II SA/Wa 1175/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, , Bogumiła Kobierska, Protokolant starszy specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi małoletniej W. S. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania małoletniej W.S. renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Organ w trakcie postępowania ustalił, że na przestrzeni 34 lat życia ojca dziecka, udowodniono łączny staż pracy wynoszący 7 lat, 6 miesięcy i 1 dzień. Organ wyjaśnił też, że jakkolwiek świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak staż ten nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Okres ubezpieczenia powinien być odpowiedni do wieku ojca dziecka, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Dalej w uzasadnieniu skarżonej decyzji wskazano, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje krótki okres, usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.11.2007 r., sygnatura II SA/Wa 1056/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak zaś ustalił organ, w latach 2008-2009, 2014-2018 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Powyższe sprawiło, iż w ocenie organu w sprawie niniejszej nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem, w tym czasie, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiodła A.S., działająca w imieniu małoletniej córki zmarłego. Zarzuciła organowi nieuwzględnienie faktu, ze ojciec dziecka odebrał sobie życie. Targnięcie się na własne życie stanowi w ocenie skarżącej przesłankę wskazującą na istnienie problemów psychicznych i zdrowotnych zmarłego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, poprzez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270 – tekst jedn.). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić w tym miejscu po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie zmarłego ojca dziecka, okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z w/w przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych – jak słusznie podniesiono w skarżonej decyzji - nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Nieuwzględnianie powyższej okoliczności prowadziłoby zaś do rażącej niesprawiedliwości wobec osób tworzących Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, które przez 30 czy często przez ponad 40 lat odprowadzały tam należne składki. Brak zaś jest powodów (prawnych czy moralnych), dla których osoby tworzące powyższy fundusz, miałyby własnym kosztem finansować świadczenia na rzecz takich osób, które funduszu tego nie tworzyły lub czyniły to przez zbyt krótki okres czasu. Wyjaśnić także należy, że w przypadku gdy przedmiotem wniosku jest przyznanie świadczenia wyjątkowego na dzieci po zmarłym członku rodziny, badanie występowania przesłanki bycia ubezpieczonym (opisanej w art. 83 omawianej ustawy) następuje w odniesieniu do długości okresu w ciągu którego zmarły podlegał ubezpieczeniu społecznemu i odprowadzał składki na rzecz Funduszu. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż zmarły na 34 lata życia wypracował jedynie 7 lat, 6 miesięcy i 1 dzień okresów składkowych. Okolicznością nie wymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez zmarłego w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności po stronie zmarłego, które uniemożliwiły mu wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Oczywistym jest przecież, że tylko strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w życiu zmarłego istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały mu podejmowanie zatrudnienia. Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności w swoich podejrzeniach co do złego stanu zdrowia zmarłego, wywodzonych z faktu jego samobójczej śmierci. Na poparcie w/w twierdzeń i przypuszczeń strona nie powołała jednak żadnych dowodów. W szczególności nie przedstawiła żadnych dokumentów np. medycznych, mogących świadczyć o chorobie psychicznej (czy jakiejkolwiek innej) zmarłego, uniemożliwiającej mu wypracowania stosownie długiego okresu składkowego. Wobec powyższych zaniechań dowodowych strony, organ nie miał więc materiału zdatnego do oceny. W konsekwencji powyższego nie mógł wyjaśniać materii szczególnych okoliczności, przez pryzmat podejrzeń strony co do stanu zdrowia zmarłego. Podstawą rozstrzygania nie mogły być bowiem wyłącznie przypuszczenia strony, nie poparte żadnymi dowodami. W sytuacji więc, gdy organ prawidłowo nie dopatrzył się tego, aby po stronie zmarłego, występowały szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak wypracowania przez niego stażu pracy adekwatnego do wieku, to skarżone rozstrzygnięcie jawiło się jako odpowiadające prawu. Na marginesie wyjaśnić należy stronie, iż niniejszy wyrok nie zamyka jej drogi do tego, aby w razie odkrycia nowych dowodów, mogących usprawiedliwiać krótki staż pracy zmarłego, w przyszłości wystąpiła ponownie z tożsamym wnioskiem do organu. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.).