II PK 78/18
Верховный суд2019-10-15
Номер дела
II PK 78/18
Суд
Sąd Najwyższy
Дата решения
2019-10-15
Тип
Wyrok
Текст решения
Sygn. akt II PK 78/18
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 października 2019 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Halina Kiryło (przewodniczący)
SSN Zbigniew Korzeniowski
SSN Krzysztof Rączka (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa M. F.
przeciwko Głównemu Urzędowi Miar w W.
o przywrócenie do pracy, wynagrodzenie, ustalenie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 23 października 2019 r.,
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.
z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt XXI Pa (…),
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia
o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z 26 października 2017 r., sygn. akt XXI Pa
(…) oddalił apelację powoda M. F. od wyroku Sądu Rejonowego w W. z 5 czerwca
2017 r., sygn. akt VIII P (…), w którym Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo
przeciwko pozwanemu Głównemu Urzędowi Miar w W. o przywrócenie do pracy
2
na poprzednich warunkach, zasądzenie jednomiesięcznego wynagrodzenia za
okres pozostawania bez pracy i ustalenie prawa do urlopu wypoczynkowego pod
warunkiem podjęcia pracy.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny. M. F. został zatrudniony w
Głównym Urzędzie Miar na podstawie umowy o pracę z dnia 15 stycznia 2009 r.
zawartej na czas określony w pełnym wymiarze czasu pracy. Następnie wymiar
czasu pracy został zmieniony na 0,75 etatu na mocy porozumienia stron, w
związku z wnioskiem M. F. , który chciał podjąć dodatkowe zatrudnienie. W dniu 29
stycznia 2010 r. pomiędzy stronami zawarta została umowa o pracę na czas
nieokreślony w wymiarze 0,75 etatu na stanowisku audytora wewnętrznego.
Następnie na podstawie kolejnego wniosku M. F. , wymiar jego czasu pracy został
zmniejszony do 0,5 etatu.
M. F. otrzymywał od pracodawcy nagrody uznaniowe.
Na podstawie zarządzenia Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 2 grudnia
2016 r. wprowadzony został nowy statut Głównego Urzędu Miar, zmieniający
strukturę ww. Urzędu. W związku z tym, zarządzeniem Prezesa ww. Urzędu
wprowadzono nowy regulamin organizacyjny, zgodnie z którym Biuro Strategii
odpowiadało za realizację zadań m.in. z zakresu badania i oceny funkcjonowania
systemu kontroli zarządczej w Urzędzie, koordynowania działań w zakresie kontroli
wewnętrznej i warunków przeprowadzania audytu wewnętrznego w Urzędzie.
W wyniku zmian organizacyjnych, z dniem 19 lutego 2016 r. na stanowisko
audytora wewnętrznego w ww. Urzędzie powrócił Z. Z. , któremu udzielono urlopu
bezpłatnego na czas sprawowania funkcji dyrektora Biura Nadzoru. Przed
udzieleniem urlopu zajmował stanowisko audytora wewnętrznego w ww. Urzędzie,
na podstawie umowy o pracę zawartej w dniu 20 sierpnia 2007 r. Powrót na
stanowisko audytora wewnętrznego wynikał z zastosowania przepisów ustawy o
służbie cywilnej oraz ustawy z dnia 30 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o służbie
cywilnej oraz niektórych innych ustaw.
Z dniem 23 lutego 2016 r. Z. Z. został powołany na stanowisko dyrektora w
Biurze Nadzoru, zaś na czas powołania na to stanowisko udzielono mu urlopu
3
bezpłatnego. Jednocześnie Z. Z. otrzymał zgodę na dodatkowe zatrudnienie na
stanowisku audytora wewnętrznego. Następnie Z. Z. został odwołany ze
stanowiska dyrektora Biura Nadzoru, w związku z czym powrócił na stanowisko
audytora wewnętrznego. W dniu 17 stycznia 2017 r. powierzono mu kierowanie
działalnością wieloosobowej komórki audytu wewnętrznego w rozumieniu art. 277
ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, na czas określony
do 1 kwietnia 2017 r.
W dniu 28 stycznia 2017 r. M. F. otrzymał pismo, w którym pracodawca
zawarł oświadczenie o rozwiązaniu z nim umowy o pracę z zachowaniem okresu
wypowiedzenia. Jako przyczynę wskazano likwidację stanowiska pracy w związku
z koniecznością dostosowania zatrudnienia w komórce audytu wewnętrznego do
rzeczywistych potrzeb Urzędu, poprzez zapewnienie realizacji zadań audytu
wewnętrznego przez jednego audytora wewnętrznego zatrudnionego w pełnym
wymiarze czasu pracy. Ponadto, wskazano, że kwalifikacje M. F. i jego
doświadczenie nie mogą być w powyższy sposób wykorzystane na zajmowanym
stanowisku pracy, co stwierdzono po analizie możliwości dalszego zatrudnienia
dokonanej na podstawie następujących kryteriów: wymiar czasu pracy w ww.
Urzędzie i sytuacja osobista (inne źródła utrzymania).
Wynagrodzenie M. F. liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy
wynosiło 3.177,56 zł.
Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z 5 czerwca 2017 r., sygn. akt VIII P (…)
oddalił powództwo M. F. i obciążył powoda kosztami postępowania.
Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zarzucając mu
niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia
sprawy wskutek naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik
sprawy, a mianowicie art. 233 k.p.c. oraz naruszenie art. 281 ustawy z dnia 27
sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1870, z późn. zm.) i
art. 30 ust. 4 k.p.
4
W wyniku rozpoznania apelacji powoda Sąd Okręgowy wskazał, że apelacja
jest nieuzasadniona, jednocześnie podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne
poczynione przez Sąd pierwszej instancji i ocenę prawną wyrażoną przez ten sąd.
Sąd drugiej instancji uznał, że Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej oceny
materiału dowodowego bez przekroczenia granicy swobodnej oceny dowodów. Ze
zgromadzonego materiału dowodowego Sąd Rejonowy wyprowadził prawidłowe i
logiczne wnioski zgodne z doświadczeniem życiowym, ocenił zebrany materiał
dowodowy w granicach zasady swobodnej sędziowskiej oceny dowodów (art. 233
§ 1 k.p.c.). Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił, że przyczyna wskazana powodowi w
wypowiedzeniu umowy o pracę była konkretna, rzeczywista oraz uzasadniona.
W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu Okręgowego, powód w apelacji
ograniczył się głównie do polemiki z twierdzeniami Sądu Rejonowego i
przedstawienia w istocie własnej wersji oceny zgromadzonego w sprawie materiału,
nie odnosząc się do logicznej oceny tego materiału przez Sąd pierwszej instancji i
w efekcie nie podważając skutecznie dokonanej przez tenże Sąd oceny dowodów,
mieszczącej się w ramach zakreślonych przepisem art. 233 § 1 k.p.c.
W przedmiotowej sprawie w wyniku decyzji pracodawcy o odwołaniu Z. Z.
ze stanowiska Dyrektora Biura Nadzoru w Głównym Urzędzie Miar z dniem 1
września 2016 r. , po zakończeniu urlopu bezpłatnego, - którego udzielił mu
pracodawca na czas powołania na powyższe stanowisko, z dniem 1 stycznia 2017
r. powrócił on na stanowisko audytora wewnętrznego, tj. stanowisko które zajmował
przed powierzeniem mu stanowiska dyrektora w Biurze Nadzoru. Było to związane
z reorganizacją przeprowadzaną w pozwanym Urzędzie. Jak wynika z umowy o
pracę zawartej w dniu 20 sierpnia 2007 r. Z. Z. był zatrudniony na czas
nieokreślony w wymiarze pełnego etatu na stanowisku audytora wewnętrznego.
Kwestionowanie powyższej decyzji pracodawcy przez powoda było nieuzasadnione.
Nie ulegało wątpliwości, że decyzja o wyznaczeniu Z. Z. stanowiska audytora
wewnętrznego po zakończeniu urlopu bezpłatnego znajdowała oparcie w art. 53a
ust. 9 ustawy o służbie cywilnej z dnia 21 listopada 2008 r. (Dz.U. Nr 227, poz.
1505) zgodnie z którym po zakończeniu urlopu bezpłatnego dyrektor generalny
Urzędu wyznacza urzędnikowi służby cywilnej oraz pracownikowi służby cywilnej
5
stanowisko pracy zgodne z jego kwalifikacjami i umiejętnościami zawodowymi. W
tej sytuacji podnoszone przez powoda twierdzenia odnośnie braku zachowania
procedury (konkursu) przy zatrudnieniu Z. Z. na stanowisku audytora
wewnętrznego, są całkowicie niezrozumiałe. Z materiału dowodowego wynika
również, że Z. Z. został zatrudniony na stanowisku audytora wewnętrznego
jeszcze przed zatrudnieniem powoda.
Nie sposób również zgodzić się z powodem, że w niniejszej sprawie istotna
była procedura uchwalenia aktów wewnętrznych jednostki organizacyjnej oraz
umiejscowienie w tej strukturze stanowiska audytora wewnętrznego na dzień 1
stycznia, 17 stycznia 2017 r. audytu wewnętrznego) oraz na dzień 19 stycznia
(wypowiedzenie umowy o pracę powodowi). Nie budzi bowiem żadnych
wątpliwości, że działanie pracodawcy w przedmiocie powrotu Z. Z. na stanowisko
audytora wewnętrznego znajdowała oparcie w przepisach prawa tj. w wyżej
cytowanym art. 53a ust. 9 ustawy o służbie cywilnej. W zaistniałej sytuacji
faktycznej powoływanie się przez powoda na statut pozwanego, regulamin
organizacyjny a także regulaminy wewnętrzne biur jest nieuzasadnione. W
niniejszej sprawie, na skutek powyższej zgodnej z prawem decyzji pracodawcy w
przedmiocie wyznaczenia Z. Z. stanowiska audytora wewnętrznego po
zakończeniu urlopu bezpłatnego doszło do sytuacji faktycznej, w której na
stanowisku audytora wewnętrznego było zatrudnionych dwóch pracowników: w
wymiarze pełnego etatu (Z. Z. ) oraz w wymiarze połowy etatu (powód). De facto
powstała więc u pozwanego wieloosobowa komórka audytu wewnętrznego w
rozumieniu ustawy o finansach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 r. (Dz.U. Nr
157, poz. 1240). Jednocześnie przepisy powyższej ustawy przewidują, że
działalnością wieloosobowej komórki audytu wewnętrznego kieruje audytor
wewnętrzny, zwany dalej „kierownikiem komórki audytu wewnętrznego” (art. 277
ust. 3), co obligowało pracodawcę z mocy powyższego przepisu do wyznaczenia
kierownika komórki audytu wewnętrznego, którym z dniem 17 stycznia 2017 r.
został Z. Z. .
Z powyższych względów, zdaniem Sądu Okręgowego brak jest podstaw do
ustalenia, że w chwili wypowiedzenia powód był objęty szczególną ochroną
6
wynikającą z art. 281 w związku z art. 277 ust. 4 ustawy o finansach publicznych z
dnia 27 sierpnia 2009 r. Zgodnie z art. 277 powyższej ustawy do audytora
wewnętrznego zatrudnionego w jednoosobowej komórce audytu wewnętrznego
przepisy ustawy dotyczące kierownika komórki audytu wewnętrznego stosuje się
odpowiednio. W świetle zaś art. 281 ww. ustawy rozwiązanie stosunku pracy ani
zmiana warunków płacy i pracy kierownika komórki audytu wewnętrznego
ministerstwa oraz jednostki w dziale nie może nastąpić bez zgody właściwego
komitetu audytu. Należy zauważyć, że powód był objęty ochroną przewidzianą w
powyższych przepisach jedynie w tym okresie swego zatrudnienia u pozwanego, w
którym był jedynym audytorem wewnętrznym zatrudnionym w komórce audytu
wewnętrznego, faktycznie wykonującym swoje obowiązki. Z dniem 1 stycznia
2017 r. po powrocie przez Z. Z. z bezpłatnego urlopu wypoczynkowego na
stanowisko audytora wewnętrznego, powód przestał być jedynym audytorem
wewnętrznym. Następnie z dniem 17 stycznia 2017 r. audytorowi Z. Z.
pracodawca powierzył kierowanie działalnością wieloosobowej komórki audytu
wewnętrznego i to on od tej daty podlegał szczególnej ochronie przed
wypowiedzeniem wskazanej w powyżej cytowanym przepisie art. 281 ustawy o
finansach publicznych. Dowód w postaci pisma z dnia 2 października 2017 r.
złożony na rozprawie apelacyjnej w dniu 26 października 2017 r. nie mógł być
dowodem na okoliczność konieczności uzyskania zgody Komitetu Audytu na
rozwiązanie umowy o pracę z powodem, gdyż kwestia ta była wynikiem
interpretacji ww. przepisów ustawy o finansach publicznych, co pozostawało w
gestii Sądu.
Sąd odwoławczy wskazał również, że decyzja pozwanego, że jego potrzeby
nie wymagają zatrudniania dwóch pracowników na stanowisku audytora
wewnętrznego, ale jednego w pełnym wymiarze czasu pracy, co było wynikiem
przeprowadzanej u pozwanego reorganizacji mieściła się w uprawnieniach
pracodawcy i decyzja ta nie podlega ocenie sądu pracy. Nie jest kompetencją Sądu
badanie zasadności czy konieczności dokonywania zmian organizacyjnych w
zakładzie pracy. Sąd Okręgowy podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że
zmiany organizacyjne zmierzające do zracjonalizowania zatrudnienia pozostają w
wyłącznej strefie kompetencji pracodawcy i w tym zakresie nie podlegają ocenie
7
sądu pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie I PK
50/06 Prawo Pracy z 2006 r. Nr 12, poz. 39). Zadaniem sądu jest natomiast
badanie, czy wskazana w wypowiedzeniu umowy przyczyna jest konkretna,
prawdziwa (art. 30 § 4 k.p.) i w świetle art. 45 § 1 k.p. uzasadniona. Następnie
podnieść należało, że w przypadku gdy jest likwidowane jedno bądź kilka
stanowisk pracy spośród szeregu istniejących u pracodawców - proces z reguły w
całości sprowadza się do weryfikacji prawidłowości zastosowanych kryteriów
doboru do zwolnienia przez pracodawcę. Wynika to z tego, iż likwidacja stanowiska
pracy w ramach rzeczywistych zmian organizacyjnych, uzasadnia wypowiedzenie
pracownikowi umowy o pracę, a decyzje co do przydatności i celowości
utrzymywania danego stanowiska mieszczą się w uprawnieniach pracodawcy i nie
podlegają ocenie sądów pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 maja
1997 r., I PKN 176/97, OSNAPiUS 1998 nr 9, poz. 263). Wyjątkiem byłaby sytuacja,
w której powód wykazałby pozomość wskazanej mu przyczyny wypowiedzenia,
pozomość likwidacji stanowiska pracy.
W ocenie Sądu Okręgowego, powód nie wykazał, aby likwidacja stanowiska
pracy była pozorna. Po zwolnieniu powoda nie został zatrudniony drugi pracownik
na stanowisku audytora wewnętrznego. Jego zadania zostały powierzone
audytorowi wewnętrznemu Z. Z., który na to stanowisko powrócił po urlopie
bezpłatnym. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdy pracodawca
dokonał likwidacji jednego stanowiska spośród dwóch jednakowych stanowisk -
wszak zarówno powód jak i Z. Z. zajmowali stanowisko audytora wewnętrznego - a
zatem w takiej sytuacji aktualizowała się potrzeba doboru do zwolnienia. Jak
wykazało postępowanie dowodowe pozwany kierował się kryteriami w postaci:
wymiaru czasu pracy oraz sytuacji osobistej. Powód był zatrudniony w wymiarze
1/2 etatu oraz posiadał inne źródło utrzymania. Z. Z. do którego powód był
porównywany był zatrudniony w pełnym wymiarze etatu oraz nie posiadał innego
źródła utrzymania. Za w pełni obiektywne i sprawiedliwe należało uznać
zastosowane przez pozwanego kryteria doboru do zwolnienia. Pozwany w sposób
obiektywny ocenił, że dysponując pracownikiem, który świadczy pracę w wymiarze
odpowiadającym jego aktualnym, racjonalnym potrzebom zasadne będzie
rozwiązanie umowy o pracę z powodem, którego wymiar pracy wynosił 1/2 etatu.
8
W ocenie Sądu Okręgowego, nawet fakt, że do powrotu Z. Z. z urlopu bezpłatnego
pozwany akceptował dotychczasowy wymiar urlopu powoda – wszak bezspornie
zaakceptował wnioski powoda o jego obniżenie, początkowo do 1/4 etatu a
następnie 1/2 etatu, nie zmienia powyższej oceny. Pracodawca nie miał obowiązku
porozumiewania się z powodem co do kwestii zwiększenia wymiaru czasu pracy,
co odpowiadałoby jego aktualnym potrzebom. Powyższe byłoby bezcelowe również
z tego względu, że nie było to jedyne kryterium doboru do zwolnienia. Drugie z
kryteriów w postaci sytuacji osobistej (posiadanie innego źródła utrzymania)
odwoływało się do zasad współżycia społecznego i z porównania sytuacji tych
dwóch pracowników wynikało, że powód w odróżnieniu od Z. Z. pozostawał w
drugim stosunku zatrudnienia. Na podstawie powyższego kryterium pracodawca
zasadnie uznał, że rozwiązanie z powodem stosunku pracy będzie mniej dotkliwe,
niż w przypadku drugiego pracownika, dla którego praca u pozwanego była
jedynym źródłem utrzymania.
W ocenie Sądu Okręgowego należało podzielić stanowisko pozwanego, że
zróżnicowanie pracowników w ramach kwalifikacji do zwolnienia w oparciu o
kryterium wymiaru czasu pracy było zatem usprawiedliwione zobiektywizowanymi
powodami leżącymi po stronie pozwanego - (realne) zapotrzebowanie ma pracę - i
poparte uwzględnieniem sytuacji osobistej pracowników.
Zarzut naruszenia art. 30 § 4 k.p. również okazał się nieuzasadniony.
Pozwany wskazał przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę powodowi na piśmie i
w swoim oświadczeniu nawiązał do zastosowanych kryteriów doboru powoda do
zwolnienia, wprost je wskazując. Przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę
powodowi była zatem konkretna. Powód wiedział zatem z jakich względów
pracodawca to właśnie z nim rozwiązał umowę o pracę. Jednocześnie Sąd
pierwszej instancji słusznie uznał, że wskazana przez pracodawcę przyczyna
rozwiązania z powodem umowy o pracę była również uzasadniona w rozumieniu
art. 45 § 1 k.p.
Powyższy wyrok zaskarżyła skargą kasacyjną strona powodowa w całości.
9
Zaskarżonemu wyrokowi pełnomocnik powoda zarzucił naruszenie prawa
materialnego, to jest:
1) art. 281 w związku z art. 277 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o
finansach publicznych w związku z art. 45 § 1 k.p. przez ich niewłaściwe
zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że przepisy ustawy o finansach
publicznych nie przewidują obowiązku uzyskania zgody komitetu audytu na
rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem, który zajmuje stanowisko audytora
wewnętrznego w jednoosobowej komórce audytu wewnętrznego;
2) art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 30 § 4 k.p. przez ich niewłaściwe
zastosowanie i przyjęcie, że przyczyna wypowiedzenia określona jako
„racjonalizacja zatrudnienia” a polegająca na wypowiedzeniu umowy o pracę
pracownikowi, który zajmuje stanowisko audytora wewnętrznego w jednoosobowej
komórce audytu wewnętrznego w tym celu, aby zatrudnić innego pracownika w tej
komórce jest prawdziwa i nie podlega kontroli sądowej;
3) art. 53a ust. 9 ustawy o służbie cywilnej przez niewłaściwe zastosowanie i
bezpodstawne przyjęcie wbrew wykładni logicznej i formalnej, iż przepis ten
pozwalał dyrektorowi generalnemu urzędu wyznaczyć po urlopie bezpłatnym Z. Z.
stanowisko audytora wewnętrznego (drugiego) w sytuacji, gdy w dniu 1, 17 i 19
stycznia 2017 r. statut pozwanego i regulamin organizacyjny pozwanego, a także
regulaminy wewnętrzne biur pozwanego nie przewidywały istnienia wieloosobowej
komórki audytu, a jedynie jednoosobową komórkę audytu wewnętrznego u
pozwanego. Zaprezentowana przez Sąd Okręgowy wykładnia art. 53a ust. 9
ustawy o służbie cywilnej prowadzi wprost do całkowicie niezrozumiałego wniosku,
iż po zakończeniu urlopu bezpłatnego dyrektor generalny urzędu może wyznaczyć
urzędnikowi służby cywilnej oraz pracownikowi służby cywilnej stanowisko pracy
zgodne z jego kwalifikacjami i umiejętnościami zawodowymi w całkowitym
oderwaniu od regulacji statutu lub regulaminu organizacyjnego urzędu, tj. tworząc
nowe, nie istniejące w strukturze urzędu stanowiska lub tworząc kolejne obok już
istniejących, których w strukturze organizacyjnej nie przewidziano.
10
4) art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 30 § 4 k.p. przez ich niewłaściwe
zastosowanie i przyjęcie przez Sąd, iż stworzenie przez pracodawcę sytuacji, w
której de facto, ale wbrew regulacji statutu lub regulaminu organizacyjnego urzędu,
w miejsce komórki jednoosobowej powstaje komórka wieloosobowa, winno
podlegać ochronie i może stanowić uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia.
Wobec powyższego skarżący wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w W. i rozstrzygnięcia o kosztach
postępowania kasacyjnego;
lub alternatywnie
2. zmianę zaskarżonego orzeczenia i orzeczenie co do istoty sprawy oraz
zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa
procesowego za pierwszą i drugą instancję oraz postępowanie kasacyjne.
Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o:
1) odmówienie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (w zw. z tym, że
nie spełnione zostały przesłanki z art. 3989 § 1 k.p.c.), a w przypadku przyjęcia jej
do rozpoznania, o oddalenie skargi kasacyjnej w całości;
2) w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, wnoszę o
wyznaczenie rozprawy w niniejszej sprawie;
3) o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa
procesowego, według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest uzasadniona w stopniu przemawiającym za
uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do
ponownego rozpoznania.
11
Stosownie do art. 39813 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w
granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera
zarzutu naruszenia przepisów postępowania (bądź jeżeli taki zarzut okaże się
niezasadny).
Sąd drugiej instancji dokonał błędnej wykładni, a w konsekwencji także
zastosowania art. 53a ust. 9 ustawy o służbie cywilnej oraz art. 281 w związku z
art. 277 ust. 4 ustawy o finansach publicznych, przyjmując, że faktyczne
wyznaczenie pracownikowi stanowiska audytora wewnętrznego i powierzenie mu
funkcji kierownika komórki audytu wewnętrznego na podstawie art. 53a ust. 9
ustawy o służbie cywilnej, bez zmiany organizacji komórki audytu wewnętrznego
wynikającej z obowiązującego w jednostce statutu powoduje wyłączenie ochrony
przewidzianej w art. 281 ustawy o finansach publicznych.
Zgodnie z art. 277 ust. 1 ustawy o finansach publicznych w jednostkach, o
których mowa w art. 274 ust. 1-6 tejże ustawy, tworzy się wieloosobowe lub
jednoosobowe komórki audytu wewnętrznego, z zastrzeżeniem art. 277 ust. 2 oraz
art. 278. ust. 3 omawianego artykułu przewiduje, że działalnością wieloosobowej
komórki audytu wewnętrznego kieruje audytor wewnętrzny, zwany dalej
„kierownikiem komórki audytu wewnętrznego”. Natomiast na podstawie ust. 4 do
audytora wewnętrznego zatrudnionego w jednoosobowej komórce audytu
wewnętrznego przepisy ustawy dotyczące kierownika komórki audytu
wewnętrznego stosuje się odpowiednio, w tym art. 281 ustawy o finansach
publicznych, w którym przewidziano, że rozwiązanie stosunku pracy ani zmiana
warunków płacy i pracy kierownika komórki audytu wewnętrznego ministerstwa
oraz jednostki w dziale nie może nastąpić bez zgody właściwego komitetu audytu.
Jak wynika z treści omawianych przepisów komórki audytu wewnętrznego muszą
zostać utworzone w jednostkach, wymienionych w tych przepisach, natomiast do
decyzji organów kierujących tymi jednostkami pozostawiono formę działalności tych
komórek, czyli to, czy będą to komórki jedno- czy też wieloosobowe. Dlatego też
pracodawca powoda miał prawo przewidzieć w regulaminie organizacyjnym, że w
Głównym Urzędzie Miar audyt wewnętrzny prowadzony będzie jednoosobowo
12
przez osobę zatrudnioną na samodzielnym stanowisku audytora wewnętrznego. Co
więcej, pozwany pracodawca miał także prawo zmienić tę strukturę i utworzyć
wieloosobową komórkę audytu wewnętrznego. Jednak wymagałoby to zmiany
obowiązującego regulaminu, a nie jedynie faktycznego zatrudnienia kolejnego
audytora. Należy pamiętać, że na podstawie art. 9 § 1 k.p. postanowienia opartych
na ustawie regulaminów są źródłem prawa i wiążą strony stosunku pracy. Nie
mogą one przy tym być mniej korzystne niż m.in. przepisy ustaw. Nie można zatem
przyjąć, że postanowienia regulaminy organizacyjnego, określającego organizację i
strukturę Głównego Urzędu Miar nie mają żadnego znaczenia i mogą być dowolnie
ignorowane przez pracodawcę, zwłaszcza gdy na podstawie tych postanowień do
pewnych pracowników zastosowanie znajdują przepisy szczególne rangi
ustawowej, przewidujące szczególną ochronę trwałości stosunku pracy.
W tym miejscu trzeba się odnieść również do treści art. 53a ust. 9 ustawy o
służbie cywilnej, w którym ustawodawca przewidział, że po zakończeniu urlopu
bezpłatnego dyrektor generalny urzędu wyznacza urzędnikowi służby cywilnej oraz
pracownikowi służby cywilnej stanowisko pracy zgodne z jego kwalifikacjami i
umiejętnościami zawodowymi. Wbrew stanowisku Sądów rozpoznających niniejszą
sprawę, przepis ten nie daje uprawnienia pracodawcy do ignorowania przepisów
wewnętrznych obowiązujących w jego strukturach. Treść regulaminu
organizacyjnego Głównego Urzędu Miar nie jest również sprzeczna z treścią tego
przepisu, co powodowałoby jego wyłączenie. Prawdą jest, że celem wprowadzenia
art. 53a ust. 9 ustawy o służbie cywilnej było zapewnienie gwarancji zatrudnienia
pracownikom i urzędnikom służby cywilnej powracającym z urlopów bezpłatnych.
Błędną jest jednak wykładnia przyjmująca, że ta gwarancja może prowadzić do
wyłączenia szczególnej ochrony, której objęci są na podstawie innych przepisów
szczególnych pozostali pracownicy danej jednostki. Warto zauważyć, że omawiany
przepis zobowiązuje pracodawcę do wyznaczenia urzędnikowi lub pracownikowi
służby cywilnej stanowiska pracy zgodnego z jego kwalifikacjami i umiejętnościami
zawodowymi, a nie stanowiska pracy, które pracownik (urzędnik) zajmował przed
rozpoczęciem urlopu bezpłatnego. Taka regulacja daje właśnie pracodawcy pewną
elastyczność i możliwość znalezienia takiej osobie stanowiska pracy niekoniecznie
tożsamego z zajmowanym przed urlopem, ale odpowiadającego jego kwalifikacjom
13
i umiejętnościom. W niniejszej sprawie zatem pozwany nie musiał zatrudniać
pracownika powracającego z urlopu bezpłatnego, udzielonego w celu wykonywania
pracy na wyższym stanowisku ponownie na stanowisku audytora wewnętrznego,
nie musiało to być bowiem jedyne stanowisko odpowiadające jego kwalifikacjom i
umiejętnościom, szczególnie, że pracownik ten wykonywał pracę również na
wyższym stanowisku niż audytor wewnętrzny, co nie pozostawało bez wpływu na
jego kompetencje i umiejętności zawodowe. Zwłaszcza w sytuacji, gdy de facto,
jedyne stanowisko audytora wewnętrznego przewidziane w strukturze urzędu było
już zajęte, pracodawca powinien albo zmienić regulamin organizacyjny i utworzyć
wieloosobową komórkę audytu wewnętrznego, albo poszukać dla pracownika
powracającego z urlopu bezpłatnego innego stanowiska odpowiadającego jego
kwalifikacjom i umiejętnościom. Nie można jednak uznać, że w takiej sytuacji
można pozbawić jedynego audytora wewnętrznego ochrony przewidzianej w
art. 281 w zw. z art. 277 ust. 4 ustawy o finansach publicznych praktycznie z dnia
na dzień, bez zmiany przepisów wewnętrznych, tylko na podstawie działań
faktycznych pracodawcy. Taka wykładnia całkowicie wypaczałaby sens ochrony
przyznanej w art. 281 w zw. z art. 277 ust. 4 ustawy o finansach publicznych i
powodowałaby możliwość rozwiązywania stosunków pracy z audytorami
pracującymi w jednoosobowych komórkach audytu wewnętrznego w wyniku
zatrudnienia przez pracodawcę albo wskazania innemu pracownikowi stanowiska
audytora wewnętrznego bez względu na organizację komórki audytu w danej
jednostce.
Zdaniem Sądu Najwyższego organ kierujący jednostką, w której wymagane
jest utworzenie komórki audytu wewnętrznego ma pełną dowolność w wyborze jej
formy (jedno- lub wieloosobowej), może również dokonywać zmiany tej formy,
jednak nie oznacza to możliwości ignorowania i pomijania procedur formalnej
zmiany treści przepisów wewnętrznych, w których ta forma i struktura audytu
została przewidziana. Wymogi formalne przewidziane dla wprowadzania aktów
wewnętrznych stanowią bowiem również swego rodzaju gwarancję dla
pracowników. Sąd drugiej instancji powinien zatem zweryfikować, czy w momencie
wypowiedzenia powodowi umowy o pracę regulamin organizacyjny Głównego
Urzędu Miar przewidywał nadal istnienie jednoosobowej komórki audytu
14
wewnętrznego, w której zatrudniony był powód (i z tego tytułu podlegał ochronie
przewidzianej w art. 281 w zw. z art. 277 ust. 4 ustawy o finansach publicznych),
czy też przewidywał już wieloosobową komórkę audytu, której kierownikiem był
Z.Z. . W innym bowiem przypadku nie sposób przyjąć, że powód utracił szczególną
ochronę tylko w wyniku przyznania innemu pracownikowi stanowiska, które nawet
nie istniało w strukturze organizacyjnej pozwanego pracodawcy.
Sąd drugiej instancji rozpoznając niniejszą sprawę po przekazaniu jej przez
Sąd Najwyższy ponownie dokona zatem oceny okoliczności niniejszej sprawy w
świetle art. 30 ust. 4 i 45 § 1 k.p., jednak uwzględniając już wykładnię przepisów
ustawy o finansach publicznych i ustawy o służbie cywilnej zaprezentowaną
powyżej. Sąd Okręgowy musi rozstrzygnąć, czy przyczyna wypowiedzenia
powodowi umowy o pracę była prawdziwa, konkretna i uzasadniała rozwiązanie
umowy o pracę z pracownikiem, który ewentualnie podlegał szczególnej ochronie
na podstawie art. 281 w zw. z art. 277 ust. 4 ustawy o finansach publicznych i czy
pozwany pracodawca dopełnił procedury przewidzianej w art. 281 tejże ustawy.
W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 398 15 § 1
k.p.c.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.