II OZ 1371/16

SENTENCJA Dnia 9 grudnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 3004/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz o umorzeniu postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 11 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji, powołując się na treść art. 260, art. 246 § 1, art. 239 § 1 pkt 1 lit. c, 249a, art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, w pierwszej kolejności wyjaśnił, że z uwagi na przedmiot postępowania skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Oznacza to, że w tej części rozpoznawanie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zbędne. Jest to przesłanka do umorzenia postępowania w tym zakresie. Dlatego merytorycznej ocenie podlega wniosek tylko w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W tej zaś części Sąd I instancji stwierdził, że informacje przedstawione przez skarżącego nie pozwalają na przyjęcie, że wnioskodawca jest osobą ubogą. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Oboje pobierają emeryturę w łącznej wysokości 3570 złotych netto miesięcznie. Skarżący posiada dom o powierzchni 77 m2, działkę o powierzchni 900 m2, a także mieszkanie o powierzchni 70 m2. Wskazane wydatki miesięczne stanowią łącznie sumę 3071 zł bez uwzględnienia kosztów wyżywienia. Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku, wskazał, że z tytułu najmu miesięcznie uzyskuje dochód w wysokości 500 zł. Jednocześnie Sąd zauważył, że skarżący nie wykazał by miał inne osoby na utrzymaniu poza żoną, z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe. Sąd zauważył, że z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że niezależnie od operacji na koncie, wykazywany był dodatni bilans, w kwocie co najmniej 5966,54 zł. Ponadto miesięcznie skarżący był w stanie wygospodarować 100 zł i przelewać je na lokatę, nie podając jednocześnie wysokości środków na niej zgromadzonych. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że poniesienie wydatków związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru nie uniemożliwi zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego żony. Brak jest zatem podstaw do przyznania Jerzemu Pokropskiemu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zażalenie na ww. postanowienie wniósł J. P., zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych. Wskazał, że znajdujące się na koncie środki są de facto własnością żony i stanowią zabezpieczenie kosztów leczenia, a poza tym kwota tych środków jest niewystarczająca do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru celem sporządzenia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skarżący nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych w sprawach dotyczących chorób zawodowych. Dlatego Sąd I instancji prawidłowo zastosował art. 249a p.p.s.a. i umorzył postępowanie w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. Odnośnie zaś kwestii ustanowienia adwokata z urzędu, Sąd prawidłowo wskazał, że to na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Wynika to z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji ma rację, że instytucja pomocy prawnej w ogólności jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów postępowania sądowego lub kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał aby spełniał przesłanki do przyznania prawa pomocy. Przedstawione przez skarżącego w oświadczeniu dochody w gospodarstwie domowym, tj. 3570 zł z emerytury obu małżonków i 500 zł z najmu, a także zgromadzony majątek – dwie nieruchomości (dom z działką i mieszkanie), samochód, zgromadzone oszczędności, w tym fakt zgromadzenia środków pieniężnych na lokacie, nie mogą świadczyć o sytuacji finansowej skarżącego, która uniemożliwiałby ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Poza tym w dotychczas prowadzonym postępowaniu przed Sądem Administracyjnymi, jak i w trakcie postępowania administracyjnego skarżący takiego pełnomocnika posiadał. Oznacza to, że osiągane dochody pozwalały skarżącemu na ustanowienie pełnomocnika z wyboru; zaś skarżący nie wykazał aby od tego czasu jego sytuacja materialna pogorszyła się. Ponadto skarżący wskazywał tylko w ogólności na duże koszty sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, jednak nie wskazał konkretnej kwoty w tym zakresie. Nie przedstawił również w sposób pełny swojej sytuacji materialnej, ponieważ nie wykazał jakiej wielkości środki pieniężne znajdują się na lokacie. Skarżący także wskazywał na kwestię kosztów leczenia. Jednak nie sprecyzował o jakie koszty chodzi aby można było uznać, że kwota zgromadzonych na koncie środków w wysokości 5966,54 zł stanowiła w całości sumę zabezpieczenia leczenia. Przyznanie prawa pomocy możliwe jest w sytuacji, gdy osoba wnioskująca w sposób rzetelny przedstawi swoją sytuację materialną i życiową. Wynika z tego, że podnoszona przez skarżącego argumentacja nie świadczy o złej sytuacji finansowej. Nie wykazano też aby w całości zgromadzone środki pieniężne stanowiły własność żony. Poza tym tego rodzaju argumentacja nie ma oparcia w prawie, ponieważ związek małżeński to szczególny rodzaj więzi nie tylko w relacjach międzyludzkich, rodzinnych, ale także w znaczeniu prawnym. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na małżonkach ciążą określone obowiązki takie jak wzajemna pomoc, współdziałanie dla dobra rodziny, wspólne rozstrzyganie o istotnych sprawach rodziny (art. 23 i art. 24 K.r.o.). W tym miejscu wskazania wymaga, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych uzyskiwanych od podatników, co w sytuacji braku wykazania przez podmiot wnioskujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, czyni żądania skarżącego pozbawionymi usprawiedliwionych podstaw. Stąd też potrzeba wykazania ponoszenia nie dowolnych kosztów utrzymania się, a wyłącznie tych kosztów, które mogą być uznane za konieczne dla utrzymania normalnej/przeciętnej egzystencji lub wykazania, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W omawianym zakresie skarżący nie wykazał aby jego sytuacja majątkowa oznaczała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w ww. zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.