I OPP 52/09

TEZY I. Niezwrócenie się na mocy art. 128 § 2 p.p.s.a. do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku po wyczerpaniu przez sąd administracyjny czynności zmierzających do ustalenia kręgu następców prawnych zmarłej strony lub uczestnika postępowania we własnym zakresie naraża sąd administracyjny na usprawiedliwiony zarzut przewlekłości postępowania w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu bez nieuzasadnionej zwłoki (dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.); II. Zawieszenie postępowania nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podejmowanie czynności zmierzających do podjęcia zawieszonego postępowania (art. 127 par. 3 p.p.s.a) dotyczy nie tylko Sądu lecz także stron postępowania współdziałających z Sądem, a zatem strona ma prawo korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika przy podejmowaniu tych czynności. SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędzia NSA Jan Kacprzak (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 9 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi J. R. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 433/07 w sprawie ze skargi P. R. i J. R. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa postanawia: 1. stwierdzić przewlekłość postępowania; 2. przyznać J. R. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie) kwotę 3000 (słownie: trzy tysiące) złotych. UZASADNIENIE UZASADNIENIE: W dniu 21 marca 2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa wraz z odpowiedzią organu na tę skargę. Zarządzeniem z dnia 25 sierpnia 2005 r. niniejsza sprawa została skierowana na rozprawę w dniu 5 października 2005 r. Pismami z dnia 13 września 2005 r. Sąd Wojewódzki zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego w M. oraz do Urzędu Stanu Cywilnego w B. o nadesłanie aktów zgonu kilku uczestników postępowania. Pismem z dnia 19 września 2005 r. Sąd wystąpił z prośbą do Ministra Gospodarki i Pracy o pilne nadesłanie aktualnych adresów kilkorga uczestników postępowania w niniejszej sprawie. Następnie pismem z dnia 28 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił się ponownie do Urzędu Stanu Cywilnego w M. o przesłanie odpisu aktu zgonu kolejnego z uczestników postępowania. Na rozprawie w dniu 5 października 2005 r. Sąd stwierdził, iż brak jest zwrotnych potwierdzeń zawiadomień o terminie rozprawy dla 15 uczestników postępowania i z tego powodu odroczył rozprawę. W dniu 17 października 2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek J. R. o "wykluczenie wszystkich uczestników powołanych przez Ministerstwo Gospodarki i Pracy", a w dniu 18 października 2005 r. pismo J. R. w przedmiocie uzupełnienia stanowiska zawartego w skardze. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2005 r. Sąd Wojewódzki oddalił wniosek skarżącego o wykluczenie uczestników postępowania. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie z uwagi na śmierć jednej z uczestniczek postępowania i konieczność ustalenia jej następców prawnych. Pismem z dnia 15 stycznia 2007 r. Sąd zwrócił się do męża zmarłej uczestniczki postępowania o wskazanie jej następców prawnych wraz z adresami. Po otrzymaniu w dniu 13 lutego 2007 r. powyższych informacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 2 marca 2007 r. podjął zawieszone postępowanie. Zarządzeniem z dnia 9 maja 2007 r. sprawę ponownie skierowano na rozprawę wyznaczając jej termin na dzień 6 czerwca 2007 r. Pismem z dnia 14 maja 2007 r. Sąd wystąpił do Centralnego Biura Adresowego o nadesłanie aktualnych adresów kilku uczestników postępowania. Następnie kolejnymi pismami kierowanymi do właściwych Urzędów Stanu Cywilnego (w B., M., S., B.) Wojewódzki Sąd Administracyjny zwracał się z prośbą o nadesłanie aktów zgonu kolejnych zmarłych uczestników postępowania. Na rozprawie w dniu 6 czerwca 2007 r. Sąd Wojewódzki stwierdził nieprawidłowości w zawiadomieniu o terminie rozprawy kilkudziesięciu uczestników postępowania, w tym zwrot części zawiadomień z adnotacją "adresat zmarł" i z tego powodu odroczył rozprawę, a sprawę skierował na posiedzenie niejawne celem podjęcia dalszych czynności. Pismami z dnia 11 i 13 czerwca 2007 r. Sąd wystąpił do właściwych Urzędów Stanu Cywilnego o nadesłanie aktów zgonu kolejnych zmarłych uczestników postępowania. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po raz drugi zawiesił postępowanie sądowe z uwagi na śmierć czworga uczestników postępowania i konieczność ustalenia ich następców prawnych. W dniu 4 lipca 2007 r. Sąd zwrócił się do Centralnego Biuro Adresowego o podanie aktualnych adresów kolejnych kilku uczestników postępowania. Pismem z dnia 5 listopada 2007 r. wezwano natomiast J. R. oraz pełnomocnika drugiego ze skarżących – P. R. o wskazanie po zmarłych uczestnikach postępowania, z powodu śmierci których zawieszono postępowanie, ich następców prawnych oraz ich aktualnych adresów. Pismem z dnia 29 listopada 2007 r. J. R. poinformował Sąd, iż nie jest w posiadaniu żadnych informacji co do następców prawnych wskazanych zmarłych osób. Zarządzeniem z dnia 21 lutego 2008 r. Sędzia Sprawozdawca stwierdził brak podstaw do podjęcia zawieszonego postępowania oraz nakazał zwrócić się do Urzędu Stanu Cywilnego w M. o nadesłanie odpisu aktu zgonu kolejnego uczestnika postępowania i nakazał zwrócić się do Centralnego Biura Adresowego o podanie aktualnych adresów kilku uczestników postępowania. Natomiast zarządzeniem z dnia 13 marca 2008 r. Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nakazał zwrócić się do kilku uczestników postępowania o wskazanie następców prawnych zmarłych uczestników postępowania, z powodu śmierci których postępowania to zostało zawieszone, w terminie siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. Pismami z dnia 26 marca 2008 r., z dnia 30 marca 2008 r. oraz z dnia w 31 marca 2008 r. odpowiedzi na powyższe zarządzenie Sądu nadesłane zostały informacje o następcach prawnych trzech z pośród czterech zmarłych uczestników postępowania. Na podstawie zarządzenia z dnia 9 maja 2008 r. Sąd zwrócił się do kilku kolejnych uczestników postępowania o wskazanie następców prawnych ostatniego ze zmarłych uczestników postępowania, których śmierć była podstawą zawieszenia postępowania, wyznaczając w tym celu termin siedmiu dni pod rygorem ujemnych skutków prawnych. Wzywane osoby nie nadesłały jednak do Sądu żadnych informacji. W dniu 2 czerwca 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżącego – J. R. Pismem z dnia 3 czerwca 2008 r. Sąd wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o podanie bardziej szczegółowych informacji na temat jego dochodów i wydatków. Obowiązku tego J. R. w wyznaczonym mu terminie dopełnił. Pismem z dnia 4 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny poinformował J. R., iż podczas zawieszenia postępowania sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie postępowania albo wstrzymanie wykonania aktu lub czynności i w związku z tym wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany niezwłocznie po podjęciu zawieszonego postępowania. Zarządzeniem z dnia 18 listopada 2008 r. Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stwierdził, iż brak jest podstaw do podjęcia zawieszonego postępowania. W dniu 18 września 2009 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wpłynęła skarga J. R. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w przedmiotowej sprawie (obecnie: sygn. akt IV SA/Wa 433/07). W skardze tej podniesiono, iż postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zostało zainicjowane w dniu 25 lutego 2005 r. przesłaniem skargi na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2005 r. Powyższa skarga wpłynęła do Sądu Wojewódzkiego w dniu 2 marca 2005 r.. Następnie postanowieniami z dnia 10 listopada 2005 r. i z dnia 28 czerwca 2007 r. Sąd Wojewódzki dwukrotnie zawieszał postępowanie w sprawie, przy czym do dnia dzisiejszego postępowanie nie zostało jeszcze podjęte. W ocenie skarżącego z akt sprawy nie wynika, aby przez ten czas Sąd Wojewódzki podejmował jakiekolwiek czynności zmierzające do rozpoznania sprawy. Wobec powyższego zdaniem J. R. zasadne jest zasądzenie na jego rzecz kwoty "20 000 zł tytułem zadośćuczynienia za powstałe szkody i wyrządzone krzywdy [...] na skutek przewlekłości postępowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie". Skarżący wniósł również o zobligowanie Sądu Wojewódzkiego do wyznaczenia posiedzenia sądowego w niniejszej sprawie w terminie dwóch miesięcy. W uzasadnieniu skargi na przewlekłość podniesiono, iż niniejsza sprawa trwa już cztery lata i pięć miesięcy i wciąż nie ma skutku w postaci wydania orzeczenia. Sąd Wojewódzki natomiast wielokrotnie zawieszał sprawę i obecnie postępowanie też jest zawieszone, co zamyka skarżącemu prawo do dochodzenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. J. R. podniósł również, iż złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie mu prawa pomocy, jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z uwagi na zawieszenie postępowania odmówił przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji skarżący jako osoba znajdująca się w ciężkiej sytuacji materialnej ma utrudnione dochodzenie swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podnieść należy, że nie wzywano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od niniejszej skargi, z uwagi na złożony przez skarżącego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym wniosek o przyznanie prawa pomocy, który dotychczas nie został rozpoznany. Skarga J. R. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 433/07 jest uzasadniona. Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, Dz. U. nr 179, poz. 1843 ze zm.; zwanej dalej "ustawą"). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu (przewlekłość postępowania) oraz że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Stosownie do przepisu art. 2 ustawy o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, znaczenie tej sprawy dla strony oraz zachowanie stron, a w szczególności strony, która zarzucała przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnienia przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Z uwagi na powyższe oraz na okoliczności rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż w sprawie tej doszło do przewlekłości postępowania sądowego. Wprawdzie należy stwierdzić, iż w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokładał starań celem ustalenia pełnej liczby uczestników postępowania i ich aktualnych adresów, o czym świadczą liczne pisma kierowane do stron i uczestników postępowania oraz do rożnych urzędów z prośbami o udzielenie informacji co do następców prawnych i ich aktualnych adresów, jednak od dnia 18 listopada 2008 r., kiedy to Sąd ten wydał zarządzenie o braku podstaw do podjęcia zawieszonego postępowania nie zostały podjęte już żadne inne czynności zmierzające do ustalenia następców prawnych po zmarłych uczestnikach postępowania, a tym samym do podjęcia zawieszonego postępowania i rozpoznania sprawy. Zatem przez okres ostatnich dziesięciu miesięcy Sąd pozostawał w zwłoce. Zwłoka ta jest nieuzasadniona bowiem, skoro nie udało się uzyskać wszystkich potrzebnych informacji co do następców prawnych zmarłych uczestników postępowania w drodze wzywania stron i innych uczestników tego postępowania do nadesłania ww. informacji, a od daty zawieszenia postępowania upłynął już rok, to Sąd Wojewódzki powinien był stosownie do treści art. 128 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") wystąpić do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora spadku. Powołany przepis stanowi bowiem, że jeżeli w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony lub uczestnika postępowania, sąd może z urzędu zwrócić się do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony. Niezwrócenie się na mocy art. 128 § 2 p.p.s.a. do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku po wyczerpaniu przez sąd administracyjny czynności zmierzających do ustalenia kręgu następców prawnych zmarłej strony lub uczestnika postępowania we własnym zakresie naraża sąd administracyjny na usprawiedliwiony zarzut przewlekłości postępowania w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. nr 179, poz. 1843 ze zm.), co w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, uwzględniając czas jaki upłynął od daty zawieszenia postępowania, a szczególnie od dnia podjęcia ostatniej czynności zmierzającej do podjęcia zawieszonego postępowania (tj. 18 listopada 2008 r.). Zauważyć przy tym należy, iż skarżący – J. R. w piśmie skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2007 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie tego Sądu do udzielenia informacji co do następców prawnych zmarłych uczestników postępowania, podniósł, iż Sąd ten powinien skorzystać z przysługującego mu prawa do wystąpienia o ustanowienie kuratora spadku. Wobec powyższego zarzuty skargi o stwierdzenie, że w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie nastąpiła przewlekłość postępowania w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 433/07, należało uznać za uzasadnione. W tym stanie rzeczy - mając na uwadze z jednej strony liczne czynności podejmowane przez Sąd Wojewódzki celem ustalenia pełnej liczby uczestników postępowania i ich aktualnych adresów, ale również fakt, iż niniejsza sprawa jest zawieszona już od dwóch lat - Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił żądanie J. R. co do przyznania odpowiedniej sumy pieniężnej od Skarbu Państwa i uznał za odpowiednią kwotę 3000 złotych. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust 2 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. nr 179, poz. 1843 ze zm.), postanowił jak w sentencji. Nadto wskazać trzeba, że nie jest trafne stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że z uwagi na art. 127 § 3 p.p.s.a. wniosek J. R. o przyznanie prawa pomocy będzie mógł być rozpoznany dopiero po podjęciu zawieszonego postępowania. Podejmowanie czynności zmierzających do podjęcia zawieszonego postępowania dotyczy bowiem nie tylko Sądu lecz także stron postępowania współdziałających z Sądem, a zatem strona ma prawo korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika przy podejmowaniu tych czynności.