I CSK 147/17
Верховный суд2017-12-15
Номер дела
I CSK 147/17
Суд
Sąd Najwyższy
Дата решения
2017-12-15
Тип
Wyrok
Текст решения
Sygn. akt I CSK 147/17
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 grudnia 2017 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Wojciech Katner (przewodniczący)
SSN Marian Kocon
SSN Marta Romańska (sprawozdawca)
Protokolant Justyna Kosińska
w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Autorów ZAiKS w Warszawie
przeciwko R. sp. z o.o. w W.
o zobowiązanie do udzielenia informacji,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 grudnia 2017 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej
od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.
z dnia 13 października 2016 r.,
1) oddala skargę kasacyjną;
2) zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 270
(dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
2
UZASADNIENIE
Powód - Stowarzyszenie Autorów ZAiKS w Warszawie wniósł
o zobowiązanie R. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. do udzielenia - w
terminie 14 od wydania wyroku - informacji o liczbie zwielokrotnionych i
wprowadzonych do obrotu handlowego w okresie od 6 maja 1999 r. do dnia
wniesienia pozwu w sprawie o zapłatę egzemplarzy nośników dźwięku oraz obrazu
58 filmów o oznaczonych tytułach, w których wykorzystano utwory z repertuaru
strony powodowej - słowne, muzyczne, słowno-muzyczne, choreograficzne i
pantomimiczne z podaniem w szczególności: a) informacji o wszystkich sposobach
rozpowszechniania nośnika obrazu oraz dźwięku, b) ilości, w jakiej zostały
zwielokrotnione nośniki obrazu i dźwięku, c) cen detalicznych, po jakich
sprzedawane były czasopisma, do których dołączany był nośnik obrazu i dźwięku,
d) cen detalicznych, za jakie sprzedawane były czasopisma, e) informacji o
wpływach pozwanego związanych z rozpowszechnianiem czasopism, w
szczególności z tytułu zamieszczenia reklam i sponsoringu, barteru, artykułów
umieszczanych w tych czasopismach, także o charakterze promocyjnym bez
względu na sposób opłacenia zamieszczenia tych tekstów, i bez względu na to, czy
autorami artykułów byli pracownicy pozwanego czy też osoby z zewnętrz, f)
informacji o innych wpływach w związku z produkcją i rozpowszechnianiem
spornych czasopism z nośnikami i samych nośników. Żądanie to zostało zgłoszone
w piśmie z 6 maja 2009 r., złożonym w toku postępowania o zapłatę wynagrodzenia
za reprodukowanie utworów audiowizualnych na egzemplarzu przeznaczonym do
osobistego użytku, dochodzonego przez powoda na podstawie art. 70 ust. 2 1 pkt 4
ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (aktualny tekst
jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 880; dalej: „p.a.p.p.”).
Pozwany […] wniósł o oddalenie powództwa.
Wyrokiem z 10 czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy zobowiązał pozwanego do
udzielenia powodowi - w terminie 14 dni od uprawomocnienia się wyroku -
odnoszących się do wymienionych w nim 58 filmów i obejmujących okres od 6 maja
1999 r. do 6 maja 2009 r. informacji o: a) liczbie zwielokrotnionych oraz
wprowadzonych do obrotu handlowego nośników dźwięku i obrazu; b) wszystkich
sposobach ich rozpowszechniania; c) cenach detalicznych czasopism w wariancie
3
z załączonym nośnikiem i bez nośnika; d) wszystkich wpływach pozwanego
związanych z rozpowszechnianiem czasopism, w tym z tytułu zamieszczania
reklam, sponsoringu oraz barteru artykułów w spornych czasopismach
o charakterze promocyjnym bez względu na sposób opłacenia zamieszczenia
takich tekstów i bez względu na to, czy ich autorami byli pracownicy pozwanego
czy osoby z zewnątrz. W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy powództwo oddalił.
Sąd Okręgowy ustalił, że na podstawie decyzji Ministra Kultury i Sztuki
z 1 lutego 1995 r., zmienionej decyzją z 23 października 1998 r., powód uzyskał
zgodę na zarządzanie prawami autorskimi do utworów słownych, muzycznych,
a także słowno-muzycznych, choreograficznych, scenicznych i sceniczno-
muzycznych na wielu polach ich eksploatacji, w tym w zakresie zwielokrotniania
utworów tego rodzaju oraz ich wprowadzania do obrotu. Decyzją z 5 maja 2000 r.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zatwierdził tabele stawek wynagrodzeń
za korzystanie z utworów w repertuarze objętym zarządem powoda, z których
wynika, że za zwielokrotnianie utworów na nośnikach dźwięku i obrazu ustalone
zostało wynagrodzenie w stawce 8% ceny oferowanej w katalogu producenta
w sprzedaży hurtowej nośnika.
W okresie od 6 maja 1999 r. do 6 maja 2009 r. pozwany jako wydawca
prasowy wprowadził do obrotu tytuły prasowe wraz z egzemplarzami 58 utworów
audiowizualnych stanowiących wyprodukowane w Polsce oraz w innych krajach
filmy. Nie uiścił jednak dodatkowego wynagrodzenia, którego powód dochodzi
przed Sądem Okręgowym w W. w sprawie XXI C …/08, z której roszczenie oparte
na art. 105 w zw. z art. 70 ust. 21 pkt 4 p.a.p.p. zostało wyłączone do osobnego
rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Sąd Okręgowy uznał, że legitymacja czynna powoda do dochodzenia
roszczenia wynika z art. 105 oraz art. 70 ust. 2 1 pkt 4 p.a.p.p. i - na mocy art. 5 aktu
paryskiego konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich oraz artystycznych -
dotyczy zarówno repertuaru współtwórców krajowych autorów audiowizualnych, jak
i twórców zagranicznych.
Zdaniem Sądu Okręgowego, uprawnienie do dodatkowego wynagrodzenia
określone w art. 70 ust. 21 pkt 4 p.a.p.p. dotyczy prawa o charakterze
bezwzględnym, do którego znajduje zastosowanie art. 18 ust. 2 p.a.p.p. Pozwany -
4
jako wydawca czasopism, które były rozpowszechnianie na rynku z egzemplarzami
filmów wymienionych w żądaniu pozwu - uzyskiwał korzyści z ich reprodukowania,
jak też rozpowszechniania. Za korzystającego z tych utworów nie można bowiem
uznać wyłącznie podmiotu dokonującego technicznej czynności reprodukcji utworu
audiowizualnego, który z niego nie korzysta, lecz tylko wytwarza kolejne
egzemplarze nośnika.
Dane, o których udostępnienie powód zabiegał w ramach roszczenia
informacyjnego Sąd Okręgowy uznał za przydatne do określenia kwoty należnego
wynagrodzenia, którego powód dochodzi w osobnej sprawie za okres dziesięciu lat
wstecz od 6 maja 2009 r. Informacjami potrzebnymi do ustalenia wynagrodzenia
przewidzianego w art. 70 ust. 21 pkt 4 p.a.p.p. są m.in. dane o wielkości nakładu
czasopisma oraz cenie, w jakiej było oferowane przez pozwanego dystrybutorom
prasy z nośnikiem każdego z 58 filmów. Prawdopodobne bowiem jest, że cena
konkretnego nośnika utworu audiowizualnego odpowiada różnicy pomiędzy ceną
gazety z nim, a ceną tej samej gazety bez niego. Sąd Okręgowy nie znalazł
podstaw do uwzględnienia powództwa jedynie w części dotyczącej danych o
„innych wpływach w związku z produkcją i rozpowszechnianiem czasopism z
nośnikami i nośników”.
Wyrokiem z 13 października 2016 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację
pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego.
Sąd Apelacyjny zaakceptował ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego.
Za bezzasadny uznał zarzut wadliwego zastosowania przez ten Sąd pouczenia
przewidzianego w art. 5 k.p.c. co do konieczności określenia okresu objętego
obowiązkiem informacyjnym. W tej formule zmierzało ono bowiem do usunięcia
braku formalnego zgłoszonego żądania stosownie do art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art.
187 § 1 pkt 1 k.p.c. Za bezzasadne uznał też zarzuty naruszania art. 105 ust. 1
i art. 70 ust. 21 pkt 4 w zw. z art. 105 ust. 2 p.a.p.p. Przyjął, że roszczenie powoda
nie pozostaje w związku z działalnością gospodarczą i przedawnia się w terminie
dziesięciu lat, jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w niepublikowanych wyrokach
z 17 listopada 2011 r., III CSK 30/11 i z 27 listopada 2015 r., I CSK 956/14.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że prawo do dodatkowego wynagrodzenia
przewidziane w art. 70 ust. 21 pkt 4 p.a.p.p. ma charakter bezwzględny, jak
5
i pozostałe prawa objęte zarządem powoda. Tak też przyjął Sąd Najwyższy
w wyroku z 17 września 2014 r., I CSK 621/13 (niepubl.). Z art. 70 ust. 3 p.a.p.p.
wynika, że wynagrodzenie określone w art. 70 ust. 2 p.a.p.p., w tym również z tytułu
reprodukowania utworów audiowizualnych na egzemplarzu przeznaczonym do
własnego użytku osobistego, powinno zostać wypłacone „za pośrednictwem
właściwej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi”. Niezależnie
więc nawet od oceny charakteru prawnego tego wynagrodzenia, legitymacja
czynna organizacji w sprawie o jego zapłatę nie może budzić wątpliwości, jak też
uprawnienie dotyczące roszczenia informacyjnego, za którego pomocą organizacja
może określić właściwą wysokość wynagrodzenia.
Za wystarczające do uwzględnienia powództwa w zakresie żądania
udzielenia powodowi informacji także o reklamach zamieszczanych w gazetach
sprzedawanych wraz z filmami Sąd Apelacyjny uznał powołanie się przez powoda
na prawdopodobną tezę, że zwiększenie popytu na czasopisma wydawane przez
pozwanego przez załączenie do niektórych z nich utworów audiowizualnych mogło
mieć wpływ na wysokość przychodów uzyskiwanych przez pozwanego z reklam
zamieszczonych w tych czasopismach ze względu na możliwość nabycia przez
czytelników tych utworów po cenach konkurencyjnych w stosunku do wydatków,
które musieliby ponieść, aby nabyć taki sam utwór w ramach samodzielnej jego
sprzedaży. Sąd Apelacyjny przyjął, że w tym zakresie wystarczyło odwołanie się do
zgodnego ze stanem ogólnej wiedzy rynkowej i ekonomicznej przypuszczenia,
że przychody pozwanego ze sprzedaży reklam w czasopismach z filmami mogły
zostać zwiększone. Nie jest przy tym konieczne czynienie w tym zakresie
dokładnych ustaleń, gdyż te można będzie poczynić na podstawie informacji
pozyskanych od pozwanego.
Sąd Apelacyjny uznał roszczenie informacyjne za uzasadnione nie tylko
z uwagi na konieczność pozyskania danych o reprodukowaniu i wprowadzaniu
przez pozwanego na rynek utworów audiowizualnych zarówno polskich, jak
i zagranicznych, a podstawą do takiej oceny był art. 5 pkt 11 i 4 p.a.p.p. oraz art. 5
aktu paryskiego konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych,
jak też art. 2 ust. 2 międzynarodowej konwencji o ochronie wykonawców,
producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych.
6
W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego z 13 października
2016 r. pozwany zarzucił, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem: - art.
105 ust. 2 p.a.p.p. przez błędną wykładnię skutkującą zobowiązaniem strony
pozwanej do udzielenia informacji, które nie są niezbędne do określenia wysokości
dochodzonych przez powoda wynagrodzeń oraz przez jego błędne zastosowanie; -
art. 47 w zw. z art. 105 ust. 2 p.a.p.p. i art. 86 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. -
Ordynacja podatkowa (aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 201) przez ich
pominięcie skutkujące zobowiązaniem pozwanego do udzielenia informacji za
dziesięcioletni okres, chociaż nie ma on obowiązku przetrzymywania przez tak długi
okres jakiejkolwiek dokumentacji związanej z prowadzoną działalnością
gospodarczą; - art. 118 k.c. przez błędne zastosowanie i uznanie, że roszczenia
powoda nie uległy przedawnieniu; - art. 70 ust. 3 w zw. z art. 70 ust. 21 pkt 4 oraz
art. 104 ust. 1 p.a.p.p. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że powód jako właściwa
organizacja zbiorowego zarządzania jest uprawniony do wykonywania „innego
uprawnienia” przewidzianego w art. 70 ust. 21 pkt 4 p.a.p.p., które nie zostało objęte
zezwoleniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz że uprawnienie do
wynagrodzenia określone w art. 70 ust. 21 pkt 4 p.a.p.p. jest zaliczone do praw
bezwzględnych - podstawowych praw autorskich; art. 105 ust. 1 p.a.p.p. przez
błędną wykładnię i uznanie, że domniemanie z art. 105 ust. 1 p.a.p.p. odnosi się do
repertuaru zagranicznego oraz że obejmuje ono swoim zakresem wynagrodzenie
określone w art. 70 ust. 21 pkt 4 p.a.p.p.
Pozwany zarzucił też, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem
prawa procesowego, to jest: - art. 378 § 1 k.p.c. przez błędne uznanie, że
podniesienie przez pozwanego na etapie składania apelacji zarzutu naruszenia art.
6 k.c. przez Sąd Okręgowy jest spóźnione; - art. 5 k.p.c. przez błędną wykładnię
i przyjęcie, że pouczenie przez Sąd Okręgowy profesjonalnego pełnomocnika
powoda o dodatkowych elementach, jakie powinny znaleźć się w żądaniu pozwu,
aby powództwo mogło zostać uwzględnione, stanowiło de facto wezwanie do
usunięcia braków formalnych pozwu.
Pozwany wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Powód wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
7
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Roszczenia służące ochronie majątkowych praw autorskich dochodzone są
przed sądem powszechnym, w postępowaniu cywilnym, z zachowaniem
właściwych mu zasad, w tym odnoszących się do rozkładu ciężaru dowodu, a to
oznacza, że na powodzie spoczywa obowiązek wykazania okoliczności doniosłych
zarówno ze względu na zasadę, jak i wysokość tych roszczeń. Ułatwieniem
dochodzenia roszczeń o wynagrodzenia i opłaty za korzystanie z utworów objętych
ochroną prawa autorskiego jest przewidziane przez ustawodawcę w art. 105 ust. 2
p.a.p.p. roszczenie informacyjne, którego charakter został przez Sąd Najwyższy
objaśniony m.in. w uchwale z 17 września 2009 r., III CZP 57/09 (OSNC 2010, nr 4,
poz. 49) i wyroku z 17 września 2014 r., I CSK 621/13 (niepubl.). Roszczenie to
zmierza do pozyskania przez uprawniony podmiot informacji, dzięki którym będzie
mógł podjąć decyzję co do istnienia podstaw do dochodzenia roszczeń
zmierzających do zasądzenia wynagrodzeń i opłat od osób korzystających z praw
autorskich oraz co do granic, w jakich może tych świadczeń dochodzić i sposobu
wykazania zasadności roszczeń o zapłatę, które sformułuje. Podmiot uprawniony
do zgłoszenia roszczenia informacyjnego może z nim wystąpić zanim jeszcze
podejmie decyzje o dochodzeniu zasądzenia świadczenia, co wydaje się
działaniem najbardziej racjonalnym, gdyż pozyskane informacje mogą być
podstawą decyzji nie tylko o tym, czy istnieją podstawy do zgłoszenia tych
roszczeń, ale i do wyznaczenia ich granic. Formalnie nie ma jednak przeszkód do
dochodzenia roszczenia informacyjnego równolegle z żądaniem zasądzenia
wynagrodzeń i opłat, do ubiegania się o które upoważnia prawo autorskie (por.
wyroki Sądu Najwyższego z 27 września 2013 r., I CSK 696/12, OSNC 2014, nr 6,
poz. 66, z 6 lipca 2016 r., IV CSK 653/15, OSNC 2017, nr 5, poz. 59, z 27 września
2013 r., I CSK 696/12, OSNC 2014, nr 6, poz. 66).
W niniejszej sprawie powód wystąpił z roszczeniem informacyjnym już
w toku postępowania o zasądzenie wynagrodzenia za korzystanie w określony
sposób z utworów objętych ochroną prawnoautorską, a uczynił to w piśmie
złożonym w sprawie o zasądzenie świadczenia. To dodatkowo zgłoszone
roszczenie zostało wyłączone do odrębnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, czemu
oczywiście musiało towarzyszyć zarządzenie jego sprecyzowania przez powoda
8
w sposób, który nie będzie wywoływał wątpliwości co do jego granic. W warunkach,
gdy roszczenie informacyjne funkcjonowało jako zgłoszone w sprawie o zasądzenie
świadczenia można je było wiązać z tym pierwotnie zgłoszonym i - w granicach
dopuszczalnej wykładni oświadczeń woli, w tym i procesowych - przyjmować,
że odnosi się ono do tego samego okresu, co roszczenie o zasądzenie
wynagrodzenia. W związku z decyzją o wyłączeniu roszczenia informacyjnego do
oddzielnego rozpoznania i rozstrzygnięcia niezbędne stało się jego sprecyzowanie,
a to w celu jasnego określenia granic kognicji sądu w tej sprawie. Sprecyzowanie
żądania tak, aby spełniało wymagania określone w art. 187 § 1 k.p.c. nie jest
warunkiem uwzględnienia powództwa, ale przystąpienia do jego rozpoznania
i dopóki nie nastąpi, dopóty sąd nie ma podstaw do wypowiadania się
merytorycznie w sprawie, a wypowiedzią merytoryczną jest także decyzja
o oddaleniu powództwa. Bezzasadnie zatem pozwany zarzuca, że Sąd powinien
oddalić niesprecyzowane żądanie, zamiast udzielenia powodowi pouczeń
i wyznaczenia mu czasu na jego sprecyzowanie.
Granice rozpoznania sprawy w postępowaniu apelacyjnym wyznaczone
zostały w art. 378 § 1 k.p.c. i Sąd Apelacyjny rozpoznał sprawę w tych graniach.
Trafnie pozwany podnosi, że sąd rozpoznający sprawę w postępowaniu
apelacyjnym nie jest związany zarzutami naruszenia prawa materialnego, gdyż
powinien je właściwie zastosować z urzędu, a ewentualne naruszenie przez sąd
pierwszej instancji art. 6 k.c. mieściłoby się w kategorii wad materialnoprawnych
rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie Sąd Apelacyjny nie znalazł jednak podstaw do
zarzucenia Sądowi Okręgowemu, że ten wadliwie ocenił reguły rozkładu ciężaru
dowodu. Nie zarzucił zresztą także pozwanemu, że ten spóźnił się z ponoszeniem
zarzutów materialnoprawnych, ale że spóźnił się z zarzutami zmierzającymi do
zakwestionowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, która została
w postępowaniu przed Sądem Okręgowym prawidłowo zrekonstruowana, a pewne
okoliczności zostały uznane za niesporne wobec tego, że pozwany nie zaprzeczył
twierdzeniom powoda co do tych okoliczności w czasie trwania postępowania przed
Sądem pierwszej instancji.
Z art. 70 ust. 21 in principio p.a.p.p. wynika, że współtwórcy utworów
audiowizualnych mają prawo do określonego w tym przepisie wynagrodzenia,
9
również (pkt 4) z tytułu reprodukowania utworów audiowizualnych na egzemplarzu
przeznaczonym do własnego użytku osobistego. Stosownie do art. 70 ust. 3
p.a.p.p., wynagrodzenie to wypłacane jest za pośrednictwem właściwej organizacji
zbiorowego zarządzania takimi prawami. Powód ma status organizacji zbiorowego
zarządzania prawami autorskimi, a - jak wynika z ustaleń będących podstawą
rozstrzygnięcia - jego zakres działania obejmował zarządzanie prawami autorskimi
do utworów literackich, muzycznych, słowno-muzycznych, choreograficznych,
scenicznych i sceniczno-muzycznych zawartych w utworach audiowizualnych
na polach eksploatacji obejmujących w szczególności zwielokrotnianie
i wprowadzanie ich do obrotu. Z decyzji wyznaczających zakres repertuaru
w zarządzie powoda wynika, że jest on organizacją właściwą do pobierania od
korzystających tantiem audiowizualnych określonych w art. 70 ust. 2 1 p.a.p.p., jak
również do dochodzenia we własnym imieniu tych praw na drodze sądowego
postępowania cywilnego, z wyłączeniem osób bezpośrednio uprawnionych na
gruncie stosunków regulowanych prawem autorskim, którym taka legitymacja
czynna nie przysługuje w tych sprawach. Potwierdzeniem legitymacji procesowej
organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi do dochodzenia roszczeń
przewidzianych ustawą w zakresie, który odpowiada chronionemu przez nią
repertuarowi i polom eksploatacji jest art. 105 ust. 1 p.a.p.p. Przepis ten
w powiązaniu z art. 70 ust. 3 p.a.p.p. upoważnia organizację zbiorowego
zarządzania do wystąpienia o zasądzenie wynagrodzenia lub opłaty dotyczącej
określonego sposobu korzystania z praw autorskich na swoją rzecz, bez wyliczania
osób, na rzecz których prawo materialne przewidziało uprawnienie do uzyskania
tego świadczenia. Do organizacji należy natomiast redystrybucja uzyskanych
świadczeń na rzecz twórców (szerzej w wyroku Sądu Najwyższego z 27 listopada
2015 r., I CSK 956/14, nieopubl.).
Do uwzględnienia powództwa organizacji zbiorowego zarządzania prawami
autorskimi opartego na art. 70 ust. 21 p.a.p.p. wystarczające jest wykazanie,
że zezwolenie, na podstawie którego działa obejmuje kategorię podmiotów
uprawnionych do wynagrodzenia. Organizacja nie musi wykazywać, że jest
upoważniona do ochrony wszystkich podmiotów materialnie uprawnionych,
a dodatkowe wynagrodzenie przysługuje współtwórcom nawet wtedy, gdy
10
z ochrony własnej może również korzystać producent utworu na zasadach
określonych w art. 70 ust. 1 ustawy (por. też wyrok Sądu Najwyższego
z 17 września 2014 r., I CSK 621/13, nieopubl.). Ostatnio w wyroku z 9 listopada
2017 r., I CSK 51/17 (nieopubl.) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że powód z uwagi na
zakres działania ustalony decyzjami powołanymi także w ramach podstawy
faktycznej rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma legitymację do dochodzenia
wynagrodzenia przewidzianego w art. 70 ust. 21 pkt 4 p.a.p.p. w związku
z reprodukowaniem filmów na nośnikach przeznaczonych do osobistego użytku
i dołączonych do czasopism wprowadzanych przez powoda na rynek.
Jeśli organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi ma
legitymację do dochodzenia roszczenia o wynagrodzenie i opłaty przewidziane
prawem autorskim, to ma też legitymację do dochodzenia roszczenia
informacyjnego, które służy rozeznaniu przez nią, czy przeciwko konkretnemu
podmiotowi przysługują jej roszczenia o wymienione wyżej świadczenia i w jakich
granicach. Na podstawie art. 105 ust. 2 p.a.p.p. z roszczeniami informacyjnymi
może zresztą wystąpić tylko organizacja zbiorowego zarządzania prawami
autorskimi.
Roszczenie informacyjne, o którym mowa w art. 105 ust. 2 p.a.p.p.
przedawnia się w terminie dziesięcioletnim, tak samo jak roszczenie o zapłatę
wynagrodzenia i opłat, do obliczenia których służy. Przyczyny, które
usprawiedliwiają uznanie, że roszczenie to nie jest związane z działalnością
gospodarczą organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi zostały
objaśnione przez Sąd Najwyższy w wyrokach z 25 stycznia 2017 r., IV CSK 125/16,
OSN-ZD 2017, nr 4, poz. 62 oraz niepublikowanych z 6 lipca 2016 r., IV CSK
653/15 i z 27 listopada 2015 r., I CSK 956/14.
O zakresie obowiązku informacyjnego podmiotu korzystającego z utworów
objętych ochroną prawnoautorską i okresie, za który obowiązek ten ma być
zrealizowany należy wnioskować na podstawie norm prawa prywatnego, a nie na
podstawie Ordynacji podatkowej stworzonej dla stosunków publicznoprawnych.
Stąd też nie mogą odnieść skutku zarzuty pominięcia przez Sąd Apelacyjny
regulacji przewidzianej w art. 86 § 1 o.p. Terminy przedawnienia zobowiązań
podatkowych są oczywiście różne od terminów przedawnienia zobowiązań
11
cywilnych, a nałożone na podatników w Ordynacji podatkowej obowiązki
przechowywania dokumentów, na podstawie których można zbadać, czy rzetelnie
wywiązali się z zobowiązań podatkowych nie mogą być przenoszone na grunt
stosunków cywilnoprawnych i wykorzystywane jako argument za czasowym
ograniczeniem zakresu roszczenia przewidzianego przez art. 105 ust. 2 p.a.p.p.
Podmiot stosunków cywilnoprawnych w swoich decyzjach na temat okresu, przez
który przechowuje dokumentację obrazującą zakres i sposób działania powinien
kierować się terminami przedawnienia roszczeń przewidzianych przez prawo
cywilne.
Organizacja zbiorowego zarządzania dochodząca roszczeń informacyjnych
przewidzianych w art. 105 ust. 2 p.a.p.p. może domagać się informacji niezbędnych
do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy doszło do wkroczenia w sferę objętą jej
zarządem, a jeżeli tak, to jakich utworów lub wykonań artystycznych to dotyczy
i w jakim zakresie oraz czy podmiot korzystający z nich w formach, z którymi prawo
wiąże obowiązek zapłaty wynagrodzenia lub opłat wywiązał się z tego obowiązku
oraz w jakiej ewentualnie wysokości roszczenia o te świadczenia pozostają
niezaspokojone (por. uchwała Sądu Najwyższego z 17 września 2009 r., III CZP
57/09, OSNC 2010, nr 4, poz. 49 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2013
r., I CSK 617/12, OSNC-ZD 2014, nr D, poz. 62, z 17 września 2014 r., I CSK
621/13, nieopubl.). Obowiązek informacyjny dotyczy takich danych doniosłych dla
określenia wysokości roszczeń o zasądzenie wynagrodzenia lub opłat, które podmiot
prowadzący działalność gospodarczą w sposób racjonalny ekonomicznie i uczciwy w
stosunku do kontrahentów i uczestników rynku powinien na jej temat zgromadzić.
Uwzględnienie roszczenia informacyjnego zgłoszonego przez organizację
zbiorowego zarządzania prawami autorskimi na podstawie art. 105 ust. 2 p.a.p.p. nie
wymaga wykazania przez nią, że pozwany rzeczywiście dysponuje konkretną
informacją, wystarczy bowiem, że żądana informacja ma taki charakter, iż pozwany
powinien nią dysponować. Informacje, do udzielenia których Sądy zobowiązały
pozwanego w niniejszej sprawie należą do takich, które powinien zgromadzić
przedsiębiorca prowadzący działalność o takiej skali i profilu, jak pozwany.
Gdy chodzi o rodzaj informacji, o udzielenie których może zabiegać
organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, to trzeba wskazać, że art.
12
105 ust. 2 p.a.p.p. jednoznacznie stanowi, że mają to być informacje niezbędne do
określenia wysokości wynagrodzeń i opłat, o zapłatę których organizacja może
wystąpić. Powyższe oznacza, że co do zasady zakres informacji żądanych przez
organizację zbiorowego zarządzania jest limitowany przyjętą przez nią metodą
wyliczania wynagrodzeń, których dotyczy art. 70 ust. 21 pkt 4 p.a.p.p. Organizacja
powinna zatem objaśnić, w nawiązaniu do jakich kryteriów oblicza wynagrodzenie,
którego zażąda od podmiotu dokonującego reprodukcji utworu audiowizualnego na
egzemplarzu służącym do osobistego użytku i żądać od pozwanego tylko takich
informacji, które są jej niezbędne do zastosowania przyjętej przez nią
metody obliczenia wynagrodzenia. Jeśli jednak roszczenie informacyjne zostanie
zgłoszone już po wystąpieniu z żądaniem zasądzenia wynagrodzenia, w związku
z zakwestionowaniem przez pozwanego metody jego obliczania i podniesieniem
zarzutu niewykazania wysokości żądanego świadczenia, to może ono objąć te
dane, które w sprawie o zasądzenie wynagrodzenia zostaną zaakceptowane jako
istotne ze względu na metodę jego obliczenia, która może być uznana za
właściwszą.
Trzeba przy tym podkreślić, że wykonanie orzeczenia nakazującego
pozwanemu wypełnienie obowiązku informacyjnego wobec organizacji zbiorowego
zarządzania prawami autorskimi ma służyć osiągnięciu celu roszczenia
przewidzianego przez art. 105 ust. 2 p.a.p.p., a zatem określeniu wynagrodzenia
lub opłaty, której organizacja może od tej osoby zażądać. Gdy dojdzie do ich
określenia, czy to na zasadzie porozumienia między organizacją i podmiotem
zobowiązanym do zapłaty, czy na podstawie prawomocnego wyroku, ustają
przyczyny dochodzenia i egzekwowania roszczenia informacyjnego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398 14 k.p.c. oraz - co do
kosztów postępowania - art. 108 § 1, art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 398 21 i art. 391 § 1
k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
jw
kc