostwa UE. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie podziela także pogląd i stoi na stanowisku, że sformułowanie "przepisy dotychczasowe stosuje się", zawarte w art. 26 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo celne, oznacza, że do postępowań dotyczących długu celnego powstałego przed dniem 1 maja 2004 r. należy stosować obowiązujące przed tą datą zarówno przepisy materialne, jak i procesowe. Zasada ta dotyczy zarówno spraw, które po dniu 1 maja 2004 r. były w toku, jak i spraw, które zostały wszczęte po tej dacie, ale dotyczą długu celnego, który powstał przed datą akcesji (por. m.in. wyrok NSA z 20 lutego 2007 r., sygn. I GSK 559/06, publ. ONSAiWSA 2008/4/63; wyrok NSA z 15 maja 2007 r., sygn. I GSK 1381/06, LEX nr 351019). Podobny pogląd został wyrażony również w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6 grudnia 2006 r., sygn. SK 25/05 (Dz. U. Nr 229, poz. 1675). W wyroku tym Trybunał stwierdził, że na mocy przepisu przejściowego (art. 26) utrzymane w mocy zostały przepisy dotychczasowe w stosunku do spraw długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej (...). Ogólne sformułowanie "przepisy dotychczasowe" z art. 26 powołanej ustawy należy więc interpretować przede wszystkim przez pryzmat (zakres) regulacji zawartych w Kodeksie celnym. Zgodnie z art. 1 ustawy - Kodeks celny przedmiotem regulacji tego aktu są zasady i tryb przywozu towarów na polski obszar celny i wywozu towarów z polskiego obszaru celnego, związane z tym prawa i obowiązki osób oraz uprawnienia i obowiązki organów celnych. Wynika zatem z tego, że Kodeks celny zawiera zarówno przepisy prawa materialnego, jak i proceduralnego. W efekcie, w rozpoznawanej sprawie organy celne obowiązane były stosować przepisy prawne obowiązujące na dzień powstania długu celnego, co też miało miejsce. Konkludując, Sąd I instancji w oparciu o ustalenia co do daty powstania długu celnego przed akcesją Polski do Unii Europejskiej prawidłowo przyjął, iż w sprawie znajduje zastosowanie art. 26 przepisów wprowadzających ustawę - Prawo celne. Rozpoznawana sprawa dotyczy bowiem długu celnego powstałego przed uzyskaniem członkostwa Polski w Unii Europejskiej, a omawiany przepis w takich sprawach nakazuje stosować przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawodawstwa krajowego - Kodeksu celnego z 9 stycznia 1997 r. (Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.) w rozpoznawanej sprawie art. 2652 Kodeksu celnego. W związku z powyższym za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zasługiwał na uwzględnienie także drugi zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Skarżący upatruje naruszenia tego przepisu w przedstawieniu przez Sąd I instancji, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanu faktycznego sprawy w sposób niezgodny ze stanem rzeczywistym. Skarżący nie doprecyzował jednak, które elementy stanu faktycznego zostały przedstawione w sposób niezgodny z rzeczywistością. Wyjaśnić należy, że art. 141 § 4 p.p.s.a. zawiera regulację, w ramach której ustawodawca określa jakie elementy musi posiadać uzasadnienie wyroku, stwierdzając że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie wyroku sporządzane jest po wydaniu orzeczenia. Wobec tego wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tylko wtedy, gdy uzasadnienie jest sporządzone w taki sposób, że niemożliwa kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku. Tylko w takim przypadku wadliwość uzasadnienia wyroku może być uznana za naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jako dotyczący nieprawidłowego skonstruowania przewidzianych składników uzasadnienia wyroku, nie jest skutecznym narzędziem podważania zaakceptowanych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych dokonywanych przez organy administracji publicznej. Ustosunkowując się do postawioneo przez skarżącego zarzutu, stwierdzić trzeba, że postępowanie przed sądem administracyjnym polega na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), a zatem sądy administracyjne co do zasady nie dokonują własnych ustaleń. Wyjątki od tej zasady wskazane są w art. 106 § 3 - 5 p.p.s.a. Sądy administracyjne kontrolują natomiast, czy organy administracji publicznej dokonały ustaleń faktycznych zgodnie z prawem. Wobec tego można przyjąć, że sądy administracyjne akceptują lub odmawiają akceptacji stanu faktycznego ustalonego przez organy administracji publicznej skutkiem kontroli zgodności z prawem postępowania dowodowego prowadzonego przez te organy. Nie można natomiast twierdzić, że przyjmują własne ustalenia faktyczne. Sąd I instancji zastosował technikę przedstawienia stanu sprawy polegającą na zacytowaniu ustaleń organów administracji publicznej wraz z przedstawieniem okoliczności, na podstawie których te ustalenia zostały dokonane, a następnie na sformułowaniu własnego stanowiska sprowadzającego się do akceptacji tych ustaleń. Tego rodzaju metoda nie uniemożliwia kontroli instancyjnej uzasadnienia wyroku. Wobec tego, stosowanie takiej techniki przedstawienia stanu faktycznego sprawy nie narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.