II GSK 1003/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia del. WSA Maria Jagielska Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 6 sierpnia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1008/09 w sprawie ze skargi Ł. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 6 sierpnia 2009 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1008/09 uwzględnił skargę Ł. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską i uchylił tę decyzję. Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 20 września 2008 r. Ł. Z. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. Komisja Egzaminacyjna uchwałą z dnia 22 września 2008 r. nr [...]ustaliła wynik egzaminu kandydata w liczbie 189 punktów, co stanowiło rezultat negatywny. Zgodnie z treścią art. 339 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) pozytywny wynik z egzaminu uzyskuje osoba, która otrzymała z testu co najmniej 190 punktów. W odwołaniu od powyższej uchwały wniesionym do Ministra Sprawiedliwości Ł. Z. zakwestionował pytanie testowe nr 98 i podniósł, że zostało ono sformułowane nieprecyzyjnie, co w konsekwencji uniemożliwiało udzielnie jednej prawidłowej odpowiedzi. Pytanie nr 98 miało następującą treść: "zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego: A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty, B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez Sąd, C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd". W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "C", zaś Ł. Z. udzielił odpowiedzi "B". Według kandydata udzielona przez niego odpowiedź była poprawna. Zaznaczenie odpowiedzi "C" wymagało bowiem dodatkowego założenia, że autor pytania miał na myśli czynność polegającą na doręczeniu pełnomocnikowi wezwania strony do uiszczenia opłaty w wymienionym terminie po rygorem odrzucenia apelacji. Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie w decyzji z dnia 25 marca 2009 r. uznał, że pytanie nr 98 było skonstruowane prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi. Zdaniem organu na gruncie obowiązujących przepisów nie ma wątpliwości, że w przypadku, gdy strona osobiście wniosła apelację, a jest ustanowiony pełnomocnik to do uiszczenia opłaty wzywa się pełnomocnika. Z istoty pełnomocnictwa wynika bowiem, że pełnomocnik działa za stronę, wobec tego doręczeń, w tym wezwań, dokonuje się do pełnomocnika. Na to rozstrzygnięcie organu Ł. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Sąd I instancji uwzględnił skargę na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. gdyż powziął istotne wątpliwości, co do sformułowania pytania testowego nr 100, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji: A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu, B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu, C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku". Skarżący udzielił na pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza prawidłowa była odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. Sąd I instancji podniósł, że o tym, czy niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia literalna wykładnia art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, że niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407). Zdaniem Sądu I instancji formułowanie pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa jest wadliwe. Natomiast Sąd I instancji podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości odnośnie prawidłowego sformułowania pytania nr 98 i uznał za bezzasadny zarzut skargi w kwestii tego pytania. Od wyroku Sądu I instancji Minister Sprawiedliwości złożył skargę kasacyjną, w której na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. zarzucił: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 339 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) polegające na wadliwym przyjęciu, że pytanie nr 100 egzaminu konkursowego nie spełnia wymagań, o jakich mowa w treści tego przepisu, podczas gdy pytanie nr 100 jest w pełni zgodne z przepisami powołanej ustawy o radcach prawnych 2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi Ł. Z. i przyjęcie na zasadzie art. 134 § 1 p.p.s.a., że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego tj. art. 339 ustawy o radcach prawnych, w sytuacji gdy decyzja ta nie naruszała wskazanych przepisów. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący organ podał, że nie można zgodzić się z poglądem Sądu I instancji odnośnie spornego pytania. Zdaniem organu przytoczone przez Sąd I instancji orzecznictwo Sądu Najwyższego nie ma charakteru prawotwórczego lecz interpretacyjny. Możliwość wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przywrócenie terminu Sąd Najwyższy wywiódł z treści przepisów k.p.c. Organ podkreślił, że zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie nie budzi wątpliwości wezwanie strony do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu. Zatem pytanie nr 100 zostało sformułowane w sposób prawidłowy zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 39 ust.1 ustawy o radcach prawnych. Organ skarżący zaznaczył, że odpowiedź na pytanie nr 100 wynikała wprost z przepisów prawa przy zastosowaniu wykładni systemowej. Wiedza kandydata uzyskana w trakcie studiów prawniczych nie opiera się tylko na znajomości jednostkowych przepisów prawa lecz na umiejętności ich zastosowania w praktyce. Odpowiedzi na pytanie wymagają bowiem od kandydatów zastosowania reguł interpretacyjnych tj. wykładni językowej, funkcjonalnej i systemowej. Mając powyższe na uwadze, Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy jest związany zarzutami skargi kasacyjnej, które wyznaczają zakres kontroli instancyjnej orzeczenia Sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny bierze z urzędu pod uwagę jedynie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w § 2 tego przepisu. W związku z tym, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów prowadzących do stwierdzenia nieważności postępowania przed Sądem I instancji, przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego będą podniesione w skardze zarzuty kasacyjne. Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. tj. na zarzucie naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego. W ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego Minister Sprawiedliwości podniósł naruszenie przez Sąd I instancji art. 33 9 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, gdyż w ocenie organu, zakwestionowane przez skarżącego pytanie nr 100 było prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w ustawie. W konsekwencji wadliwej interpretacji wspomnianego przepisu i niewłaściwego jego zastosowania do pytania nr 100 Sąd błędnie uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości o utrzymaniu w mocy uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. ustalającą wynik egzaminu skarżącego w wysokości 189 punktów. W zaskarżonym wyroku nie doszło do zarzuconego naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 33 9 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, polegającego na niewłaściwym przyjęciu, że pytanie nr 100 nie spełnia wymagań określonych w tym przepisie. Powyższy przepis miał następujące brzmienie: "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". W świetle tego unormowania zbudowanego na zasadzie testu jednokrotnego wyboru, nie jest dopuszczalne formułowanie pytań zawierających propozycje więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi w nawiązaniu do spornych w orzecznictwie i doktrynie problemów. Nie można również formułować pytań, na które odpowiedź będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte przez Sąd I instancji co do nieprawidłowej redakcji pytania nr 100, dotyczącego skutków prawnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu bez jednoczesnego wniesienia apelacji. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji z przepisów powołanych w kluczu odpowiedzi, tj. art. 130 § 1 k.p.c. i art. 169 § 3 k.p.c, nie wynika w sposób jednoznaczny, aby niedołączenie przez pełnomocnika apelacji do takiego wniosku było traktowane jako brak formalny podlegający uzupełnieniu w trybie przewidzianym dla uzupełnienia pism procesowych. Dopiero orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło o tym, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. W związku z tym, że Sąd I instancji nie naruszył przepisów prawa materialnego – art. 33 9 ust. 1 ustawy o radcach prawnych i właściwie uznał, że zakwestionowane pytanie testu egzaminacyjnego na aplikację radcowską nr 100 nie spełniało kryteriów określonych w wymienionym przepisie ustawy, chybiony jest zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nieuwzględniająca odwołania Ł. Z. odnośnie pytania nr 100 została bowiem wydana z naruszeniem ustawy o radcach prawnych (art. art. 33 9 ust. 1 ustawy), wobec czego należało uchylić to rozstrzygnięcie organu. Orzeczenie Sądu I instancji było zatem prawidłowe pod względem proceduralnym. Z wymienionych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.