II FSK 428/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski, WSA del. Hanna Kamińska, Protokolant Joanna Drapczyńska, po rozpoznaniu w dniu 10 września 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. M. - Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Zabrzu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Gl 734/08 w sprawie ze skargi J. M. - Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Zabrzu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 2 czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie udzielenie informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji odrzucić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 25 listopada 2008 r., sygn. akt I SA/Gl 734/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. M. - Komornika Sądowego Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w Zabrzu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 2 czerwca 2008 r. w przedmiocie udzielenia informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. z dnia 5 lutego 2008 r. o pozostawieniu bez rozpatrzenia pisma skarżącej o udzielenie informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji w sprawie o sygn. akt III KMS 479/07. Dyrektor Izby Skarbowej przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny, podkreślając w tych ramach, iż J. M., działając jako Komornik Sądowy Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w Zabrzu, wystosowała do Urzędu Skarbowego w Z. pismo dotyczące udzielenia informacji (w trybie art. 761 kpc), niezbędnych do prowadzenia egzekucji w sprawie o sygn. akt III KMS 479/07, tj. w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej wskazanego podatnika, uiszczania podatku dochodowego od osób prawnych, posiadania rachunku bankowego, wskazania płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S., (któremu powyższe pismo przekazano zgodnie z właściwością rzeczową), wezwał Komornika do uzupełnienia braku formalnego wniesionego pisma, tj. do przybicia okrągłej pieczęci urzędowej z godłem państwa (przywołując przepis art. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - Dz. U. Nr 167, poz. 1191 z 2006 r. – zwanej dalej ustawą o komornikach sądowych). Strona została jednocześnie poinformowana, że niezastosowanie się do tego wezwania w ciągu 7 dni od daty doręczenia, spowoduje pozostawienie pisma bez rozpatrzenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J. M. przesłała do organu podatkowego pismo, w którym wezwała do podania podstawy prawnej skierowanego do niej żądania o odcisk okrągłej pieczęci, zakreślając jednocześnie 7-dniowy termin do udzielenia jej odpowiedzi, pod rygorem ukarania grzywną za nieuzasadnioną odmowę udzielenia komornikowi sądowemu informacji zgodnie z art. 762 § 1 kpc. Organ podatkowy pierwszej instancji uznając, że upłynął termin do dokonania przybicia pieczęci z godłem państwa na wnoszonym piśmie - pozostawił je bez rozpoznania. Rozpatrując zażalenie na powyższe postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał je w mocy. W skardze na postanowienie organu odwoławczego skarżąca wnosząc o jego uchylenie wobec naruszenia przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 1, art. 2 § 1, art. § 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – zwanej dalej ord. pod. w zw. z art. 2 ust. 5 i art. 4 ustawy o komornikach sądowych stwierdziła, że w niniejszej sprawie przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa nie mają zastosowania, gdyż należało stosować przepisy ustawy o komornikach sądowych jako przepisy szczególne oraz przepisy regulujące zasady postępowania w zakresie egzekucji, w tym dotyczące działania sądów powszechnych, gdyż przy nich usytuowani są komornicy sądowi, a ich stosowanie w zakresie nieuregulowanym ustawą o komornikach, ma podstawę w przepisach kodeksu postępowania cywilnego stosowanych odpowiednio (art. 13 § 2). Skoro zatem złożone przez skarżącą pismo z dnia 17 grudnia 2007 r. znajduje swoje oparcie w procedurze cywilnej, to rola organu jest inna i to on jest stroną w tej sprawie, a nie komornik występujący tu jako organ egzekucyjny. Podkreśliła, że rzeczą organu w niniejszej sprawie nie jest rozpatrzenie sprawy administracyjnej (podatkowej), toteż wadliwe było wezwanie jej do uzupełnienia braków podania i zastosowanie sankcji z art. 169 § 1 ord. pod. Wskazała, że w przedmiotowym piśmie podała dane pozwalające na identyfikację wnoszącego podanie i opatrzyła je pieczęcią kancelarii, jak i pieczęcią imienną komornika. Dodatkowo zauważyła, że przepis art. 4 ustawy o komornikach sądowych stanowiący, iż komornik używa okrągłej pieczęci urzędowej, nie precyzuje przypadków, w jakich komornik używa tej pieczęci i nie precyzuje wypadków, w jakich ma to nastąpić. Zwróciła też uwagę, że spornego obowiązku nie precyzuje również rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 grudnia 2005 r. w sprawie określenia szczegółowych przepisów o biurowości i ewidencji operacji finansowych kancelarii komorniczych (Dz. U. Nr 266, poz. 2242), które w § 18 wskazuje jedynie, iż na każdym piśmie wysyłanym przez komornika umieszcza się oznaczenie komornika i adres kancelarii oraz sygnaturę akt, nadto podpis czytelnym imieniem, nazwiskiem i stanowiskiem oraz pouczeniem. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Do pisma procesowego z dnia 3 października 2008 r. strona skarżąca dołączyła wnioski o informację składane do innych urzędów skarbowych, które nie były zaopatrzone w okrągłą pieczęć, a uzyskały żądaną informację. Sąd pierwszej instancji – oddalając skargę – powołał się na art. 293 ord. pod. i stwierdził, że organy podatkowe obu instancji zgodnie przyjęły, że udostępniają komornikom sądowym (w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym lub zabezpieczającym) informacje wynikające z akt spraw podatkowych w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych ustawach (art. 299 § 2 i 3 pkt 8 ord. pod.). Odmowa udostępnienia przez organ podatkowy danych znajdujących się w jego posiadaniu może dotyczyć nie tylko ich rodzajów, ale i podmiotów (nieuprawnionych) wnoszących o udzielenie takich informacji. Wskazał, że strony toczą spór o zasadność użycia pieczęci na piśmie sporządzonym przez stronę skarżącą w trybie art. 761 kpc. Zauważył, że skoro ustawodawca w przepisie art. 299 § 2 regulującym kwestie udostępniania informacji z akt spraw podatkowych odwołał się do "zakresu i zasad określonych w odrębnych ustawach" (a nie aktów wykonawczych), to należałoby rozważyć zastosowanie w spornym przypadku przepisów ustawy o komornikach sądowych. Podniósł, że z art. 4 tej ustawy wynika, iż "komornik używa okrągłej pieczęci urzędowej z godłem Rzeczypospolitej Polskiej, wskazującej w otoku pełnioną funkcję, sąd rejonowy, przy którym działa, imię i nazwisko oraz siedzibę kancelarii". Skoro zatem prawodawca w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości wskazał na rodzaj pieczęci, którą zobligowani są używać komornicy, dalsze rozważania treści regulacji prawnych zawartych we wskazywanych przez strony rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości (w tym dotyczących zasad działania sekretariatów sądowych) - można pozostawić na uboczu. W ocenie WSA, nie może być także wątpliwości, że sprawy udzielania informacji z akt podatkowych urzędów skarbowych (podobnie jak w sprawach dotyczących wydawania zaświadczeń - Dział VIIIa) regulują proceduralne przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, a zatem w przedmiotowej sprawie znajdował zastosowanie art. 168 i 169 ord. pod. W konsekwencji niewypełnienie wezwania do usunięcia braków w terminie 7 dni, zasadnie spowodowało pozostawienie go bez rozpoznania. Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną strony, która wnosząc o jego o uchylenie w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania za obie instancje, zarzuciła naruszenie: - przepisów postępowania, tj.: a) art. 113 § 1 w zw. z art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. b) art. 141 § 4 p.p.s.a., c) art. 151 p.p.s.a., d) art. 145 § 1 pkt 1 lit.) a p.p.s.a. w zw. z art. 2 ust. 5 i art. 4 ustawy o komornikach sądowych oraz art. 291 ord. pod., e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 1, art. 2 § 1, art. 168, art. 169 § 1 i 4 i art. 299 § 2 i 3 pkt 8 ord. pod., - prawa materialnego, tj. art. 4 ustawy o komornikach sądowych, poprzez błędną wykładnię oraz art. 293 § 1 ord. pod. przez jego niewłaściwe zastosowanie. Przedmiotową skargę kasacyjną sporządził w imieniu J. M. – komornika sądowego jej mąż – W. M., będący Sędzią Naczelnego Sądu Administracyjnego, załączając do niej pełnomocnictwo oraz kopię aktu mianowania na stanowisko sędziego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podkreśliła, że zarzutem podniesionym w niniejszej skardze objęty został co prawda przepis art. 113 § 1 p.p.s.a., lecz tylko w zakresie braku czynności Sądu zmierzających do zweryfikowania twierdzeń skarżącej, wedle których inne organy, w tym sądy, nie zaopatrują pism podobnego charakteru w okrągłe pieczęcie, a mimo tego uzyskują odpowiedzi. W ocenie skarżącej, rzeczą Sądu było ustalenie tych okoliczności w drodze stosownego wywiadu i to z urzędu, skoro w skardze tę okoliczność podniesiono. W dalszej kolejności zarzuciła, że uzasadnienie wyroku nie spełnia wymogów stawianych przez art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż jest ono niezwykle lakoniczne, nie omawia wyczerpująco wszystkich aspektów sprawy, zawłaszcza tych, które podnosiły strony na poparcie swych stanowisk. W dalszej części skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że eksponowany przez Sąd art. 293 ord. pod. nie ma znaczenia dla rozważanej kwestii, gdyż określa tylko to, co jest tajemnicą skarbową. Sąd pierwszej instancji zupełnie pominął przedmiot sprawy, stąd nie wiadomo czy objęty jest tym przepisem, poza tym nie ustalono z jakiego źródła informacja ta by pochodziła. Skarżąca nie domagała się informacji z akt. Podobnie zresztą jak w art. 298 dotyczy udostępnienia akt, podczas gdy żądanie tego nie dotyczyło. Toteż odwołanie się do tych przepisów jest bezzasadne. Pismo skarżącej zaopatrzone było zarówno w pieczęć kancelarii, jak i pieczęć imienną komornika. Organy posiadały zatem potrzebną w tym zakresie wiedzę, toteż przedmiotowe żądanie było zbędne. Interpretacja wywodząca z tej regulacji szeroki obowiązek stosowania pieczęci okrągłej w każdej sytuacji, a więc w każdym piśmie komornika jest chybiona, i nierozsądna, nie mająca oparcia w regułach wykładni prawa sprzeczną z logiką; także praktyką. Komornik używa pieczęci okrągłej nie zawsze, ale tylko wówczas, gdy jest to wymagane prawem, a więc w wypadkach sprecyzowanych we właściwych przepisach. Sformułowanie tego przepisu nie jest imperatywem, a uprawnieniem do używania pieczęci przez funkcjonariusza państwowego. Tymczasem wezwanie skierowane do organu podatkowego przez komornika w trybie art. 2 ust. 5 ustawy o komornikach sądowych nie zawiera tajemnicy skarbowej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wnosząc o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych wskazał, że środek odwoławczy nie ma uzasadnionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna z uwagi na sporządzenie jej przez nieuprawnioną osobę. Stosownie do art. 175 § 2 p.p.s.a. skarga może być sporządzona przez sędziego w sytuacji gdy sam jest stroną albo przedstawicielem lub pełnomocnikiem strony. W rozpatrywanej sprawie nie jest stroną osoba fizyczna (art. 25 § 1 p.p.s.a.) J. M., która – stosownie do art. 35 § 1 p.p.s.a. mogłaby ustanowić pełnomocnikiem małżonka, lecz Komornik Sądowy Rewiru III przy Sądzie Rejonowym w Zabrzu. Komornik jest funkcjonariuszem publicznym (art. 1 ustawy o komornikach sądowych). Jest on organem państwa powoływanym do wykonywania orzeczeń sądowych oraz innych czynności określonych w ustawach posiadających w tym zakresie władcze kompetencje wobec innych podmiotów (por. A. Barańska "Status prawny komornika sądowego i mienia kancelarii komorniczej", PPE 2008/1-2/15). Tej właśnie strefy (wykonywania uprawnień) dotyczy rozpoznawana sprawa, a zdolność sądowa komornika, jako "innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej" przewiduje art. 25 § 3 p.p.s.a. Okoliczność, że czynności komornika wykonuje osoba fizyczna nie powoduje, że w takim właśnie charakterze (art. 25 § 1 p.p.s.a.) bierze on udział w postępowaniu. W związku z tym komornik sądowy jako funkcjonariusz publiczny nie może ustanowić pełnomocnikiem innych, niż adwokat czy radca prawny, osób wymienionych w art. 35 § 2 p.p.s.a. – w tym małżonka osoby pełniącej funkcję komornika. Pogląd ten wyraził już Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 23 lipca 2007 r., sygn. akt II FSK 630/07. Mając powyższe na uwadze należało na podstawie art. 178 w zw. z art. 175 § 1 i art. 193 p.p.s.a. skargę kasacyjna odrzucić.