II SA/Lu 607/13

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. UZASADNIENIE II SA/Lu 607/13 Uzasadnienie Decyzją z dnia ....Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania T. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia ... w przedmiocie odmowy przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskiem z dnia 4 marca 2013 r. , który wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej w tym samym dniu skarżąca zwróciła się o przyznanie jej usług opiekuńczych w wymiarze 4 godzin dziennie oraz o wyłączenie ze sprawy na podstawie art.24 par.1 K.p.a. pracownic socjalnych: H. L. i E. W. Postanowieniem z dnia ... organ odmówił wyłączenia tych pracownic. Pracownicy socjalni kilkakrotnie próbowali przeprowadzić wywiad środowiskowy, również w asyście policji ze względu na agresywne zachowanie męża skarżącej, jednakże nie mieli możliwości wejścia na teren posesji skarżącej. Wywiadu takiego nie przeprowadzono także mimo wcześniejszego pisemnego wyznaczenia terminu i prawidłowego doręczenia tych powiadomień. Ostatni wywiad środowiskowy ze skarżącą udało się przeprowadzić w dniu 20 grudnia 2012 r. Organy orzekające w niniejszej sprawie powołały art. 50 ust. 1 – 4 ustawy o pomocy społecznej, uznając jednocześnie , że podstawą odmowy przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych jest także art.11 ust. 2 tej ustawy, ponieważ skarżąca uniemożliwiła przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło, że aktualizację wywiadu w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Ponadto zgodnie z art.4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W dniu 10 lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wpłynęła skarga T. W. na przedmiotową decyzję, przy czym w skardze tej skarżąca powołała art. 24 k.p.a. odnośnie pracowników socjalnych. Zawarła także stwierdzenie " stan rzeczywisty znany z urzędu – art. 107 ust.4, co pół roku". Na odwrocie skargi skarżąca wyraża zastrzeżenia do pracy członków Kolegium, a także oświadcza, że nie odpowie na "żadne piśmidła", nie dołączy druku zaświadczenia lekarskiego "czystego", z uwagi na to, że to oni mają obowiązek według art. 50 ust. 5 ustawy ustalić zakres. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 18 grudnia 2013 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony w ramach prawa pomocy popierał skargę, wnosząc o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i składając stosowne oświadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: |Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że skarga nie może być uwzględniona, gdyż zaskarżona | |decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne zarówno z przepisami ustawy z dnia 12 | |marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.) zwanej dalej "ustawą", jak i kodeksu | |postępowania administracyjnego (k.p.a.). Sąd administracyjny jest zaś władny uchylić zaskarżoną decyzję tylko wówczas, gdy narusza| |ona obowiązujące prawo. | |Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z ogólną zasadą | |pomocy społecznej zawartą w art. 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu | |umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując | |własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei według art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach | |zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Natomiast | |w myśl art. 3 ust. 3 ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie| |pomocy. | |Jedną z form pomocy społecznej jest również przedmiotowe w sprawie świadczenie w postaci usług opiekuńczych. | |W myśl przepisu art. 50 ust. 1 ustawy pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje | |osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Stosownie | |natomiast do przepisu art. 50 ust. 2 usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, | |która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy | |zapewnić. Natomiast art. 50 ust. 3 ustawy stanowi, że usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb | |życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. | |Z powyższej regulacji jednoznacznie wynika, że usługi opiekuńcze kierowane są przede wszystkim do osób samotnych, gdyż nie mogą | |one liczyć na pomoc najbliższych. Dlatego też dokonując wykładni tego przepisu należy również uwzględnić treść art. 6 pkt 9 ustawy| |definiującego pojęcie osoby samotnej, stanowiącego, że osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku | |małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. | |Omawianą pomoc mogą również otrzymać osoby mające rodziny, niemniej w tych przypadkach ustawodawca odwołuje się do zasady | |pomocniczości, zwracając uwagę na obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych. Osobie wymagającej opieki można przyznać | |usługi opiekuńcze dopiero wówczas, gdy opieki nie mogą jej zapewnić najbliżsi członkowie rodziny. | |Z treści przywołanych przepisów wynika zatem, że oprócz ustalenia, czy wnioskodawca wymaga pomocy innych osób konieczne jest | |również wyjaśnienie, czy osoba taka posiada rodzinę (o której mowa w przywołanych przepisach) mogącą taką pomoc zapewnić. | |Organ pomocy społecznej może zatem odmówić przyznania usług opiekuńczych, zarówno w przypadku, gdy ustali, że wnioskujący o | |przyznanie usług opiekuńczych nie wymaga pomocy innych osób, jak również gdy ustali, że osoba pomocy takiej wymaga lecz ma ją | |zapewnioną np. ze strony małżonka lub krewnych. | |Dokonując rozważań w tym zakresie podnieść należy, że skarżąca nie spełnia warunków pozwalających by uznać ją za osobę samotną w | |rozumieniu ustawy. Art. 6 pkt 9 ustawy definiuje bowiem osobę samotną jako osobę samotnie gospodarującą, niepozostająca w związku | |małżeńskim oraz nieposiadającą wstępnych ani zstępnych. Wprawdzie T. W. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednak | |pozostaje w związku małżeńskim ( fakt znany Sądowi z urzędu, vide kserokopia aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 20 grudnia| |1012 r. w aktach administracyjnych). Orzeczona sądownie separacja nie powoduje bowiem ustania małżeństwa, jak dzieje się to w | |przypadku orzeczenia rozwodu. Ponadto, w myśl art. 614 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. | |U. z 2012 r. poz. 788), jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej | |pomocy. | |Powyższa okoliczność wykluczała w jednoznaczny sposób możliwość zastosowania w niniejszej sprawie art. 50 ust. 1 ustawy. W tej | |sytuacji wniosek skarżącej mógł być rozpatrzony jedynie na podstawie art. 50 ust. 2. Przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych| |na podstawie tego przepisu - w odróżnieniu od przyznawania takiej pomocy osobom samotnym na podstawie ust. 1 powołanego | |unormowania - pozostawione jest jednak uznaniu organu administracji. Uznanie administracyjne pozwala zaś organowi na wybór | |rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Wskazać należy, iż kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania | |administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności | |faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. | |Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega| |ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem | |stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. (por. wyrok | |Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). | |W ocenie Sądu organy administracji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i zasadnie uznały, że brak jest | |podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w postaci usług opiekuńczych. | |Z dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynika wprawdzie, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i musi | |stale przyjmować leki , zaś okresowo z powodu duszności jej sprawność fizyczna jest bardzo ograniczona (zaświadczenie lekarskie z | |dnia 27 lipca 2012 r.). Jednakże jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o | |stopniu niepełnosprawności z dnia 25 października 2010 r. (wydanym na okres do 31 października 2013 r.) u skarżącej stwierdzono | |naruszenie sprawności organizmu powodujące konieczność częściowej pomocy osób drugich w pełnieniu ról społecznych oraz niezdolność| |do pracy, ale schorzenie nie powoduje konieczności zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w zaspokajaniu podstawowych | |potrzeb życiowych. Tym samym skarżąca nie wymaga całkowitej opieki w wykonywaniu higieny osobistej, przygotowywaniu i spożywaniu | |posiłków, poruszaniu się w domu, co kwalifikuje ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (orzeczenie Komisji k.9 akt | |administracyjnych). | |Z akt sprawy nie wynika, by stan zdrowia skarżącej powodował konieczność zapewnienia jej opieki i pomocy (pielęgnacji) w | |zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, co oznacza, że nie wymaga ona całkowitej opieki w zakresie wskazanym w art. 50 ust. 3| |ustawy, tj. w wykonywaniu higieny osobistej, przygotowaniu i spożywaniu posiłków, czy poruszaniu się w domu. | |W tych okolicznościach brak jest podstaw by kwestionować powyższe wnioski, tym bardziej, że z treści przeprowadzonego w dniu 20 | |grudnia 2012 r. wywiadu środowiskowego bezsprzecznie wynika, iż strona nie jest osobą obłożnie chorą, a przede wszystkim | |nie ma problemów z wykonywaniem czynności niezbędnych do samodzielnej egzystencji. Z treści wywiadu wynika, że jest osobą sprawną | |fizycznie, sama robi zakupy w pobliskim sklepie.. | |Podniesienia również wymaga, że jakkolwiek skarżąca nie uzyskała w rozpoznawanej sprawie wnioskowanego | |świadczenia, to nie jest ona pozbawiona wsparcia ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżąca od lat objęta jest bowiem | |systematyczną pomocą tego Ośrodka (fakt znany Sądowi z urzędu). Winna ona wykorzystywać zatem również własne możliwości w celu | |zaspokojenia potrzeb bytowych. Podkreślić należy, że wsparcie ze strony organu pomocy społecznej ma charakter ograniczony i | |uzależniony w dużej mierze od jego możliwości finansowych. | |Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że zasadnie w niniejszej sprawie organy obu instancji, wśród zastosowanych przepisów| |prawa materialnego powołały jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia również art. 11 ust. 2 ustawy. Z unormowania tego wynika | |bowiem, że podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej może stanowić brak współdziałania osoby lub rodziny z | |pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w | |rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Uniemożliwienie przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego celem ustalenia | |niezbędnego dla skarżącej zakresu potrzeb, aby możliwe było określenie ewentualnego wymiaru opieki niewątpliwie należy | |odczytywać jako brak współpracy skarżącej z pracownikiem socjalnym. Okoliczność ta stanowiła zatem sama przez się podstawę do | |odmowy przyznania T. W. usług opiekuńczych. Osoby, które wnoszą o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, mają bowiem | |obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji, wynikający z art. 4 ustawy. Dlatego też | |nie mogą one bez żadnych konsekwencji odmówić żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji. | |Co do dokumentów załączonych do pisma uzupełniającego odwołanie od decyzji organu I instancji, stwierdzić należy, że znane są one | |zarówno organom orzekającym w sprawie niniejszej, jak również Sądowi. Nieuzasadnione są także zarzuty skarżącej dotyczące | |naruszenia art. 24 k.p.a. poprzez niewyłączenie ze sprawy pracownic socjalnych H. L. i E. W. Organ pierwszej instancji odniósł się| |do wniosku o wyłączenie pracownic socjalnych wydając stosowne postanowienie. Natomiast w stosunku do członków Kolegium skarżąca | |nie sprecyzowała zarzutów. Dlatego też wobec niespełnienia przesłanek wynikających z art.24 par.3 k.p.a. Sąd uznał te zarzuty za | |bezzasadne. | |Konkludując stwierdzić należy, że orzekające w sprawie organy obu instancji przeprowadziły postępowanie zgodnie z zasadami | |wyrażonymi w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W ocenie Sądu orzeczona odmowa przyznania skarżącej usług opiekuńczych mieści się w | |granicach uznania administracyjnego, a ponadto znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 11 ust. 2 ustawy. | |Ubocznie podnieść należy, że organ pierwszej instancji podjął próbę przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego ( mimo, że| |ostatni wywiad przeprowadzono w dniu 20 grudnia 2012 r.) celem ustalenia potrzeb skarżącej, ponieważ podczas ostatniej wizyty | |pracowników socjalnych takich potrzeb w zakresie usług opiekuńczych nie potrafiła sprecyzować. Skarżąca chcąc korzystać ze | |świadczeń przyznawanych z pomocy społecznej musi poddać się pewnym rygorom wynikającym z przepisów ustawy o pomocy społecznej i | |nie traktować działań pracowników socjalnych jako "nachodzenia" jej czy też "nękania". Natomiast nieprzeprowadzenie aktualizacji | |wywiadu środowiskowego przez organ było już podnoszone jako zarzut skargi do sądu administracyjnego przez pełnomocnika skarżącej –| |jej męża Z. W. ( fakt znany sądowi z urzędu). | |W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako | |nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami | |administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). | |O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie | |art. 250 powyższej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 | |września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej | |udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm ). |