II FZ 519/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażaleń M. T.– K. oraz S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 234/11 w zakresie odmowy dopuszczenia M. T.– K. do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego postanawia oddalić zażalenia. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 234/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach odmówił dopuszczenia M. T. – K. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 lutego 2011 r. uchylająca w całości decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 4 listopada 2010 r. umarzająca postępowanie w zakresie podatku od spadków i darowizn od nabycia spadku po R.K. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego zgłosiła swój udział w rozpatrywanym postępowaniu w charakterze uczestnika na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) M. T. – K., żona S. K.. Podniosła, że posiada interes prawny w przystąpieniu do sprawy w charakterze uczestnika postępowania, gdyż rozstrzygnięcie jakie zapadnie w rozpatrywanej sprawie będzie oddziaływało na jej "sferę prawną". Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w motywach rozstrzygnięcia wskazał, że wniosek M.T. – K. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wnioskodawczyni nie wykazała wymaganego interesu prawnego, jedynie enigmatycznie użyła w piśmie tego zwrotu nie podając podstawy materialno – prawnej. Nie można w ocenie Sądu z regulacji prawnych dotyczących małżeństwa wywodzić uprawnienia do występowania na prawach strony w postępowaniu podatkowym w sprawie ustalenia podatku od spadków, którego stroną jest tylko jeden z małżonków. Sąd podkreślił, że interes prawny musi być własny, co oznacza, że nie można opierać go wyłącznie na sytuacji prawnej innego podmiotu. Od powyższego postanowienia S. K. i M. T. – K. złożyli zażalenia. S. K. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: I. na zasadzie art. 198 § 2 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. nieważność postępowania, a to wobec pozbawienia skarżącej możliwości obrony jej praw, wskutek rozpoznania na rozprawie wniosku skarżącej o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania z rażącym naruszeniem art. 91 § 2 i art. 109 w zw. z art. 12 P.p.s.a., to jest wobec rozpoznania wniosku skarżącej na rozprawie bez jej udziału, wskutek niedoręczenia skarżącej zawiadomienia o terminie rozprawy mimo braku dowodu doręczenia skarżącej zawiadomienia o jej terminie, co skutkowało naruszeniem jej prawa do obrony swych interesów w postępowaniu, II. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść zapadłego orzeczenia, to jest art. 33 ust. 2 P.p.s.a., a to wobec błędnego uznania, że wynik niniejszego postępowania administracyjnego jest indyferentny wobec interesu prawnego skarżącej, w sytuacji gdy posiada ona oczywisty interes prawny w rozpoznaniu niniejszej sprawy, skoro będąc małżonkiem podatnika – na zasadzie art. 31 § 1 krio w zw. z art. 1031 § 1 kodeksu cywilnego będzie także swoim majątkiem – majątkiem wspólnym małżonków, odpowiadać za zobowiązania wynikające z podatku od spadków i darowizn. Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. Zażalenie M. T. – K. powtarza argumentację skarżącego, zawartą w zarzucie II. wobec zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. Odnosząc się do pierwszego z zarzutów podniesionych przez skarżącego przytoczyć należy, że M. T. – K. zgłosiła swój udział w sprawie pismem z dnia 20 czerwca 2011 r., a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w dniu 29 czerwca 2011 r. odroczył rozprawę wyznaczoną w celu rozpoznania skargi S. K. W tym samym dniu Sąd wydał postanowienie, w którym odmówiono dopuszczenia M. T. – K. do udziału w sprawie. Powyższe nie oznacza, że wnioskodawczyni została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, gdyż nie została zawiadomiona o terminie posiedzenia. Po pierwsze wskazać należy, że na postanowienia Sądu pierwszej instancji przysługuje zażalenie, o czym M. T. – K. została pouczona i z możliwości tej skorzystała. Nie można więc uznać, że wnioskodawczyni została pozbawiona możliwości obrony swoich interesów w postępowaniu. Ponadto należy wziąć pod uwagę, iż Sąd rozpoznając wniosek musiał mieć na uwadze konieczności rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, co ma niebagatelne znaczenie w świetle konstytucyjnego nakazu rozpoznawania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) oraz zasady szybkości postępowania sądowoadministracyjnego (art. 7 P.p.s.a.). Drugi z zarzutów postanowionych wobec zaskarżonego postanowienia dotyczy naruszenia art. 33 § 2 P.p.s.a. (błędnie wskazanego w zażaleniu jako art. 33 ust. 2). Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 33 § 2 P.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Regulacja ta wprowadza zatem możliwość udziału innych podmiotów jako uczestników postępowania na prawach strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym poza skarżącym i organem administracji, którego działania lub bezczynności dotyczy skarga. Zauważyć przy tym należy, iż ustawodawca uczestników tych podzielił na dwie kategorie. Do pierwszej zakwalifikował osoby, które brały udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosły skargi, gdy wynik postępowania sądowego dotyczy ich interesu prawnego. Osoby te mają status uczestników z mocy prawa, a więc nie muszą podejmować żadnych czynności dla jego otrzymania. Inaczej rzecz się ma w przypadku drugiej kategorii uczestników, tj. osób, które nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy ich interesu prawnego. Uzyskanie tego statusu ustawodawca uzależnił od stosownej aktywności osoby ubiegającej się o niego, tj. złożenia do sądu odpowiedniego wniosku ze stosowną argumentacją na jego poparcie (art. 46 § 1 pkt 3 w związku z art. 33 § 2 P.p.s.a.), który następnie zostanie zweryfikowany przez Sąd, a co znajdzie swój formalny wyraz w postanowieniu o dopuszczeniu lub odmowie dopuszczenia tej osoby do udziału w toczącym się postępowaniu. Weryfikacja ta odbywa się jednak na dwóch poziomach, po pierwsze koniecznym jest ustalenie posiadania przez wnioskodawcę interesu prawnego, po drugie koniecznym jest pozytywne ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy pierwszą przesłanką, a przyszłym, hipotetycznym wynikiem toczącego się postępowania. Odnosząc się do ww. pierwszej przesłanki zauważyć przede wszystkim należało, iż pojęcie interesu prawnego jest pojęciem języka prawnego, a więc nawiązującym do jego znaczenia nie w języku potocznym, ale w poglądach utrwalonych w piśmiennictwie i orzecznictwie. Najważniejszymi jego cechami są jego bezpośredniość i realność. Bezpośredniość dotyczy związku sytuacji prawnej danego podmiotu z normą materialnoprawną, z której ten interes wywodzi. Interes prawny musi być także własny, co oznacza, że nie można opierać go na sytuacji prawnej innego podmiotu, nawet jeżeli w konkretnej sprawie charakter związków tych podmiotów byłby nie tylko faktyczny, ale i prawny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 304/08, LEX nr 505982). Przymiot uczestnika postępowania, o którym mowa w art. 33 § 2 P.p.s.a. daje zatem dopiero norma o charakterze materialnoprawnym, bezpośrednio legitymująca określony podmiot do uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym, czy legitymująca go do wniesienia skargi do sądu administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2008 r. sygn. akt II OZ 416/08, LEX 527718), odnosząca się do konkretnych i indywidualnych praw i obowiązków wnioskodawcy. Druga przesłanka odnosi się natomiast do sytuacji, gdy wynik postępowania sądowego dotyczy interesu prawnego wnioskodawcy, a zatem wywołuje skutki w zakresie praw i obowiązków tego podmiotu, wynikających ze stosunków administracyjnoprawnych. W okolicznościach niniejszej sprawy należało podzielić ocenę Sądu pierwszej instancji, że we wniosku nie wykazano posiadania przez wnioskodawczynię interesu prawnego. Oceny tej nie zdołano również zakwestionować we wniesionych zażaleniach, pomimo poszerzenia w tym zakresie argumentacji autorów złożonych zażaleń. Wbrew opinii składających zażalenie nie można uznać, iż przepisem świadczącym o posiadanym interesie prawnym jest art. 31 § 1 krio w zw. z art. 1031 § 1 kodeksu cywilnego. Słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, iż sam fakt bycia małżonkiem - również w przypadku wspólności majątkowej - nie skutkuje tym, że w postępowaniu podatkowym w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn drugiemu małżonkowi nie będącemu w kręgu spadkobierców przysługuje uprawnienie do udziału w postępowaniu wymiarowym. W ocenie Sądu mimo, że wysokość wymiaru podatku od spadków i darowizn ma znaczenie dla małżonka spadkobiercy, to należy podkreślić, iż na tym etapie jest to wyłącznie interes faktyczny. Z powyższych względów należało uznać, iż zakwestionowane postanowienie jest prawidłowe i oddalić zażalenie, jako niezasadne, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. ----------------------- 1