I NO 119/19
Верховный суд2019-10-15
Номер дела
I NO 119/19
Суд
Sąd Najwyższy
Дата решения
2019-10-15
Тип
Wyrok
Текст решения
Sygn. akt I NO 119/19
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 października 2019 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Ewa Stefańska (przewodniczący)
SSN Antoni Bojańczyk (sprawozdawca)
SSN Leszek Bosek
w sprawie z odwołania P. W.
od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa Nr (...) z dnia 19 marca 2019 r.
w przedmiocie przedstawienia wniosku o powołanie do pełnienia urzędu na dwa
stanowiska sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w E., ogłoszone w
Monitorze Polskim z 2018 r., poz. 443
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 30 października 2019 r.
uchyla zaskarżoną uchwałę i przekazuje sprawę do
ponownego rozpoznania Krajowej Radzie Sądownictwa.
UZASADNIENIE
Uchwałą nr (...) z 19 marca 2019 r. Krajowa Rada Sądownictwa, działając na
podstawie art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie
Sądownictwa (Dz.U. 2019, poz. 84 ze zm., dalej: „ustawą o KRS”) przedstawiła
Prezydentowi RP wniosek o powołanie do pełnienia urzędu na stanowiska sędziego
Sądu Okręgowego w E. K. K. i M. L. (pkt 1) oraz odmówiła przedstawienia
2
kandydatur K. C., W. F., A. P., E. T., P. W. i M. W. (pkt 2). W uzasadnieniu uchwały
Krajowa Rada Sądownictwa wskazała, że Kolegium Sądu Apelacyjnego w (...) na
posiedzeniu 16 listopada 2018 r. pozytywnie zaopiniowało kandydatury: K. C.
oddając na niego 4 głosy „za” przy braku głosów „przeciw” i „wstrzymujących się”,
W. F. oddając na niego 2 głosy „za” przy braku głosów „przeciw” i 2 głosach
„wstrzymujących się”, K. K. oddając na niego 4 głosy „za” przy braku głosów
„przeciw” i „wstrzymujących się”, E. T. oddając na nią 3 głosy „za”, 1 głos „przeciw”
przy braku głosach „wstrzymujących się”, M. W. oddając na nią 4 głosy „za” przy
braku głosów „przeciw” i „wstrzymujących się”, P. W. oddając na niego 4 głosy „za”
przy braku głosów „przeciw” i „wstrzymujących się”. Kolegium negatywnie
zaopiniowało kandydatury: M. L. oddając na niego 1 głos „za”, 2 głosy „przeciw”
przy 1 głosie „wstrzymującym się”, A. P. nie oddając na niego głosów „za”, oddając
4 głosy „przeciw” przy braku głosów „wstrzymujących się”.
Zgromadzenie Przedstawicieli Sędziów Apelacji (...) 22 listopada 2018 r.
podjęło uchwałę nr 1 w sprawie czasowej odmowy opiniowania kandydatów do
objęcia urzędu sędziów sądów okręgowych i Sądu Apelacyjnego w (...) do czasu
zajęcia stanowiska przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie
pytań prejudycjalnych skierowanych tam między innymi przez Sąd Najwyższy w
sprawie III PO 7/18 oraz sądy powszechne, a które dotyczyły wątpliwości
związanych z procesem wyłaniania członków nowej Rady w 2018 r.
Na posiedzeniu 18 marca 2019 r. zespół członków Krajowej Rady
Sądownictwa rekomendował Radzie kandydatury K. K. i M. L., natomiast w
przypadku pozostałych kandydatur wstrzymał się od głosu.
Dokonując oceny kandydatów, Krajowa Rada Sądownictwa wzięła pod
uwagę w szczególności uzyskane przez kandydatów oceny kwalifikacji, posiadane
przez nich doświadczenie zawodowe, wykształcenie oraz opinię Kolegium Sądu
Apelacyjnego w (...).
W ocenach kwalifikacji stwierdzono wysoką przydatność K. K. i M. L. do
pełnienia urzędu sędziego sądu okręgowego. Powyższe, wraz z wieloletnim i
różnorodnym doświadczeniem zawodowym w pracy w wymiarze sprawiedliwości, a
także aktywnym podnoszeniem poziomu wiedzy prawniczej przez pracę naukową i
odbycie studiów podyplomowych przez M. L. oraz ponad rocznym doświadczeniem
3
orzeczniczym w ramach delegacji do orzekania w sądzie okręgowym zdobytym
przez K. K., przesądza w ocenie KRS o spełnieniu w najwyższym stopniu kryteriów
wskazanych w art. 35 ust. 2 pkt 1 ustawy o KRS spośród wszystkich uczestników
postępowania. Pozostali kandydaci również posiadają kwalifikacje zawodowe
pozwalające na udział w konkursie na stanowisko sędziego sądu okręgowego,
jednakże nie wypełniają łącznie kryteriów wyboru w tak wysokim stopniu jak K. K. i
M. L..
Odnosząc się do kandydatury skarżącego w niniejszej sprawie P. W.,
Krajowa Rada Sądownictwa ustaliła m.in., że ukończył wyższe studia prawnicze na
(...) z oceną dobrą, uzyskując tytuł magistra. Po odbyciu aplikacji sądowej złożył w
2005 r. egzamin sędziowski z wynikiem ogólnym dobrym. Postanowieniem
Prezydenta RP z 22 kwietnia 2009 r. został powołany na stanowisko sędziego sądu
rejonowego w Sądzie Rejonowym w E.. W latach 2015-2017 wielokrotnie orzekał w
ramach jednodniowych delegacji w Wydziale Karnym i Wydziale Karnym
Odwoławczym Sądu Okręgowego w E..
W uzasadnieniu uchwały Rada podała, że efekty pracy skarżącego zostały
ocenione tak pod względem ilościowym, jak i jakościowym pozytywnie. Obowiązki
wykonuje na wysokim poziomie merytorycznym, sprawie i z zaangażowaniem. Na
szczególne wyróżnienie zasługują terminowość sporządzanych uzasadnień oraz
stabilność orzecznictwa, która kształtuje się na bardzo wysokim poziomie.
Kandydat uczestniczył w szkoleniach oraz konferencjach naukowych. Opiniujący
kandydata Pan sędzia Z. K. pokreślił, że zasługuje on w pełni na nominację na
stanowisko sędziego sądu okręgowego.
Od przedmiotowej uchwały Krajowej Rady Sądownictwa P. W. wniósł
odwołanie, domagając się „uchylenia uchwały w całości, tudzież w części
dotyczącej kandydatury Skarżącego i przekazania sprawy Radzie do ponownego
rozpoznania”. Oparł je na zarzutach:
1) naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść
rozstrzygnięcia, tj.:
1. art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 1 i art. 34 ust. 1-3 ustawy o KRS
poprzez błędne przyjęcie, że doszło do skutecznego przyjęcia stanowisk
zespołu oraz podjęcia uchwały, gdy tymczasem Rada, a w ślad za tym
4
zespół, nie była należycie obsadzona, wobec nieskutecznego powołania
części sędziowskiej Rady, tj. powołania w sposób sprzeczny z Konstytucją
RP członków Rady, o których mowa w art. 187 ust. 1 pkt 2 Konstytucji RP, w
konsekwencji czego piętnastu członków Rady nie było uprawnionych do
uczestniczenia w postępowaniu w niniejszej sprawie, w tym w opiniowaniu i
rekomendowaniu kandydatów w ramach zespołu, głosowaniach i w efekcie
w podejmowaniu uchwały;
- art. 34 ust. 1 i 3 ustawy o KRS poprzez przeprowadzenie posiedzenia
trzyosobowego zespołu KRS w sposób uniemożliwiający rzetelną i fachową ocenę
8 kandydatów w krótkim czasie i faktyczny brak sporządzenia uzasadnienia
zajętego stanowiska;
- art. 33 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 2 ustawy o KRS w zw. z § 18 ust. 1-11
załącznika do uchwały nr 265/2017 Krajowej Rady Sądownictwa z 12 września
2017 r. w sprawie Regulaminu Krajowej Rady Sądownictwa („regulaminu KRS”)
poprzez dokonanie oceny kandydatury skarżącej bez dochowania obowiązku
wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy i wnikliwego zbadania
materiałów sprawy oraz dokonanie jej w sposób dowolny, niezgodnie ze
zgromadzonym materiałem, z pominięciem rzetelnej oceny kwalifikacji skarżącej i
konkurujących z nim kandydatów, z przekroczeniem granic swobodnej oceny
materiałów, z niezachowaniem transparentności, jasności i jednorodności dla
wszystkich osób uczestniczących w konkursie kryteriów oceny, co skutkowało
przedstawieniem w uchwale Prezydentowi RP wniosków o powołanie do pełnienia
urzędu na stanowisku sędziego sądu okręgowego osób wskazanych w pkt 1
uchwały, a nie skarżącej;
- art. 42 ust. 1 ustawy o KRS poprzez sporządzenie uzasadnienia uchwały
w sposób lakoniczny, bez wzięcia pod uwagę kryteriów wskazanych w przepisach,
w sposób nie poddający się kontroli instancyjnej i uniemożliwiający poznanie
rzeczywistych motywów podjęcia uchwały, co uniemożliwia odniesienie się do
całości przesłanek, na podstawie których Rada uznała, że kandydatura skarżącej
jest gorsza od kandydatury pozostałych Uczestników w obecnej procedurze
konkursowej,
5
2) obrazy prawa unijnego materialnego, tj. art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej,
art. 15 ust. 1 i ust. 3 akapit drugi Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej i art.
41 ust. 1 i 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, ustanawiających zasadę
otwartości organów Państwa Członkowskiego UE, zasadę dostępu do dokumentów
i przejrzystości prac danej jednostki, podczas gdy postępowanie przeprowadzone w
przedmiocie przedstawienia Prezydentowi kandydatur na wolne stanowiska
sędziowskie w Sądzie Okręgowym w E. przeczyło zasadzie otwartości i
transparentności działania organu ją przeprowadzającego, tj. KRS, jako że zarówno
sposób procedowania Rady - tak w zespole członków KRS zwanym zespołem
opiniującym, jak i w składzie plenarnym, jak również kryteria przyjęte przez Radę za
podstawę opiniowania, były nieprzejrzyste i różniły się w stosunku do
poszczególnych kandydatów;
3) obrazy krajowego prawa materialnego, tj. art. 187 ust. 1 pkt 2 i ust. 3,
art. 173, art. 10 i art. 186 Konstytucji RP w zw. z art. 9a ust. 1, art. 11a ust. 2 pkt 2,
art. 11a ust. 4-5, art. 11 b ust. 7, art. 21 ust. 2 i art. 33 ust. 1, art. 31 ust. 1 i art. 34
ust. 1-3 ustawy o KRS w zw. z § 12 ust. 1 i 3-6, § 16 ust. 1 oraz § 18 ust. 1-8
regulaminu KRS, a także w zw. z art. 6 i art. 13 Europejskiej Konwencji Praw
Człowieka, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe
zastosowanie, a właściwie brak zastosowania art. 187 ust. 1 pkt 2 i ust. 3, art. 173,
art. 10 i art. 186 Konstytucji RP w zw. z art, 9a ust. 1-3, art. 11a ust. 2 pkt 2 i ust. 4-
5, art. 11b ust. 7, art. 11d ust. 1-5, art. 21 ust. 1 i 2, art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 i z
art. 37 ust. 1 ustawy o KRS w zw. z § 12 ust. 1 i 3-6 oraz § 18 ust. 1-8 regulaminu
KRS, a w rezultacie ich niewłaściwe zastosowanie, tj. wydanie skarżonej uchwały
przez Krajową Radę Sądownictwa, która - podobnie jak zespół opiniujący - była
nienależycie obsadzona, wobec nieskutecznego powołania części sędziowskiej
Rady, tj. powołania w sposób sprzeczny z Konstytucją RP, w konsekwencji czego
piętnastu członków Rady nie było uprawnionych do uczestniczenia w postępowaniu
w niniejszej sprawie (podobnie jak sędziowscy członkowie zespołu opiniującego), w
tym w opiniowaniu i rekomendowaniu kandydatów (w ramach zespołu opiniującego),
w głosowaniach i w efekcie w podejmowaniu uchwały;
4) naruszenia art. 2, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 60 Konstytucji RP poprzez ich
niewłaściwe zastosowanie, tj. brak dokonania oceny kandydatów na podstawie
6
przejrzystych kryteriów awansu, które odpowiadałyby zasadom równego dostępu
do służby, publicznej, zasadom równego traktowania oraz zasadom
demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości
społecznej, w wyniku czego Prezydentowi RP Rada przedstawia wnioski o
powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w E.
innych uczestników, a nie skarżącą;
6) naruszenia art. 42 ust. 1 w z zw. art. 33 ust. 1, 35 ust. 2 ustawy o KRS
poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w rezultacie zaniechanie przytoczenia, w
kontekście przyjętych przez KRS kryteriów wyboru, racjonalnych argumentów
prawnych i faktycznych przemawiających za wyborem kandydatów na sędziego
Sądu Okręgowego w E. przedstawionych ostatecznie Prezydentowi z wnioskiem o
powołanie do pełnienia urzędu, w tym także wbrew ustaleniom wcześniejszych
etapów rekrutacji, co wskazuje na przekroczenie przez KRS granic swobodnego,
racjonalnego uznania i pozbawia możliwości dokonania rzetelnej kontroli
prawidłowości rozumowania KRS, przedstawienia relewantnych prawnie motywów
podjęcia jej uchwały z 19 marca 2019 r. oraz stanowi potwierdzenie braku
wszechstronnego rozważenia sprawy, co wyraża się w: niewskazaniu
uzasadnionych przyczyn, dla których KRS zdecydowała się przedstawić z
wnioskiem o powołanie do pełnienia urzędu sędziów Sądu Okręgowego w E.
kandydatów, nie wzięciu pod uwagę wszystkich obiektywnych kryteriów, niepełnym
przedstawieniu kandydatury skarżącej i pominięcie szeregu okoliczności istotnych z
punktu widzenia - przyjętych przez KRS - kryteriów oceny z art. 35 ust. 2 pkt 1 i 2
ustawy o KRS, które wskazywały, że jego kandydatura jest lepsza, aniżeli
kandydatura pozostałych kandydatów, niewskazanie przyczyn, dla których KRS nie
podzieliła stanowiska Kolegium Sądu Apelacyjnego w (...), co do sędziego M. L.,
6) naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść
orzeczenia, nadto w odniesieniu do poszczególnych naruszeń, skutkujące
nieważnością postępowania poprzez:
- nie wstrzymanie się z procedowaniem mimo stanowiska Zgromadzenia
Przedstawicieli Sędziów Apelacji (...) wyrażonego w uchwale w dniu 22 listopada
2018 r., zgodnie z którym w/w zgromadzenie tylko czasowo odmówiło opiniowania
kandydatów do objęcia stanowiska sędziego Sądu Okręgowego w E., do czasu
7
zajęcia stanowiska przez TSUE w sprawie pytań prejudycjalnych tam skierowanych
między innymi przez Sąd Najwyższy w dniu 30 sierpnia 2018 r., w sprawie III PO
7/18 oraz sądy powszechne, a które dotyczyły wątpliwości związanych z procesem
wyłaniania członków nowej Rady w 2018 r.;
- naruszenie art. 28 ust. 3 ustawy o KRS poprzez udział w podjęciu
zaskarżonej uchwały sędziów, co do których istniały uzasadnione wątpliwości co do
ich bezstronności w sprawie,
- naruszenie art. 33 ust. 1 w zw. z art. 35 ust. 1-3 ustawy o KRS w zw. z § 18
ust. 1-11 regulaminu KRS poprzez:
a) dokonanie oceny kandydatury skarżącej na dzień 19 marca 2019 r. bez
dochowania obowiązku wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy i bez
wnikliwego zbadania materiałów sprawy udostępnionych Radzie oraz dokonanie tej
oceny w sposób dowolny oraz niezgodnie ze zgromadzonym materiałem, z
pominięciem rzetelnej oceny kwalifikacji skarżącej i konkurujących z nią
kandydatów, z przekroczeniem granic swobodnej oceny materiałów, co skutkowało
przedstawieniem w uchwale Prezydentowi RP wniosków o powołanie do pełnienia
urzędu na stanowiska sędziego Sądu Okręgowego w E. innych uczestników, a nie
skarżącą;
b) brak rozpatrzenia zgłoszonych kandydatur w oparciu o jasne i jednakowe
dla wszystkich osób uczestniczących w konkursie kryteria oceny kandydatów na
wolne stanowisko sędziowskie, co skutkowało przedstawieniem w uchwale
Prezydentowi RP wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego Sądu Okręgowego w E. innych uczestników, a nie skarżącą;
c) brak porównania i omówienia na posiedzeniu w dniu 19 marca 2019 r.
ocenianych kandydatur w oparciu o jednolite dla wszystkich osób uczestniczących
w konkursie kryteria ustawowe, a także niezastosowanie części ustawowych
kryteriów oceny kandydatur, co skutkowało przedstawieniem w uchwale
Prezydentowi RP wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego Sądu Okręgowego w E. innych uczestników, a nie skarżącą;
d) oparcie uchwały na wybiórczych (niepełnych) ustaleniach faktycznych,
przedstawionych członkom KRS na posiedzeniu 19 marca 2019 r. przez członków
zespołu opiniującego, mimo dostępu do pełnych danych o skarżącym w oparciu o
8
posiadany materiał dowodowy, co skutkowało przedstawieniem w uchwale
Prezydentowi RP wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego Sądu Okręgowego w E. innych uczestników, a nie skarżącą;
e) nierzetelne i pobieżne przedstawienie kandydatur, przyjęcie stanowiska
zespołu oraz podjęcie uchwały zwanej stanowiskiem zespołu w czasie posiedzenia
zespołu opiniującego (przy rozpoznawaniu 8 kandydatów), a przy tym bez
wykorzystania wszelkich (a nawet większości) przewidzianych prawem możliwości
służących do dokonania ocen, według jednolitych kryteriów, kandydatur wszystkich
osób uczestniczących w konkursie, oraz przy niewyjaśnieniu istniejących w sprawie
rozbieżności i wątpliwości, co skutkowało przedstawieniem w uchwale
Prezydentowi RP wniosków o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku
sędziego Sądu Okręgowego w E. innych uczestników, a nie skarżącą;
f) brak własnych ustaleń Rady w odniesieniu do skarżącej poprzez
poprzestanie na argumentacji przedstawionej przez zespół opiniujący i skwitowanie
odznaczającego się przebiegu służby stanowiskiem zespołu o braku rekomendacji,
w efekcie czego Prezydentowi RP przedstawiono wnioski o powołanie do pełnienia
urzędu na stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w E. innych uczestników, a nie
skarżącą;
- naruszenie art. 42 ust. 1 ustawy o KRS poprzez sporządzenie uzasadnienia
uchwały w części dotyczącej kandydatur skarżącej i pozostałych kontrkandydatów
w sposób uniemożliwiający poznanie rzeczywistych motywów podjęcia uchwały,
co uniemożliwia odniesienie się do całości przesłanek, na podstawie których Rada
uznała, że kandydatura skarżącej jest mniej wartościowa od kandydatury tych
uczestników, w stosunku do których zaskarżoną uchwałą przedstawiono
Prezydentowi RP wnioski o powołanie ich do pełnienia urzędu na stanowiska
sędziego Sądu Okręgowego w E.;
- naruszenie art. 44 ust. 1b i ust. 4 ustawy o KRS w zw. z art. 2, art. 32 ust. 1
i 2, art. 45 ust. 1, art. 60, art. 77 ust. 2 i art. 173 Konstytucji RP poprzez
pozbawienie skarżącej dostępu do efektywnej (skutecznej) kontroli sądowej
zaskarżonej uchwały w zakresie odnoszącym się do organu, który na mocy ustawy
powołany został do rozpoznania środka odwoławczego w niniejszej sprawie.
9
W odpowiedzi na odwołanie Krajowa Rada Sądownictwa wniosła o jego
oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Odwołanie jako zasadne wymagało uwzględnienia.
Zgodnie z art. 44 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o KRS, uczestnik
postępowania może odwołać się do Sądu Najwyższego z powodu sprzeczności
uchwały Rady z prawem, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej. Z art. 44 ust.
2 ustawy o KRS wynika, że odwołanie wnosi się do Sądu Najwyższego za
pośrednictwem Przewodniczącego, w terminie dwutygodniowym od dnia
doręczenia uchwały z uzasadnieniem. Artykuł 44 ust. 3 ustawy o KRS wskazuje
natomiast, że do postępowania przed Sądem Najwyższym w sprawach z odwołania
od uchwały Rady stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o skardze
kasacyjnej, z wyłączeniem art. 871 k.p.c. W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się,
że chodzi jedynie o odpowiednie stosowanie przepisów o skardze kasacyjnej do
postępowania odwoławczego (postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 16 października 2019 r., I NOZP 2/19; postanowienie Sądu
Najwyższego 11 marca 2019 r., I NO 11/19; postanowienie Sądu Najwyższego
z 10 stycznia 2019 r., I NO 31/18; wyrok Sądu Najwyższego z 14 marca 2002 r., III
KRS 1/02; T. Ereciński, w: Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa
o Krajowej Radzie Sądownictwa. Komentarz, red. J. Gudowski, Warszawa 2009).
Odesłanie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o skardze
kasacyjnej determinuje sposób wyznaczenia granic rozpoznania przez Sąd
Najwyższy sprawy zainicjowanej odwołaniem uczestnika postępowania.
Stosownie do art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną
w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a z urzędu bierze pod rozwagę
tylko nieważność postępowania. Z art. 3983 § 1 k.p.c. wynika natomiast,
że odwołanie można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez
błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub też na podstawie
naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ
na wynik sprawy. Reguł tych nie zmienia art. 44 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy
10
o KRS, który ogólnie stanowi, że odwołanie można wnieść z powodu sprzeczności
uchwały z prawem, a zatem zarówno z prawem materialnym, jak i z przepisami
postępowania (wyroki Sądu Najwyższego z: 27 marca 2019 r., I NO 59/18;
15 stycznia 2019 r., I NO 1/18; 8 listopada 2017 r., III KRS 29/17; 8 października
2014 r., III KRS 45/14).
W utrwalonym orzecznictwie Sąd Najwyższy przyjmuje, że kontrola uchwał
KRS ma charakter formalny i ogranicza się do oceny przestrzegania przez KRS
ustawowych kryteriów i procedur postępowania (wyroki Sądu Najwyższego z:
27 marca 2019 r., I NO 8/19; 13 lipca 2017 r., III KRS 17/17; 7 marca 2017 r., III
KRS 3/17; 26 stycznia 2017 r., III KRS 37/16). Stanowisko to zostało potwierdzone
w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 1999 r., P 6/99, z 29 listopada
2007 r., SK 43/06 oraz z 27 maja 2008 r., SK 57/06 przy czym w ostatnim Trybunał
Konstytucyjny podkreślił dodatkowo, że sprawy indywidualne dotyczące powołania
na stanowiska sędziowskie mają charakter sprawy w rozumieniu art. 45 ust. 1
Konstytucji.
Na mocy art. 144 ust. 3 pkt 17 oraz 179 Konstytucji RP sędziego powołuje
Prezydent RP wykonując kompetencję prerogatywną, na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa (wyroki Sądu Najwyższego z: 27 marca 2019 r., I NO 59/18;
27 marca 2019 r., I NO 8/19; 23 lipca 2019 r., I NO 86/19; postanowienia NSA z:
7 grudnia 2017 r., I OSK 857/17; 20 marca 2013 r., I OSK 3129/12; 17 października
2012 r., I OSK 1876/12; I OSK 1877/12; I OSK 1889/12; postanowienia NSA
z 16 października 2012 r.: I OSK 1870/12; I OSK 1871/12; I OSK 1878/12; I OSK
1879/12; I OSK 1880/12; I OSK 1881/12; I OSK 1885/12; I OSK 1886/12; I OSK
1887/12; I OSK 1888/12; postanowienia NSA z 9 października 2012 r.: I OSK
1872/12; I OSK 1873/12; I OSK 1874/12; I OSK 1875/12; I OSK 1882/12; I OSK
1883/12; I OSK 1890/12; I OSK 1891/12). Konstytucyjny akt powołania sędziego
zakłada zatem udział dwóch podmiotów, z których pierwszy posiada bezpośrednią
legitymację demokratyczną do powoływania sędziów, a drugi częściową
legitymację demokratyczną do przedstawiania wniosków o powołanie sędziów.
Konstytucyjna kompetencja Krajowej Rady Sądownictwa nie ogranicza się przy tym
wyłącznie do opiniowania kandydatów do powołania przez Prezydenta RP na urząd
sędziego, lecz do takiego prowadzenia postępowania nominacyjnego, które
11
zagwarantuje niezależność sądów i niezawisłość sędziów (art. 186 ust. 1
Konstytucji RP). Przyjęta konstrukcja ustrojowa powoływania sędziów przez
Prezydenta RP wpisuje się w najlepsze tradycje ustrojowe II RP (zob. art. 76 ust. 1
i 2 Konstytucji RP z 17 marca 1921 r., Dz.U., nr 44, poz. 267 oraz art. 13 ust. 1
i 65 ust. 1 Konstytucji RP z 23 kwietnia 1935 r., Dz.U., nr 30, poz. 227).
Przechodząc do oceny zarzutów skarżącego Sąd Najwyższy w pierwszej
kolejności odniósł się do zarzutu naruszenia art. 42 ust. 1 ustawy o KRS.
Ewentualne uwzględnienie tego zarzutu czyni bowiem co najmniej zbędnym
odniesienie się do pozostałych zarzutów, przesądzając o obowiązku Sądu
Najwyższego uchylenia zaskarżonej uchwały.
Artykuł 42 ust. 1 ustawy o KRS nie określa wprost warunków uzasadniania
uchwał nominacyjnych KRS. Nie ulega jednak wątpliwości, że ustawodawca nie
przyzwala przez to Radzie na arbitralność. Z istoty demokratycznego państwa
prawnego (art. 2 i 7 Konstytucji RP) wynika obowiązek stosowania przez wszystkie
organy państwa rzetelnych i transparentnych procedur. Rzetelność
i transparentność procedur przejawia się m.in. w uzasadnieniach rozstrzygnięć,
które realizują ważne funkcje, w tym wymuszają samokontrolę organu, który musi
wykazać, że rozstrzygnięcie jest materialnie i formalnie prawidłowe oraz odpowiada
wymogom sprawiedliwości; dokumentuje argumenty przemawiające za przyjętym
rozstrzygnięciem; służy indywidualnej akceptacji rozstrzygnięcia; umacnia poczucie
zaufania społecznego i demokratycznej kontroli nad organami władzy; wzmacnia
bezpieczeństwo prawne; jest podstawą kontroli zewnętrznej w szczególności
sprawowanej przez sądy krajowe, a także sądy międzynarodowe (analogicznie
wyroki TK z: 16 stycznia 2006 r., SK 30/05; 30 maja 2007 r., SK 68/06; 31 marca
2005 r., SK 26/02; postanowienie TK z 11 kwietnia 2005 r., SK 48/04).
Uzasadnienie uchwały pełni więc nie tylko funkcje procesowe, ale buduje
autorytet organów państwa i kształtuje zewnętrzne przekonanie o sprawiedliwości
procedur i podejmowanych rozstrzygnięć. Nawet bardzo szczególna pozycja
ustrojowa niektórych organów państwa jak KRS nie usprawiedliwia sporządzania
blankietowych lub wewnętrznie sprzecznych uzasadnień, które tylko pozornie
realizują swoje funkcje. W żadnym też razie kolegialny charakter organu albo
przyjęta metoda podejmowania decyzji (np. tajne głosowanie czy objęta
12
bezwzględną tajemnicą narada sędziowska) nie zwalnia organu z obowiązku
rzetelnego uzasadnienia rozstrzygnięcia.
Ograniczenie uzasadnienia zaskarżonej uchwały do lakonicznych stwierdzeń,
iż „wszyscy kandydaci, biorący udział w niniejszym postępowaniu nominacyjnym
spełniają wymagania ustawowe”, że „Zgromadzenie Przedstawicieli Sędziów
Apelacji (...) odstąpiło od oceny kandydatur” bez odniesienia się do przyczyn tego
stanu rzeczy, że brak jest „spójności ocen przyznanych poszczególnym
uczestnikom postępowania przez Kolegium Sądu Apelacyjnego w (...)
ze zgromadzonymi w sprawie materiałami”, że „kryteria wskazane w art. 35 ust. 2
pkt 2 ustawy o KRS nie miały decydującego wpływu na rozstrzygnięcie niniejszego
postępowania konkursowego”, że Krajowa Rada Sądownictwa „wszechstronnie
rozważyła całokształt okoliczności”, a o przedstawieniu Prezydentowi
Rzeczypospolitej Polskiej wniosku o powołanie na wolne stanowiska sędziowskie
„zdecydował całokształt okoliczności sprawy”, uniemożliwia Sądowi Najwyższemu
kontrolę odwoławczą uchwały.
Także bardziej szczegółowe uwagi zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej
uchwały nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie jak Rada interpretuje kryteria
ustawowe oraz czy prawidłowo je zastosowała wobec skarżącego. Uzasadnienie
uchwały koncentruje się na niekonsekwentnym wskazaniu i zastosowaniu
niektórych kryteriów wobec osób objętych wnioskiem o powołanie, np. kryterium
stażu pracy czy kryterium delegacji do orzekania w sądzie okręgowym.
Uzasadnienie nie pozwala bowiem stwierdzić, czy przyjęte przez Radę kryterium
stałych delegacji do orzekania w sądzie okręgowym wystarcza do uznania, że
osoba objęta wnioskiem faktycznie legitymuje się większym doświadczeniem
zawodowym niż osoba która w ostatnich latach odbywała delegacje okresowe do
sądu okręgowego. Uzasadnienie uchwały nie pozwala stwierdzić, czy przyjęte
kryteria zostały zastosowane równo i konsekwentnie.
Jeżeli więc w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że
kluczowym kryterium oceny legalności uchwały KRS jest konstytucyjna zasada
jednakowego dostępu do stanowisk w sferze publicznej oraz równego traktowania i
niedyskryminacji (np. wyroki Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2010 r., III KRS
24/09; z 5 sierpnia 2011 r., III KRS 9/11), to za niedopuszczalne należy uznać takie
13
uzasadnienie uchwały, które nie pozwala zweryfikować odwołującej się
prawidłowości wykładni i zastosowania wskazanych norm (zasad) konstytucyjnych
oraz zasadności innych sformułowanych przez skarżącą zarzutów, decydujących
o legalności uchwały.
Fakt, iż uzasadnienie zaskarżonej uchwały uniemożliwia jej kontrolę z punktu
widzenia zgodności z prawem, czyni zbędnym analizę pozostałych zarzutów
odwołania, przesądzając o jego zasadności.
Ocena skutków wyroku wymaga uwzględnienia, że podmiotowe
i przedmiotowe granice odwołania nie zostały wprost uregulowane w przepisie
art. 44 ust. 1 ustawy o KRS. Częściowo wyznacza je art. 43 ust. 2 ustawy o KRS
rozstrzygający, że uchwała staje się prawomocna w części obejmującej
rozstrzygnięcia o nieprzestawieniu wniosku o powołanie do pełnienia urzędu
sędziego tych uczestników postępowania, którzy nie wnieśli odwołania. Z przepisu
tego nie wynika jednak, że uchwała staje się prawomocna w części obejmującej
rozstrzygnięcia o przedstawieniu określonych kandydatów do powołania. Z samej
logiczno-językowej wykładni art. 43 ust. 2 ustawy o KRS można wnosić, że uchwałę
mogą zaskarżyć wszyscy uczestnicy, a więc także ci, którzy zostali objęci
wnioskiem o powołanie. Tymczasem ani oni, ani osoby nieobjęte wnioskiem o
powołanie nie mogą skutecznie zaskarżyć uchwały w zakresie, w jakim nie dotyczy
ona ich własnego, aktualnego i rzeczywistego interesu w dostępie do służby
publicznej. Istnienie interesu prawnego jest podstawową przesłanką
dopuszczalności środka zaskarżenia w postępowaniu cywilnym, także wtedy gdy
przepisy prawa wyraźnie tego warunku nie określają. Skoro bowiem postępowanie
cywilne jest działaniem celowym, warunkiem udzielenia sądowej ochrony prawnej
jest istnienie obiektywnej potrzeby jej uzyskania przez podmiot dochodzący swych
praw (interesu prawnego). Wszczynanie postępowań cywilnych i podejmowanie
w jego ramach czynności procesowych przez strony musi być konfrontowane z tym,
czy w konkretnym przypadku istnieje obiektywna potrzeba wszczęcia postępowania
albo podjęcia innej czynności w toczącym się już postępowaniu. Tylko bowiem
przez takie obiektywnie potrzebne działanie wykazany zostaje interes prawny w
podjęciu przed sądem określonej czynności. W tym założeniu tkwi ogólna
przesłanka poszukiwania ochrony prawnej przed sądem, respektowana także
14
w judykaturze państw obcych (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, zasada prawna, a także wyroki Sądu
Najwyższego z: 6 września 2019 r., I NO 99/19; 29 lipca 2019 r., I NO 89/19;
24 lipca 2019 r., I NO 86/19; 27 marca 2019 r., I NO59/18; 4 grudnia 2009 r.,
III KRS 19/09, a także postanowienie Sądu Najwyższego z 8 września 2010 r.,
III SO 5/10). Żaden przepis ustawy o KRS nie rozpoznaje interesu odwołującego
się w zaskarżeniu uchwały w części rozstrzygającej o innej osobie bądź miejscach
nieobsadzonych. W składzie niniejszym Sąd Najwyższy uznał jednak, że zbędne
jest odrzucanie odwołania w zakresie, w jakim skarżący domaga się uchylenia
uchwały w całości w odniesieniu do osób, które nie wniosły odwołania (art. 43 ust. 2
ustawy o KRS), uchylił natomiast zaskarżoną uchwałę w pozostałym zakresie oraz
przekazał sprawę Radzie do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy za bezprzedmiotowy uznał wniosek skarżącego
o zawieszenie postępowania. Konieczność oczekiwania z rozpoznaniem odwołania
na inne rozstrzygnięcie mogłaby się ujawnić tylko wówczas, gdyby Sąd Najwyższy
nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej uchwały i nie przekazał sprawy do
ponownego rozpoznania Radzie.
Z powyższych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398 15 § 1 k.p.c.
w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o KRS orzekł, jak w sentencji.
Od orzeczenia zdanie odrębne złożył SSN Antoni Bojańczyk.