III SA/Wa 810/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski, sędzia WSA Jacek Kaute, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oddala skargę UZASADNIENIE 1. Na podstawie przedłożonych akt sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceniał następujący stan faktyczny: Dyrektor Izby Celnej w W. wnioskiem z 30 czerwca 2014 r. przesłał do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "NUS", "Naczelnik") celem przeprowadzenia egzekucji z nieruchomości wystawione wobec zobowiązanej K.S. (dalej: "Skarżąca", "Strona", "Zobowiązana", "Wnioskodawczyni") tytuły wykonawcze z [...] grudnia 2013 r. nr od nr [...] do nr [...] obejmujące należności z tytułu podatku od towarów i usług za 2001 r. w łącznej kwocie należności głównej 190.559,80 zł wraz z odsetkami za zwłokę. W części "N" tytułów wykonawczych wskazane zostały dane identyfikacyjne współmałżonka P.S.. 2. NUS wezwaniem z [...] października 2014 r. nr [...] nr [...] z [...] października 2014 r. dokonał zajęcia nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] oraz wezwał P.S. i Skarżącą do zapłaty, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, egzekwowanych należności na podstawie ww. tytułów wykonawczych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia ich w terminie i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości ww. nieruchomości. 3. W dniu [...] marca 2015 r. NUS uchylił zajęcie nieruchomości w związku z postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "DIAS", "Dyrektor") w sprawie uznania skargi na czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości za zasadną. 4. NUS wezwaniem z [...] marca 2015 r. nr [...], działając na podstawie art. 110c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), dokonał zajęcia nieruchomości położonej w Z., ul. [...], nr działki [...], wzywając P.S. i Skarżącą do zapłaty, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości. 5. Pismem z 14 października 2019 r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie zawiadomienia o zajęciu nieruchomości dokonanego w dniu [...] października 2014 r. Wskazała, że podstawą prowadzonego postępowania są czynności egzekucyjne polegające na zabezpieczeniu nieruchomości wspólnej małżonków, w którym to postępowaniu jedynym dłużnikiem jest Strona. Zasadnicze jednak źródło sporu powstało w wyniku wydania w 2001 roku decyzji wymiarowych, której adresatem była tylko i wyłącznie Wnioskodawczyni. Poprzez czynności egzekucyjne organ dokonał zajęcia nieruchomości wspólnej wzywając jednocześnie małżonka Wnioskodawczyni do tzw. odpowiedzialności solidarnej i zapłaty należności. Skarżąca wyjaśniła, że próby zajęcia majątku osobistego Zobowiązanej i związane z nią czynności od chwili wszczęcia egzekucji w kosztach znacznie przewyższyły wyegzekwowane do tej pory kwoty, a w większości tytułów wykonawczych organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnej kwoty. Zdaniem Skarżącej, powyższe okoliczności uzasadniały wniosek o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Należności nie są faktycznie egzekwowane od dnia doręczenia tytułów wykonawczych, zaś dług powiększają odsetki za zwłokę, a brak jest składników majątkowych zatem nie ma realnej możliwości zaspokojenia wierzyciela. Wypełniało to, zdaniem Strony, przesłanki do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji administracyjnej. To z kolei pozwala Zobowiązanej wnioskować do wierzyciela, aby ten żądał umorzenia postępowania egzekucyjnego. 6. Postanowieniem z [...] listopada 2019 r. NUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie zawiadomienia o zajęciu nieruchomości. W uzasadnieniu organ stwierdził, że kwestia umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej została już uprzednio rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z [...] lipca 2019 r. który umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] z [...] grudnia 2013 r. oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr od nr [...] do nr [...] i nr [...] z [...] grudnia 2013 r. W związku z tym organ egzekucyjny uznał, że nie ma podstaw do ponownego rozpatrzenia tej samej sprawy. 7. Pismem z 13 grudnia 2019 r. Skarżąca wniosła zażalenie podnosząc, że dokonanie czynności polegających na zabezpieczeniu nieruchomości wspólnej małżonków K.S. i P.S. budzą wątpliwości, ponieważ tylko Wnioskodawczyni jest dłużnikiem długu zabezpieczonego ww. zawiadomieniem. Zdaniem Strony bezspornym było, że źródło powstania egzekwowanego obowiązku określono na podstawie decyzji wymiarowych wydanych na 2001 roku a zatem od czasu ich wydania upłynęło ponad 20 lat. Ponadto jedyną stroną tych postępowań była Skarżąca. Skoro zatem tylko Skarżącej przypisano w tych decyzjach miano zobowiązanej do uregulowania długu, bowiem była adresatem tych decyzji, to brak jest podstaw do prowadzenia egzekucji z nieruchomości będącej również współwłasnością małżonka. Wyjaśniła, iż organ egzekucyjny prowadzi postępowanie wobec majątku wspólnego, natomiast związane z tym czynności od chwili wszczęcia egzekucji w kosztach znacznie przewyższyłyby wyegzekwowane do tej pory kwoty, a w większości tytułów wykonawczych organ egzekucyjny nie wyegzekwował żadnej kwoty. Zdaniem Skarżącej, powyższe okoliczności uzasadniały wniosek o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. 8. DIAS postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z [...] listopada 2018 r. W ocenie DIAS prawidłowym działaniem NUS była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organ wyjaśnił, że we wniosku z 14 października 2019 r. Skarżąca powołała się na numer zawiadomienia o zajęciu nieruchomości [...] z [...] października 2014 r., natomiast jak wynika z akt sprawy organ egzekucyjny dokonał zajęcia nieruchomości na podstawie zawiadomienia nr [...] z [...] października 2014 r., który dodatkowo oznaczył cz. [...] z [...] października 2014 r. Organ podkreślił, że w sprawie nie dokonywano zajęcia nr [...] w związku z czym organ przyjął, że przedmiotowy wniosek dotyczył tytułów wykonawczych objętych zawiadomieniem z [...] października 2014 r. nr [...] nr [...] z [...] października 2014 r., tj. tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w W. od nr [...] do nr [...]. Dalej DIAS zaznaczył, że zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a."), postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei art. 61 a § 1 k.p.a. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Następnie DIAS podkreślił, że ustawodawca nie zdefiniował wprost pojęcia "innych uzasadnionych przyczyn, których wystąpienie uniemożliwia wszczęcie postępowania", jednakże pozostawienie otwartego katalogu tychże pozwala organowi na indywidualną ocenę konkretnych okoliczności jako pozwalających lub też nie na przeprowadzenie wnioskowanego postępowania. W ocenie DIAS prawidłowym działaniem Naczelnika była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie zawiadomienia o zajęciu nieruchomości z [...] października 2014 r. Dyrektor zauważył, że Skarżąca wnioskami z 1 września 2017 r., 5 października 2017 r., 6 lutego 2018 r., 15 lutego 2018 r., 16 lutego 2018 r. i 27 czerwca 2018 r. wystąpiła o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z [...] grudnia 2013 r. od nr [...] do nr [...]. Po rozpatrzeniu ww. wniosków Naczelnik wydał postanowienie nr umarzając postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr od nr [...] do nr [...] i nr [...]. Na skutek złożonego przez Stronę zażalenia na ww. rozstrzygnięcie Dyrektor postanowieniem z [...] listopada 2019 r. uchylił w całości postanowienie Naczelnika z [...] lipca 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia NUS. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Naczelnik postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] i nr [...]. Dyrektor zaznaczył, że w stanie faktycznym objętym zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. nie budziło wątpliwości, że mamy do czynienia z tożsamością sprawy zawierającą wyżej omówione elementy. Istniała bowiem tożsamość podmiotu, jak również tożsamość żądań zawartych we wnioskach Strony. Oba wnioski dotyczyły bowiem umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Ponadto z akt sprawy wynikało, że stan faktyczny i prawny nie uległy zmianie. Natomiast Strona nie przedstawiła nowych okoliczności, które mogłyby być przedmiotem badania w ponownym postępowaniu w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego. DIAS wskazał, że jak słusznie zauważył organ egzekucyjny w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, przepis art. 61a § 1 k.p.a stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie jednocześnie dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej. 9. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie w całości postanowień obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca zarzuciła, że odmowa wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie pozbawia ją skutecznej ochrony własnych interesów w kontekście dokonanych czynności egzekucyjnych. Skarżąca zauważyła, że pomimo wniesienia różnego rodzaju wniosków oraz środków zaskarżenia, żaden organ tj. Dyrektor, ani Naczelnik nie dochował należytej staranności w rozpatrzeniu wniosku skarżącej poprzez skuteczną odmowę wszczęcia postępowania w sprawie. Powołując się na art. 105 k.p.a. Strona podniosła, że zgromadzony materiał dowodowy nie wypełniał przesłanek zawartych w ww. przepisie, a zatem umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego staje się nieuprawnione. 10. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 11. Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej P.p.s.a.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także postanowienie, rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie natomiast do art. 120 P.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. 12. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie było rozpoznanie skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. 13. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w sprawach nieuregulowanych przez tę ustawę stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe oznacza, że odmowa wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogła nastąpić na podstawie powołanego w rozstrzygnięciu przepisu art. 61a § 1 K.p.a. Podnieść należy, że zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei art. 61a § 1 K.p.a. stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwsza to wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 K.p.a. jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Wskazuje się. że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 K.p.a. należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy, albo w etapie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 K.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. 14. Po dokonaniu analizy materiału dowodowego oraz po zapoznaniu się z argumentami Strony, Sąd uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy. Wskazać bowiem należy, że sprawa wszczęta wnioskiem Skarżącej z dnia 14 października 2019 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego została już uprzednio rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] lipca 2019 r. 15. Przepis art. 61a § 1 k.p.a stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie jednocześnie dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej. Tak przyjmuje się zarówno w literaturze przedmiotu (por. B. Adamiak. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011 r., teza 6 do art. 61 a), jak i orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 114/14, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 2 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1929/13, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1184/14). 16. Nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że tożsamość spraw wyrażająca się w tożsamości podmiotowej, przedmiotowej oraz identyczności stanu faktycznego i prawnego sprawy nowej oraz poprzedniej sprzeciwia się wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia w nowej sprawie. Naruszałoby to bowiem zasadę trwałości decyzji administracyjnych określoną w art. 16 § 1 K.p.a. i stanowiłoby przesłankę nieważności wynikającą z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Zasada powagi rzeczy osądzonej obowiązuje zawsze, gdy zachodzi tożsamość spraw w wymienionych wyżej aspektach, a więc występuje ten sam organ, ta sama strona oraz identyczność stanu faktycznego i prawnego, co w przedmiotowej sprawie ma miejsce. 17. Podnieść należy, że w niniejszej sprawie oraz wywołanej uprzednimi wnioskami Skarżącej z 1 września 2017 r., 5 października 2017 r., 6 lutego 2018 r., 15 lutego 2018 r., 16 lutego 2018 r. i 27 czerwca 2018 r. zachodzi nie tylko tożsamość podmiotu, który złożył do organu wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tożsamość ta występowała również w zakresie żądań zgłoszonych przez Stronę. Oba wnioski dotyczyły bowiem umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Natomiast Strona nie przedstawiła nowych okoliczności, które mogłyby być przedmiotem badania w ponownym postępowaniu w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego. 18. Wobec powyższego w ocenie Sądu prawidłowym działaniem organów administracji była odmowa wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie zawiadomienia o zajęciu nieruchomości. 19. Uwzględniając powyższe w oparciu o przedstawione akta sprawy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.