I SA/Rz 834/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Z.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. UZASADNIENIE Z. S. (dalej: skarżąca, zobowiązana) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] sierpnia 2021 r. nr [...]. Utrzymano nim w mocy postanowienie wydane przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2021 r. nr [...], którym oddalono jej skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczenia z zaopatrzenie emerytalnego. Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że w piśmie z [...] stycznia 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. Decyzję w tej sprawie wydano [...] marca 2017 r. Na jej podstawie [...] października 2020 r. wystawiono tytuły wykonawcze o kolejnych nr nr [...]. W tymże dniu organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, sporządził zawiadomienie nr [...] o zajęciu świadczeń z zaopatrzenie emerytalnego, które skierowano do organu rentowego – Inspektoratu ZUS w [.] oraz zobowiązanej. Na czynność zajęcia zobowiązana złożyła skargę, wskazując że tytuły egzekucyjne wystawiono na należności przedawnione, a nadal nie rozpatrzono jej wniosków o umorzenie zaległych należności oraz objęcie jej abolicją. Opisała również swoją sytuację materialno-bytową i zdrowotną. Postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. Zakład stwierdził uchybienie terminu do wniesienia skargi, na które zobowiązana wniosła zażalenie; rozstrzygnięcie Zakładu zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] stycznia 2021 r. Ostatecznie jednak uwzględniono wniosek zobowiązanej i na mocy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] kwietnia 2021 r. przywrócony został jej termin do wniesienia skargi. Opisanym wyżej postanowieniem z [...] maja 2021 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddalił skargę argumentując, że podstawą skargi mogą być okoliczności wymienione w art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm.; dalej zwanej "upea"), w tym dokonanie czynności naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Zajęte świadczenie jest jedynym prawem majątkowym zobowiązanej, z którego może być prowadzona egzekucja. Zastosowanie środka mniej uciążliwego jest możliwe tylko wtedy, gdy ogólnie istnieje możliwość wyboru takiego środka. Należy przy tym uwzględnić zasadę efektywności postępowania egzekucyjnego, o jakiej mowa w art. 7 § 1 upea. Pozostałe argumenty zobowiązane mogą być przedmiotem zarzutów egzekucyjnych, ale nie skargi. W zażaleniu zobowiązana zarzuciła naruszenie: 1) art. 54 § 4 pkt 1 upea poprzez oddalenie skargi w sytuacji, kiedy w pierwszej kolejności organ powinien rozpoznać inne zgłoszone przez nią wnioski. Zajęcia świadczenia dokonano pomimo zgłoszenia przez nią wniosku o objęcie ją abolicją, co do którego organ jeszcze się nie wypowiedział, przez co dokonana czynność byłą podjęta przedwcześnie. Wnioskowała też o umorzenie zaległości. 2) art. 54 § 1 pkt 2 upea poprzez niewłaściwe zastosowania i dokonanie zajęcia świadczenia emerytalnego, który to środek jest dla niej zbyt uciążliwy, dolegliwy w codziennym funkcjonowaniu. Opisanym na wstępie postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Organ odwoławczy podkreślił, że w prowadzonym postępowaniu, w ramach skargi na czynność egzekucyjną, nie można formułować zarzutów, o jakich mowa w art. 33 § 1 upea. Dotyczyło to zarzutu przedawnienia zobowiązania. Celem skargi jest zbadanie prawidłowości dokonania konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego lub zbadanie uciążliwości środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano tej czynności. Pojecie "czynności egzekucyjnych" zdefiniowano w art. 1apkt 2 upea i są to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. I to na takie czynności przysługuje skarga, o jakiej mowa w art. 54 upea. Może ona dotyczyć tylko zastrzeżeń odnośnie do danego działania. Podejmowane działania powinny zmierzać do realizacji celu postępowania egzekucyjnego, powinny być skuteczne. Przepisu upea nie określają jednak stopnia uciążliwości poszczególnych środków, ale stopniowanie takie można analizować tylko w przypadku możliwości wyboru zastosowania więcej niż jednego środka. Tymczasem zobowiązania nie określiła, na czym uciążliwość zastosowanego środka polega. Nie wskazała też innego środka egzekucyjnego, który można by zastosować. Podniesione w zażaleniu zagadnienia umorzenia zaległości i abolicji nie stanowiły przeszkody. Postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem odrębnym od takich postępowań. Odnośnie do nadmienionej abolicji podano, że ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, nie mogła w ogóle znaleźć zastosowania, ponieważ dotyczyła należności z lat 1999-2009, podczas gdy zaległości zobowiązanej pochodzą z okresów od 1 marca 2012 r. do 30 czerwca 2015 r. W skardze zarzucono naruszenie: 1) art. 54 § 4 ust. 1 upea w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia w zakresie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną dotyczącą zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego, podczas gdy w pierwszej kolejności organ miał obowiązek rozpoznać liczne jej wnioski dotyczące umorzenia należności z uwagi na stan jej zdrowia i trudną sytuację finansową. Ponadto, organ dokonał zajęcia pomimo tego, że złożyła również wniosek o zastosowanie wobec niej przepisów o abolicji, co do którego organ się nie wypowiedział, wobec czego czynność była przedwczesna, 2) art. 54 § 1 pkt 2 upea w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy zastosowany środek jest zbyt uciążliwy, 3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez błędne zastosowanie, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organy obu instancji oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym w tych przepisów, a w szczególności przez zaniechanie oceny zgodności rozstrzygnięcia z obecną jej sytuacją zdrowotną i finansową, 4) art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie przez organ przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i wyjaśniający wszystkie okoliczności, a przede wszystkim poprzez brak wnikliwego odniesienia się do stanu zdrowia skarżącej i jej sytuacji materialnej, podczas gdy ewentualna konieczność uiszczenia tych należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącej. Skarżąca, uzasadniając zarzut zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego podniosła, że utrzymuje się z emerytury w kwocie 1400 zł. Zamieszkuje z niepracującą córką. Pogorszył się w ostatnim czasie jej stan zdrowia, pozostaje pod opieką lekarską wielu specjalistów. Wizyty lekarskie i leki pochłaniają znaczna część emerytury. Na utrzymanie przeznacza około 900 zł, a prowadzone jest przeciwko niej także postępowanie egzekucyjne, w którym z emerytury potrącane jest 309 zł. Ma też zobowiązanie kredytowe w kwocie 9000 zł z ratą 312 zł. Podkreśliła, że zaległość w składakach nie była przez nią zawiniona. Otrzymała bowiem od pracowników ZUS informację, że pomimo pobierania świadczenia rentowego nie podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności. Osoba, która pobiera rentę rodzinną albo rentę z tytułu niezdolności do pracy, podlega składkom dobrowolnie, a nie obowiązkowo. Okoliczności faktyczne sprawy nie zostały należycie wyjaśnione. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie. Organ podkreślił, że w zaskarżonym postanowieniu dokonał analizy uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego i wyjaśniono, dlaczego nie można było uwzględnić stanowiska zobowiązanej. Nie wskazała ona, aby dysponowała innym prawem majątkowym, z którego można by przeprowadzić egzekucję. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona przez Sąd kontrola nie wykazała, aby organy egzekucyjne rozpatrzyły skargę zobowiązanej z naruszeniem przepisów w stopniu, który wymagałby przez Sąd zastosowania względem kontrolowanych postanowień środków prawnych określonych w przepisach art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2523 z późn. zm.). Analiza wydanych w sprawie postanowień, czynności której dotyczyła skarga zobowiązanej oraz stanu prawnego wynikającego z przepisów upea i K.p.a. nie wykazały, aby organy egzekucyjne dopuściły się naruszenia przepisów. Uzasadnienie postanowienia organu odwoławczego bardzo dokładnie wyjaśnia cel skargi, o jakiej mowa w przepisach art. 54 upea. Jest nim zbadanie prawidłowości i zgodności z prawem podjętych przez organ działań w toku postępowania egzekucyjnego, w tym zrealizowanych czynności egzekucyjnych. W art. 54 § 1 pkt 1 i 2 upea, w oparciu o który zobowiązana wniosła skargę, jest mowa o: 1) dokonaniu czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, 2) zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Przepisy te stanowią o wyłącznych podstawach skargi, która powinna określać zaskarżoną czynność, zakres żądania i jego uzasadnienie(art. 54 § 2 upea). Czynność egzekucyjna to, jak wynika z art. 1a pkt 2 upea, wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Dokonanie czynności z naruszeniem ustawy wymaga wskazania przepisów, które zostały naruszone przy jej realizacji. Natomiast wykazanie uciążliwości wymaga nie tylko wskazania, na czym uciążliwość polega, ale wymaga zidentyfikowania innego prawa majątkowego, do którego mogłyby zostać skierowane czynności egzekucyjne organu. W kontrolowanym postanowieniu przedstawiono przebieg podjętej czynności. Wyjaśniono też, czego może dotyczyć zarzut (tutaj: przedmiot skargi) zastosowania "zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego". Obszerny wywód organu kończy się trafną konstatacją, że jego zasadność może być oceniana tylko wtedy, gdy istnieje możliwość zastosowania w okolicznościach dotyczących danego zobowiązanego również innych środków egzekucyjnych. Nie ma natomiast podstaw do jego rozważania, jeżeli zastosowany środek jest jedynym, jaki można zrealizować. Z badanych okoliczności faktycznych sprawy wynikało, że zajęte świadczenie jest jedynym świadczeniem majątkowym, jakim dysponuje skarżąca. Sama tego faktu również nie kwestionowała. W składanych w toku postępowania pismach nie wskazała, że organy egzekucyjne mogą podjąć inne czynności, tj. czynności odnoszące się do innych przysługujących jej praw majątkowych. Oczekiwała natomiast zaniechania działań egzekucyjnych z uwagi na ich uciążliwość dla niej. Organy żądaniu temu nie mogły jednak zadośćuczynić. Skarżąca może oczywiście w odrębnych postępowania ubiegać się o wszelkie dostępne dla niej ulgi, aby zmniejszyć dolegliwość prowadzonej przeciwko niej egzekucji, ale do czasu zapadnięcia rozstrzygnięcia w takich postępowaniach nie może skutecznie domagać się, w ramach rozpatrywanej przez organy skargi, wstrzymania się z podejmowaniem działań egzekucyjnych. Wstrzymanie przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych, w tym egzekucji jako takiej, może nastąpić wyłącznie w przypadkach określonych w ustawie. Prawidłowo podał Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, że ustawa egzekucyjna nie określa stopnia uciążliwości poszczególnych środków, ale stopniowanie takie można analizować tylko w przypadku możliwości wyboru zastosowania więcej niż jednego środka. Jest to bowiem kwestia oceny sytuacji konkretnego zobowiązanego i jego zasobu majątkowego. W świetle powyższego Sąd uznał, że kontrolowane postanowienia są zgodne z prawem. Przy zajęciu świadczenia emerytalnego organ egzekucyjny nie dopuścił się naruszenia prawa, a podjęte działania odpowiadały przepisom zawartym w rozdziale 3 - Egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, zawartych w dziale II upea. Samo zawiadomienie spełniało wymagania określone w przepisach art. 67 upea. Zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego dokonuje się poprzez przesłanie do właściwego organu rentowego zawiadomienia o zajęciu określonej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji i wezwania tego organu rentowego, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych (art. 79 § 1 upea). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego wraz z pouczeniem (art. 79 § 4 pkt 1 upea). Zajęcie świadczenia emerytalnego jest jednym ze środków egzekucyjnych, jakie można zastosować w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych (art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 3. upea). Podejmując poszczególne czynności egzekucyjne organ egzekucyjny obowiązany jest uwzględnić cel postępowania egzekucyjnego, którym jest doprowadzenie do wykonania obowiązku (art. 1 pkt 2 upea). Może stosować tylko środki przewidziane w ustawie. Obowiązany jest stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (art. 7 § 1 i 2 upea). Zasadnie zatem, z odwołaniem się do art. 7 § 2 upea, zaznaczono, że stopień uciążliwości środków egzekucyjnych można oceniać tylko wtedy, gdy istnieje wybór zastosowania spośród więcej niż jednego środka (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 marca 2021 r. sygn. II FSK 2322/21; opubl. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może zatem budzić wątpliwości, że zaskarżona czynność organu egzekucyjnego miała podstawę prawną. Jest przewidziana w ustawie egzekucyjnej, dopełniono wymagań formalnych i informacyjnych. Zastosowany środek był jedynym, jaki mógł być zastosowany, a zajęcie świadczenia emerytalnego jest działaniem efektywnym w tym znaczeniu, że pozwala na egzekucję dochodzonych zaległości składkowych, jeżeli możliwość potrąceń nie będzie ograniczona przepisami wynikającymi z art. 10 upea. Wobec powyższego Sąd ocenił skargę jako niezasadną i podlegającą oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.