I OSK 270/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka, Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.), Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński, Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.K. i T.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2495/13 w sprawie ze skargi O.K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z 4 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2495/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę O. K. na decyzję Starosty Mazowieckiego z [...] sierpnia 2013 r. nr [...], którą została utrzymana w mocy decyzja Prezydenta m.st. Warszawy z [...] czerwca 2013 r. Nr [...] o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy: Decyzją z [...] stycznia 1978 r. nr [...], Naczelnik Dzielnicy Warszawa-Wola wywłaszczył od O. K. nieruchomość o pow. 21 925 m2 położoną w Warszawie przy ul. G. i ul. O.. Celem wywłaszczenia była budowa osiedla mieszkaniowego "[...]", zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej z 25 czerwca 1974 r. nr [...]. Jakkolwiek w granicach lokalizacji znajdowała się tylko część nieruchomości o pow. 20 778 m2, położona przy ul. G. obejmująca siedlisko, to na wniosek właścicielki wywłaszczono całą nieruchomość. O. K. wnioskiem z 4 listopada 1999 r. wystąpiła o zwrot nieruchomości. Przedmiotem tej sprawy jest część wywłaszczonej nieruchomości, obecnie o nr działki 134 o pow. 978 m2 obręb 6-11-04, pochodzącej z siedliska i objętej decyzją lokalizacyjną z 25 czerwca 1974 r. Aktem notarialnym z 8 grudnia 1989 r. H i G. G. Skarb Państwa oddał m.in. działkę nr [...] o pow. 978 m2 przy ul. G. 191/193 w użytkowanie wieczyste, powołując ostateczną decyzję Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Dzielnicy Warszawa-Wola nr 10 z 23 maja 1989 r. o oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste, na 40 lat pod zabudowę rzemieślniczą, a użytkowanie wieczyste zostało wpisane do księgi wieczystej 8 grudnia 1989 r. Działka nr 134 o pow. 978 m2 obręb 6-11-04 została skomunalizowana na rzecz Gminy Warszawa-Wola (decyzją z 28 listopada 1996 r.), zaś Burmistrz tej Gminy przekształcił prawo użytkowania wieczystego w prawo własności decyzją nr 221/98 z 21 sierpnia 1998 r. Umową w formie aktu notarialnego z 6 marca 2010 r. H G. i S. G. sprzedali działkę S. i D. małż. S., A. i T. małż. S., K. i E. małż. S. na współwłasność po 1/3 części. Obecnie działka stanowi współwłasność E.S., A.S., T.S., S.S. i D.S. W takim stanie rzeczy organy obu instancji stanęły na stanowisku, że utrata władania działką wyklucza zwrot, co wynika z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W skardze O. K. zarzuciła naruszenie przepisów postępowania przez niewyjaśnienie stanu faktycznego i uznanie, że analiza dokumentów złożonych do księgi wieczystej potwierdziła ujawnienie praw z aktu notarialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny, oddalając skargę podzielił stanowisko organów, że zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest przeszkodą w zwrocie nieruchomości i Sąd stwierdził, że w sprawie okoliczność oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej 8 grudnia 1989 r. nie budzi wątpliwości, gdyż wskazuje na to dokumentacja sprawy, zgromadzona przez organy zgodnie z zasadami postępowania. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu wnieśli, reprezentowani przez radcę prawnego, K.K. i T.B. – następcy prawni O. K., domagając się uchylenia wyroku i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi do ponownego rozpoznania, względnie – po uchyleniu – rozpoznania skargi. Wyrokowi zarzucono: 1. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) – poprzez oddalenie skargi mimo niewyjaśnienia w toku postępowania administracyjnego stanu faktycznego, w tym istnienia wskazywanych przez skarżącą wad prawnych decyzji stanowiącej podstawę odmowy zwrotu nieruchomości oraz wadliwości procesu ustanowienia prawa wieczystego użytkowania. 2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. – poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia w toku postępowania administracyjnego zasady zaufania poprzez całkowite zignorowanie wniosków dowodowych i twierdzeń strony co do wadliwości procesu ustanowienia użytkowania wieczystego, co miało znaczenie dla rozstrzygnięcia w związku z zastosowaniem w sprawie art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2014 r. poz. 518, dalej u.g.n.). 3. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanu faktycznego, który organ administracji ustalił bez wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, z pominięciem twierdzeń i żądań strony, a także zarzucam Sądowi I instancji brak odniesienia się do zarzutów podniesionych w skardze dotyczących wadliwości postępowania w zakresie ustanowienia użytkowania wieczystego na nieruchomości objętej postępowaniem, co mogło skutkować nieistnieniem tego prawa, co z kolei miało znaczenia dla oceny możliwości zastosowania art. 229 u.g.n. jako podstawy odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; na skutek czego Sąd I instancji nie dostrzegając wadliwości zaskarżonej decyzji, z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. oddalił skargę. 4. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przez Sąd I instancji prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 229 u.g.n. i przyjęcie, że organy prawidłowo uznały istnienie przesłanki uzasadniającej odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, na skutek czego Sąd I instancji nie dostrzegając wadliwości zaskarżonej decyzji, z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. oddalił skargę. Wojewoda Mazowiecki wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył przepisów wskazanych w jej podstawach. Z mocy art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobierca ma prawo żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Roszczenie to jednak doznaje ograniczenia, bowiem art. 229 tej ustawy stanowi, że nie przysługuje ono, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ustawa o gospodarce nieruchomościami weszła w życie 1 stycznia 1998 r. – art. 242. Z przepisów ww. wynika zatem, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. tytuł prawny do wywłaszczonej nieruchomości przeszedł na rzecz osoby trzeciej i prawo to przed tym dniem zostało ujawnione w księdze wieczystej roszczenie poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy o zwrot już nie służy. Inaczej mówiąc art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wygasza roszczenia o zwrot nieruchomości, przewidziane w art. 136 ust. 3, jeżeli łącznie zostaną spełnione dwie przesłanki: pierwsza – wywłaszczona nieruchomość zostanie sprzedana albo zostanie na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego, druga – prawo własności albo prawo użytkowania wieczystego zostanie ujawnione w księdze wieczystej, przy czym obie te przesłanki muszą być spełnione przed 1 stycznia 1998 r. Z akt sprawy wynika, iż decyzją nr 10 z 23 maja 1989 r. Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Dzielnicy Warszawa-Wola oddał nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 978 m2, obecnie działka nr 134, wywłaszczoną od O. K., o zwrot której wystąpiła, a w jej miejsce wstąpili spadkobiercy – Krzysztof Karaszewski i Teresa Brodzka, w użytkowanie wieczyste H i G. G.. Dnia 8 grudnia 1989 r. została zawarta w formie aktu notarialnego umowa o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, a prawo to 8 grudnia 1989 r. ujawnione zostało w księdze wieczystej. Prawo podlegało dalszym przekształceniom w prawo własności, a następnie obrotowi – sprzedaż na rzecz kolejnych podmiotów, co jednak w sprawie jest już bez znaczenia, dla zaistnienia przeszkody, o której mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przed dniem 1 stycznia 1998 r., zatem przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, na wywłaszczonej nieruchomości zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z uwagi więc na to, że przesłanki wymienione w art. 229 zaistniały, to roszczenie przysługujące z art. 136 ust. 3 nie może być spełnione. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718).