II SA/Gl 801/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy terenu na skutek sprzeciwu skarżącej od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 października 2009 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, skarżąca wniosła zażalenie na zarządzenie z dnia 14 września 2009 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu oraz złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści tego wniosku wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonkiem oraz pełnoletnim synem. M.G. w uzasadnieniu wniosku podniosła, że ze względu na konieczność kosztownego leczenia schorzeń musiała wraz z małżonkiem zaciągnąć zobowiązania z tytułu pożyczek na łączną kwotę [...] zł. Kłopoty z płatnością rat spowodowały częściowe zajęcie świadczeń emerytalnych wnioskodawczyni i jej małżonka. Z nadesłanych kserokopii zawiadomień ZUSu wynika, że od dnia [...] wysokość wypłacanych świadczeń wynosi łącznie (dla skarżącej i jej małżonka) [...] zł. W druku formularza M.G. wskazała nadto, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca nadesłała szereg dokumentów obrazujących sytuację materialną jej rodziny. W szczególności dostarczyła kserokopie umów pożyczek bankowych, zaświadczenie z urzędu pracy, z którego wynika, iż jej pełnoletni syn jest osobą niezarejestrowaną jako bezrobotny. Z nadesłanych dokumentów wynika również, że wydatki na dostawy wody wynoszą około [...] zł miesięcznie, zaś na energię elektryczną [...] zł w rozliczeniu dwumiesięcznym. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 października 2009 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniosła, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca oświadczyła, iż częściowe zajęcie świadczeń emerytalnych jej i jej małżonka dotyczy pożyczek zaciągniętych w innych bankach. Oprócz tego posiada wraz z mężem wykazane poprzednio zadłużenie na łączną kwotę [...] zł. Źródłem utrzymania się skarżącej i jej męża są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości [...] zł. Od miesiąca [...] b.r. komornik potrąca około [...]% emerytur, tj. około [...] zł. Raty zaciągniętych pożyczek na łączną kwotę [...] zł wynoszą miesięcznie [...] zł. Tym samym skarżącej i jej rodzinie pozostaje na całkowite utrzymanie niespełna [...] zł. Nadto skarżącą podała, iż oboje z mężem są osobami schorowanymi ([...]), w związku z powyższym miesięcznie na niezbędne leki wydają około [...] zł. Wnioskodawczyni ma na utrzymaniu pełnoletniego, niepracującego syna, który jest [...]. Skarżąca oświadczyła, iż wraz z mężem złożyła wniosek do Gminnej [...] w C., celem [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest zatem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Akcentuje się przy tym w orzecznictwie, iż to strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (zob. postanowienia NSA: z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, nie publik., z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publik.). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy. Skarżącej nie można uznać bowiem za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wskazuje na to choćby fakt, iż skarżąca miała zdolność finansową, która umożliwiała jej zaciągnięcie pożyczek. Przy czym podkreślenia wymaga, iż skarżąca wykazała zaciągnięcie jedynie dwóch pożyczek bankowych na łączną kwotę [...] zł, które są przez skarżącą i jej męża spłacane. Skarżąca podnosi jednakże zaciągnięcie także innych pożyczek bankowych, w związku z którymi nastąpiło zajęcie świadczeń emerytalnych przez komornika. Nie uprawdopodobniła jednakże tego faktu, nie nadesłała bowiem żadnych dokumentów potwierdzających zaciągnięcie owych pożyczek. Zarazem treść dokumentów wystawionych przez ZUS, a nadesłanych przez skarżącą, wskazuje na to, że kwota [...] zł (łącznie dwie emerytury) do dochód już po dokonanych potrąceniach. W konsekwencji nie wiadomo jednakże, których pożyczek owe potrącenia dotyczą. Powyższe okoliczności nie uzasadniają zdaniem Sądu rozstrzygnięcia ponad wszelką wątpliwość, iż skarżąca spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co pozwalałoby obciążyć budżet państwa kosztami postępowania sądowego. Mając zaś na uwadze, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi rodzaj ulgi w daninie publicznej, koszty utrzymania konieczne dla osoby fizycznej i jej rodziny należy odnosić do kosztów minimalnych w skali kraju, a nie kosztów jakie ponosi dana rodzina. Zgodnie z art. 84 Konstytucji każdy jest bowiem obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym kosztów sądowych. Zwolnienie jako odstępstwo od tego obowiązku należy traktować w sposób wyjątkowy. Udzielenie prawa pomocy może mieć bowiem miejsce w przypadku osób, których dochody i stan majątkowy są istotnie niższe od przeciętnej, a taka sytuacja nie ma odniesienia w stosunku do skarżącej (zob. postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 204 r., sygn. akt FZ 507/04). Zdaniem Sądu o trudnej sytuacji materialnej skarżącej, a w konsekwencji o tym, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych nie może przesądzać sama przez się okoliczność, że wraz z mężem spłaca zaciągnięte pożyczki, w sytuacji gdy nie wykazała, iż zaciągnięcie tych pożyczek było konieczne lub oczywiście usprawiedliwione w związku z koniecznymi do zaspokojenia potrzebami bytowymi jej rodziny. Pożyczki mogą bowiem zaciągać również osoby będące w dobrej sytuacji finansowej. Mogą one być przy tym zaciągane także na wydatki nie mające nic wspólnego z bieżącymi, koniecznymi potrzebami kredytobiorcy i jego rodziny. Jest przy tym oczywiste, że do istoty pożyczki należy obowiązek jej spłaty wraz z kosztami z jakimi zaciągnięcie pożyczki się wiąże, z czego każdy kredytobiorca powinien zdawać sobie sprawę. W konsekwencji co do zasady fakt obarczenia spłatami pożyczek nie ma zdaniem Sądu wpływu na ocenę sytuacji materialnej strony starającej się o prawo pomocy. Przyjęcie innego stanowiska wypaczałoby w ocenie Sądu istotę prawa pomocy i prowadziłoby do nadużywania tej instytucji. Skarżąca nie wykazała przy tym, aby po zaciągnięciu pożyczek doszło do istotnego pogorszenia sytuacji materialnej jej rodziny, którego to pogorszenia nie mogła przewidzieć w chwili ich zaciągania. Trudno też przyjąć za udowodnione, że pożyczki skarżąca zaciągnęła na pokrycie kosztów leczenia, w sytuacji gdy podaje ona jednocześnie, iż wraz z mężem wydaje na leki około [...] zł miesięcznie. O tym, że sytuacja materialna skarżącej nie jest na tyle trudna, aby nie mogła ponieść kosztów sądowych, świadczy też fakt, iż jako inwestor wystąpiła z wnioskiem o ustalenie warunków zabudowy dla budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego na parceli nr [...] przy ul. [...] w Z., którego realizacja wiąże się niewątpliwie z dużymi wydatkami. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2, art. 254 § 1 w zw. art. 260 p.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.