II Ca 1826/23

<div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 3 października 2024 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy w Poznaniu II Wydział Cywilny Odwoławczy</strong> </p> <p>w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący: sędzia Ryszard Małecki</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 3 października 2024 r. w Poznaniu</p> <p>na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z powództwa</p> <p> <span class="anon-block">P. B.</span> i <span class="anon-block">K. B.</span> (uprzednio <span class="anon-block">K.</span>)</p> <p>przeciwko</p> <p> <span class="anon-block">D. N.</span> i <span class="anon-block">K. R.</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powodów</p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Chodzieży</p> <p>z dnia 28 czerwca 2023 r.</p> <p>sygn. akt I C 308/22</p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddala apelację;</strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->zasądza od powodów na rzecz pozwanych kwotę 2717 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się postanowienia o kosztach do dnia zapłaty.</strong> </p> <p> Ryszard Małecki</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Apelacja powodów okazała się bezzasadna.</p> <p>Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd I instancji – nie były one kwestionowane przez skarżących.</p> <p>Prawidłowo Sąd Rejonowy zakwalifikował umowę łączącą strony jako umowę nienazwaną o cechach umowy o dzieło.</p> <p>Wątpliwości Sądu Okręgowego budzi natomiast kwalifikacja prawna postanowienia zawartego w § 5.14 b) łączącej strony umowy.</p> <p>Postanowienie to nie nadaje wprost tej regulacji charakteru kary umownej, jest natomiast swoistego rodzaju konsekwencją finansową za odstąpienie od umowy.</p> <p>Kara umowna do zastrzeżenie umowne stanowiące surogat odszkodowania za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy. Strony w istocie nie zastrzegły kary za niewykonanie umowy, lecz za odstąpienie od umowy. Wprawdzie konsekwencją odstąpienia od umowy jest jej niewykonanie przez odstępującego, jednak odstąpienie od umowy nie może być utożsamiane z niewykonaniem umowy, jest bowiem realizacją uprawnienia prawokształtującego strony umowy. Jeżeli by takie odstąpienie od umowy w sposób uproszczony traktować jako niewykonanie zobowiązania, w niniejszym wypadku zastrzeżenie kary umownej byłoby nieważne – zobowiązanie pozwanych miało charakter pieniężny, a kara umowna może zostać zastrzeżona na wypadek niewykonania zobowiązania niepieniężnego.</p> <p>Przedmiotowe zastrzeżenie należałoby raczej postrzegać w kontekście umownego prawa odstąpienia od umowy, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 396;art. 396 § 1)">art. 396 § 1 kc.</a>, przy czym z uwagi na dyspozytywny charakter tego przepisu strony mogły tę kwestię uregulować w ten sposób, że skuteczność odstąpienia nie jest uzależniona od jednoczesnej zapłaty odstępnego.</p> <p>W tym kontekście w pierwszej kolejności Sąd Okręgowy zwraca uwagę na fakt, że relacja powód z pozwanymi nosi cechy relacji przedsiębiorca – konsument, a co za tym idzie sąd z urzędu zobowiązany jest badać, czy postanowienia umowy łączącej strony nie mają cech abuzywności. Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że zastrzeżenie w umowie z konsumentem wyłącznie po stronie konsumenta obowiązku zapłaty odstępnego za odstąpienie od umowy ma charakter niedozwolony, ponieważ godzi w zasadę równości stron i rażąco narusza interes konsumenta. Zarazem nie może budzić wątpliwości, że postanowienie to nie było uzgodnione indywidualnie (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1;art. 385(1) § 3)">art. 385^{<!-- -->1} § 1 i 3 kc.</a>) – nie było negocjowane. Niezależnie od tego, niedopuszczalne w umowie z konsumentem jest zastrzeganie jego odpowiedzialności finansowej w sposób abstrahujący od jego zawinienia. Strony zastrzegły, że pozwani zobowiązani będą zapłacić odstępne niezależnie od tego, z jakich przyczyn odstąpią od umowy – teoretycznie więc byliby zobowiązani do tego także w sytuacji, gdyby od umowy odstąpili z przyczyn leżących po stronie przyjmującego zamówienie, czyli powodów. Jest to sprzeczne z ogólną zasadą odpowiedzialności za zachowania zawinione. Co prawda jest możliwe zaostrzenie odpowiedzialności przez powiązanie jej z zasadą ryzyka, jednak w ocenie Sadu Okręgowego nie w przypadku konsumenta, ponieważ takie uregulowanie rażąco narusza jego interes i to przy braku lustrzanej regulacji dotyczącej odstąpienia przyjmującego zamówienie od umowy. Nie jest więc dopuszczalne w umowie z konsumentem zastrzeżenie odpowiedzialności konsumenta na zasadzie ryzyka, a więc także za okoliczności, za które odpowiedzialności nie ponosi.</p> <p>Już tylko z tych względów powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.</p> <p>Odnosząc się marginalnie do zarzutów apelacji, Sąd Okręgowy wskazuje, że nie mogły one stanowić podstawy zmiany zaskarżonego orzeczenia. Zagadnienie dopuszczalności zmiany przez strony umowy, w której dla zmian przewidziano formę szczególną, bez zachowania tej formy wywołuje kontrowersje w judykaturze Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 23 stycznia 2003 r., II CKN 1335/00 i wyrok z dnia 24 kwietnia 2019 r., IV CSK 333/18 – opowiadające się za dopuszczalnością dorozumianej zmiany formy oraz wyrok z dnia 14 czerwca 2019 r., III CSK 136/17 niedopuszczający takiej możliwości). Sąd Rejonowy przyjął pierwszy z powołanych poglądów i w okolicznościach sprawy nie budzi to zastrzeżeń. Przy ocenie stanu faktycznego nie można abstrahować od faktu, że strony zawarły umowę w momencie, gdy rozmiar i skutki, a także ograniczenia związane z pandemią COVID-19, nie były znane. Bezspornym było między stronami, że termin został przez pozwanych skutecznie zwolniony i nowego terminu nie uzgodniono. Z tego względu ostateczne odstąpienie od umowy nastąpiło w terminie uregulowanym w § 5.14 a).</p> <p>W tym stanie rzeczy należało na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 kpc</a>. oddalić apelację.</p> <p>Koszty procesu w instancji odwoławczej obciążały powodów na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 kpc</a>. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika pozwanych ustalono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98 § 2;art. 98 § 2 pkt. 5)">§ 2 pkt 5</a> w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, przy uwzględnieniu faktu, że pełnomocnik pozwanych przystąpił do sprawy na etapie postępowania odwoławczego.</p> <p>Ryszard Małecki</p> </div>