I OZ 891/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt II SO/Bk 21/11 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania nagrody uznaniowej w miesiącu grudniu 1998 r. postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt II SO/Bk 21/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek A. Z. o wyłączenie od orzekania w sprawie sędziów orzekających w WSA w Olsztynie w sprawie II SA/Ol 417/11 - Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikora, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipieńskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Zbigniewa Ślusarczyka, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod, Renaty Kanteckiej, Wojciecha Czajkowskiego, Włodzimierza Kędzierskiego, w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia [...] września 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania nagrody uznaniowej w miesiącu grudniu 1998 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż pismem z dnia 11 lipca 2011 r. A. Z., w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 417/11, wniósł o wyłączenie od orzekania szesnastu sędziów wskazanych w sentencji niniejszego postanowienia (k. 75-79 akt II SA/Ol 417/11). Uzasadniając wniosek Skarżący podniósł, że ww. sędziowie byli i są wyznaczani do rozpatrzenia jego spraw z udziałem Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie i dlatego zachodzi podejrzenie zachwiania zasady obiektywizmu sędziów i sądu w Olsztynie. Strona skarżąca zaznaczyła, że sędziowie (pomimo złożonych przez nią wniosków o rozpoznanie spraw na rozprawie), rozpoznawali sprawy na posiedzeniu niejawnym, naruszając przy tym przepisy postępowania. Ponadto w ocenie Skarżącego ww. sędziowie są przychylni organom administracji, orzekają o sprawach bez dowodów zgodnych z prawem. Skarżący podniósł również, że ww. sędziowie pomimo wniesienia wniosków o ich wyłączenie w sprawach o sygn. akt II SA/Ol 646/10, II SA/Ol 1059/10 oraz II SA/Ol 955/10 , przed wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia przez NSA rozstrzygali w ww. sprawach, nie zważając na zakres ww. wniosków i art. 20 § 3 w zw. z art. 21 P.p.s.a. W ocenie Skarżącego zachodzą więc uzasadnione podstawy do wyłączenia ww. sędziów , na podstawie art. 18 § 1 pkt 6 a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. oraz art. 19 P.p.s.a. Powyższe zdaniem strony skarżącej dowodzi istnienia "uzasadnionej przesłanki stosunku osobistego" ww. sędziów wobec Skarżącego oraz doprowadza do wniosku i przekonuje, że z powyższych powodów może dojść do nieobiektywności tych sędziów w niniejszej sprawie. Ponadto w ocenie strony skarżącej , argumentem przesądzającym o zasadności wniosku jest podejmowanie przez ww. sędziów decyzji pod wpływem czynników irracjonalnych, przez które strona rozumie uleganie wpływom na psychikę wywołanym zachowaniem stron postępowania, jak również uleganie uprzedzeniom, niechęci, gniewu i sympatii. Wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie WSA w Olsztynie złożyli do akt sprawy o sygn. II SA/Ol 417/11 oświadczenia (k. 88-105), w których wskazali, że nie zachodzi między nimi a żadną ze stron postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Ponadto oświadczyli, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 P.p.s.a. Postanowieniem z dnia 9 września 2011 r. w sprawie I OW 139/11 Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku do rozpoznania wniosku o wyłączenie ww. sędziów WSA w Olsztynie. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji uznał, iż argumentacja wniosku Skarżącego z dnia [...] lipca 2011 r. nie wskazuje na istnienie po stronie któregokolwiek z sędziów wymienionych we wniosku i orzekających w WSA w Olsztynie okoliczności mogącej budzić uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie II SA/Ol 417/11. Przede wszystkim brak jest podstaw do wyłączenia sędziów na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Zgodnie z powołanym artykułem sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Wprawdzie sędzia Katarzyna Matczak brała udział w wydaniu postanowienia o sygn. akt II SA/Ol 79/11 odrzucającego skargę A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie w przedmiocie odmowy przyznania nagrody uznaniowej w miesiącu grudniu 1998 r. Jednakże, jak wynika z akt sprawy o sygn. akt II SA/Ol 417/11, po uchyleniu ww. postanowienia przez NSA postanowieniem z dnia 14 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 935/11, ww. sędzia została wyłączona z losowania na podstawie art. 18 § 1 w zw. z art. 185 § 2 p.p.s.a. (k. 64 akt o sygn. II SA/Ol 417/11). Zatem wniosek o jej wyłączenie jest bezprzedmiotowy. Pozostali z wymienionych we wniosku sędziów nie brali udziału w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie, tj. wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie i dlatego wniosek o ich wyłączenie na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. również nie zasługiwał na uwzględnienie. Ponadto za niezasadną zdaniem Sądu pierwszej instancji należy uznać podniesioną przez Skarżącego okoliczność orzekania sędziów WSA w Olsztynie w innych sprawach Skarżącego. Orzekanie przez sędziów w innych sprawach nie spełnia bowiem przesłanki z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a, gdyż nie są to sprawy tożsame ze sprawą prowadzoną pod sygn. akt II SA/Ol 417/11. Przedmiotem spraw, na które powołuje się Skarżący jest w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 646/10- zwolnienie ze służby, w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 1059/10 – ekwiwalent pieniężny za czas wolny, w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 955/10- odmowa wypłaty uposażenia. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że okoliczność, iż sędzia wyraził przy orzekaniu w innej sprawie pogląd, z którym wnioskujący się nie zgadza, nie może być przesłanką do wyłączenia sędziego od orzekania w innej sprawie, choćby w jakikolwiek sposób powiązanej ze sprawą, w której orzekał wcześniej (vide: postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2009 r. sygn. II OZ 378/09, opubl. Lex nr 575305). Nie jest też dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, iż wnioskodawca kwestionuje zasadność rozstrzygnięć w innych sprawach z udziałem tego sędziego (vide: postanowienie NSA z dnia 18 września 2008 r. sygn. akt II OZ 979/08, opubl. Lex 527666; postanowienie NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OZ 612/08, opubl. Lex 527814). Sąd pierwszej instancji nie stwierdził również z urzędu w kontrolowanym postępowaniu okoliczności ustawowych uzasadniających wyłączenie któregokolwiek z wymienionych sędziów na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 – 7 p.p.s.a. (iudex inhabilis). W ocenie tego Sądu brak jest również podstaw do wyłączenia wskazanych we wniosku sędziów od orzekania w oparciu o art. 19 p.p.s.a. (iudex suspectus). Wymienione osoby złożyły bowiem oświadczenia wskazujące, że brak jest okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności w sprawie. Wniosek o wyłączenie nie zawiera zaś konkretnych zarzutów wobec tych sędziów. Strona skarżąca wskazuje jedynie w sposób ogólnikowy, że sędziowie pomimo złożonych przez nią wniosków o rozpoznanie spraw na rozprawie, rozpoznawali sprawy na posiedzeniu niejawnym, naruszając przy tym przepisy postępowania. Zaznaczyła również, że ww. sędziowie są przychylni organom administracji, orzekają o sprawach bez dowodów zgodnych z prawem. Argumentem zaś przesądzającym o zasadności wniosku jest zdaniem Skarżącego podejmowanie przez ww. sędziów decyzji pod wpływem czynników irracjonalnych, przez które strona rozumie uleganie wpływom na psychikę wywołanym zachowaniem stron postępowania, jak również uleganie uprzedzeniom, niechęci, gniewu i sympatii. W ocenie Sądu pierwszej instancji podnoszone przez Skarżącego twierdzenia nie odwołują się jednak do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby podważyć wiarygodność oświadczeń złożonych w niniejszej sprawie przez sędziów WSA w Olsztynie i dlatego nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Z., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Wnoszący zażalenie zarzucił naruszenie: 1. art. 19 P.p.s.a. przez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż norma ta może być rozumiana inaczej niż to, że jeśli w sprawie zachodzi albo istnieją okoliczności, co do wątpliwości lub mogące wywoływać wątpliwość, co do bezstronności sędziego przez jego jednoznaczne lub pokrewne działania lub zachowania albo i też inne poczynione skutki jego zachowań odnoszące się do sprawy lub jej przedmiotu oraz do uprawnień strony, a mające wpływ na sprawę lub mogące oddziaływać na sprawę pozytywnie lub negatywnie w jej toku dalszej instancyjnej kontroli, to nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki wynikające z normy prawa art. 19 P.p.s.a. skutkujące uwzględnieniem przesłanek wyłączenia z zakresu wniosku o wyłączenie. 2. art. 22 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 19 P.p.s.a. , poprzez subiektywne przyjęcie, iż w sprawie wniosku strony skarżącej o wyłączenie ww. Sędziów WSA w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SO/Bk 21/11 z powodu stanowiska skarżącego do tych Sędziów oraz referendarzy i wskazanych przyczyn ich wyłączenia (art. 19 P.p.s.a. ) nie spowodowało to, iż nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy stosunku osobistego do skarżącego i ww. Sędziów oraz przesłanek i okoliczności do przyjęcia, że działanie polegające na wnioskowaniu o wyłączenie ww. Sędziów i na skutek jego podjętych decyzji w stosunku do wniosków skarżącego w tej sprawie mogłyby wywoływać jakąkolwiek uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności ww. Sędziów. 3. art. 141 § 4 w związku z art. 134 § 1 na skutek art. 135 w zw. z art. 133 § 1 zdania pierwszego P.p.s.a., przez błędne przyjęcie oraz wadliwe ustalenie faktów sprawy, iż w sprawie o sygn. akt II SO/Bk 21/11 brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do podstaw i przyczyn wyłączenia Sędziów, których to w sprawie o sygn. akt II SO/Bk 21/11 wniosek strony skarżącej dotyczył. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że nie zachodzą jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, o wyłączenie których wnosił skarżący. Odnosząc się w pierwszej kolejności do oceny zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 22 §2 w zw. z art. 19 P.p.s.a. należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 22 § 2 P.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Sędziowie, których wniosek w niniejszej sprawie dotyczył złożyli wymagane oświadczenia w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie wskazując, iż nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do ich bezstronności. Wobec stanowiska, jakie zaprezentował Sąd Najwyższy, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25.08.1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55), a skarżący nie wskazał, ani też nie udowodnił żadnych okoliczności, które uzasadniałyby jej wniosek, należało uznać zarzuty w tej kwestii za nietrafne. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje ugruntowany pogląd, iż skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. , dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w niniejszej sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 3 lutego 2011 r., I OZ 72/11). Natomiast z art. 19 P.p.s.a. wynika, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi nie tylko faktycznie wystąpić ale także musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji. Samo przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenie wydane przez Sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze. W orzecznictwie wskazuje się również, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiarygodności w bezstronność sędziego. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania, co do bezstronności sędziego (vide: postanowienie NSA z 15.09.2008 r., II FZ 397/08, Lex nr 493907). Skarżący w złożonym wniosku nie przedstawił żadnej argumentacji w jakim działaniu sędziów, którzy brali udział w wydaniu wyroku w tej sprawie, upatruje przyczyny uzasadnionej wątpliwości co do ich bezstronności. Przytaczane przez A. Z. okoliczności są w istocie jego subiektywnymi przemyśleniami i ocenami działań podejmowanych przez sędziów, których wyłączenia domaga się strona. Zgodzić się przy tym trzeba ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, iż wnioskodawca kwestionuje zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego objętego wnioskiem. Rozstrzygnięcia te mogą być kwestionowane jedynie w drodze właściwych środków zaskarżenia, przysługujących stronie w toku postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2011 r., I OZ 26/11). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie także art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 oraz 135 P.p.s.a. nie został naruszony. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w sposób prawidłowy, wyczerpujący i przekonywujący przedstawił przesłanki oddalenia wniosku skarżącego. W treści uzasadnienia zawarto bowiem treść żądania skarżącego, stan faktyczny i prawny sprawy oraz w sposób szczegółowy omówiono argumenty, które legły u podstaw powziętego rozstrzygnięcia. Przy czym, z uzasadnienia zażalenia wynika, że zarzut naruszenia tego przepisu stanowi w istocie polemikę z oceną prawną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Taki zarzut nie może zostać uznany za słuszny, gdyż z dyspozycji art. 141 §4 P.p.s.a. wynika w sposób jednoznaczny, że wskazuje on jedynie jakie konieczne elementy powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Z kolei art. 135 P.p.s.a. stosowany jest przez sąd na etapie merytorycznego rozpoznania skargi, więc nie może zostać skutecznie podniesiony w zażaleniu od postanowienia wpadkowego, dotyczącego wyłączenia sędziego. Natomiast zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 133 §1 P.p.s.a. mógłby odnieść skutek tylko w przypadku, gdyby Sąd pierwszej instancji orzekał na podstawie materiału nie znajdującego oparcia w aktach sprawy. Sformułowany w tym przepisie obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy oznacza jedynie zakaz wyjścia poza materiał znajdujący się w tych aktach. Nie jest więc również naruszeniem art. 133 § 1 P.p.s.a. zaakceptowanie przez Sąd oceny materiału dowodowego dokonanej przez organy oraz przyjęcie za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją tej oceny, nawet gdyby stanowisko Sądu było błędne i nie uwzględniało całości materiału dowodowego sprawy, co jednakże w niniejszej sprawie nie nastąpiło. W konsekwencji biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz złożone przez sędziów oświadczenia, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji słusznie orzekł, że brak było podstaw do wyłączenia od orzekania w sprawie sędziów objętych wnioskiem. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.