VI ACa 1485/15

<p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->Sygn. akt VI ACa 1485/15 </em> </strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> <strong> <!-- -->Dnia 9 grudnia 2016 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Przewodniczący - Sędzia SA Ryszard Sarnowicz </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sędziowie:SA Krzysztof Tucharz (spr.)</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->SA Agata Zając </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Protokolant: Izabela Nowak </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. w Warszawie </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na rozprawie sprawy z powództwa <span class="anon-block">E. J.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->przeciwko <span class="anon-block">Z. G.</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o zapłatę</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na skutek apelacji powódki</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z dnia 15 września 2014 r. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->sygn. akt IIIC 1739/12</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->I.oddala apelację;</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->II.zasądza od <span class="anon-block">E. J.</span> na rzecz <span class="anon-block">Z. G.</span> kwotę 5 400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>W pozwie z dnia 13 grudnia 2012 r. skierowanym przeciwko <span class="anon-block">Z. G.</span> powódka <span class="anon-block">E. J.</span> wnosiła o zasądzenie od pozwanego, na jej rzecz, kwoty 300.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 13 grudnia 2009 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu.</p> <p>Pozwany wnosił o oddalenie powództwa w całości.</p> <p>Wyrokiem z dnia 15 września 2014 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie oddalił powództwo i obciążył powódkę obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów zastępstwa procesowego.</p> <p>Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne.</p> <p>Strony łączyła umowa spółki cywilnej w której powódka miała uczestniczyć w zyskach i stratach spółki w 98% a pozwany w 2%.</p> <p>Jednocześnie osoby te pozostawały z sobą w konkubinacie.</p> <p>W stosunku do <span class="anon-block"> (...) sp. z o.o.</span> w <span class="anon-block">N.</span> powodowa spółka zaciągnęły zobowiązanie w wysokości 634.663,37 zł i na podstawie zawartej w dniu 16 października ugody wierzyciel i dłużnicy ustalili, że spłata tego zadłużenia nastąpi ze środków uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, należącej do <span class="anon-block">E. J.</span>, położonej w <span class="anon-block">W.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>. Po zawarciu przez powódkę umowy przedwstępnej kupna – sprzedaży przedmiotowej nieruchomości nastąpiła zapłata powyższej należności, w dniu 27 października 2000 r.</p> <p>Do sprzedaży nieruchomości na rzecz <span class="anon-block"> spółki (...) sp. z o.o.</span> doszło w dniu 13 grudnia 2002 r. za kwotę 600.000 zł.</p> <p>Pozwany występował w trakcie tej czynności jako pełnomocnik <span class="anon-block">E. J.</span>.</p> <p>W toku procesu, do którego doszło na skutek powództwa <span class="anon-block">Z. G.</span> skierowanego przeciwko <span class="anon-block">E. J.</span> o zapłatę w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy w Katowicach (sygn. akt II C 734/05/3) pozwana zgłosiła zarzut potrącenia kwoty 300.000 zł, tytułem rozliczenia prowadzonej działalności gospodarczej.</p> <p>Na podstawie dowodu z zeznań stron Sąd ustalił w niniejszej sprawie, iż zawarty w umowie spółki cywilnej zapis że strony będą uczestniczyć w równych częściach w zyskach i stratach spółki powstał w wyniku błędu literowego podczas gdy rzeczywistą wolą stron było przyjęcie udziału w proporcji 98 % (powódka) do 2% (pozwany) w tego rodzaju rozliczeniach.</p> <p>Sąd uznał w tym zakresie za wiarygodne zeznania pozwanego. Natomiast powódka nie udowodniła, że partycypacja stron w osiągniętych zyskach i ponoszonych stratach spółki odbywała się w częściach równych.</p> <p>Ponadto Sąd wskazał, że gdyby nawet tak istotnie było w praktyce, jak twierdzi powódka, to taki sposób rozliczeń byłby niezgodny z treścią umowy spółki.</p> <p>Powódka mogłaby dochodzić od pozwanego, po zaspokojeniu z jej majątku roszczeń finansowych spółki <span class="anon-block">(...)</span> sp. z o.o. z siedzibą w <span class="anon-block">N.</span> jedynie 2% tej należności w oparciu o przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 867)">art. 867 k.c.</a> tj. kwoty 12693,27 zł, gdyż <span class="anon-block">Z. G.</span> tylko w powyższym zakresie był zobowiązany do pokrycia straty spółki cywilnej.</p> <p>Jednak również co do tej kwoty powództwo nie mogło zostać uwzględnione gdyż pozwany zgłosił skuteczny zarzut przedawnienia roszczenia.</p> <p>Sąd Okręgowy powołał się tu na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2005 r. sygn. akt IV CK 461/04, gdzie wskazano, że roszczenie byłego wspólnika spółki cywilnej o zasądzenie należnego mu udziału w zyskach spółki jest roszczeniem związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej i przedawnia się w terminie trzyletnim, określonym w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 k.c.</a> </p> <p>Skoro więc zapłata długu spółki należącej do stron miała miejsce w 2000 r. trzyletni termin przedawnienia upłynął z dniem 27 października 2003 r. i w tej sytuacji podniesiony przez <span class="anon-block">E. J.</span> w 2009 r. zarzut potrącenia nie mógł już doprowadzić do przerwania biegu przedawnienia.</p> <p>Sąd nie podzielił również argumentacji powódki, która powoływała jako podstawę prawną żądanej kwoty przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 k.c.</a> </p> <p>Zdaniem Sądu, nie jest możliwe skuteczne dochodzenie roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia ponieważ opierało się ono na przepisach dotyczących rozliczenia spółki cywilnej i nie zachodzi tu przypadek wzbogacenia się pozwanego, kosztem powódki, bez podstawy prawnej.</p> <p>Z powyższych względów Sąd Okręgowy oddalił powództwo w całości i orzekł o kosztach procesu zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> </p> <p>W złożonej od tego wyroku apelacji powódka zarzuciła:</p> <p>1)  obrazę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 k.p.c.</a> poprzez wadliwą ocenę dowodu w postaci zeznań pozwanego i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że wspólnicy spółki cywilnej uczestniczyli w zyskach i stratach spółki w proporcji 2% do 98%;</p> <p>2)  błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść zaskarżonego wyroku, poprzez wadliwe utożsamianie pojęcia straty spółki z długiem wspólników, a w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że powódka spłacając dług wspólników, pokryła stratę spółki;</p> <p>3)  obrazę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 867;art. 867 § 1)">art. 867 § 1 k.c.</a> poprzez jego nieprawidłową interpretację w warunkach niniejszej sprawy i w rezultacie przyjęcie, że spłacenie długu oznacza udział w stracie;</p> <p>4)  obrazę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 k.c.</a> w części dotyczącej przedawnienia roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej poprzez jego wadliwe zastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że roszczenie powódki przedawnia się w terminie trzyletnim;</p> <p>5)  obrazę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 k.c.</a> poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne przyjęcie, iż żądanie zapłaty powinno być oparte na innym tytule, jakim jest roszczenie spółki, a tym samym <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 k.c.</a> nie znajduje zastosowania;</p> <p>6)  obrazę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 376;art. 376 § 1)">art. 376 § 1 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 864)">art. 864 k.c.</a> poprzez jego niezastosowanie.</p> <p>Wskazując na powyższe zarzuty powódka wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu za obie instancje, a jako ewentualny zgłosiła wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.</p> <p>Pozwany wnosił o oddalenie kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelacja nie mogła odnieść zamierzonych skutków prawnych mimo, że część podnoszonych w niej zarzutów okazała się trafna.</strong> </p> <p>Skarżąca ma rację argumentując, że zakres roszczenia regresowego pomiędzy wspólnikami spółki cywilnej nie może być determinowany zawartymi w umowie spółki zasadami, na jakich wspólnicy spółki cywilnej będą uczestniczyć w zyskach lub stratach spółki, czy też różnicą w wartości wkładów wniesionych do spółki przez każdego z jej wspólników.</p> <p>O tym, czy wspólnik, który spełnił świadczenie wobec osoby trzeciej może żądać od pozostałych wspólników jego zwrotu, ewentualnie – w jakiej części powinno zostać to zadecydowane bądź to w umowie spółki bądź też w umowie szczegółowej, zawartej przez wspólników.</p> <p>Wbrew stanowisku pozwanego prezentowany przez powódkę pogląd prawny o konieczności odróżnienia kwestii uczestniczenia w stratach spółki od określenia zasad dochodzenia roszczeń regresowych powstających między wspólnikami z tytułu odpowiedzialności za zobowiązania spółki cywilnej (A. Kidyba. Komentarz do Kodeksu cywilnego) nie miał w doktrynie odosobnionego charakteru.</p> <p>Takie samo stanowisko zostało zaprezentowane również w Systemie prawa cywilnego. Prawo zobowiązań. Część szczegółowa Tom III cz. 2 pod red. Witolda Czachorskiego (Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 1976 s. 817) i stanowisko to Sąd Apelacyjny, w składzie rozpoznającym niniejszą apelację w pełni akceptuje.</p> <p>Z tych też względów ustalenie proporcji, w jakich strony określiły udział każdej z nich w zyskach i stratach spółki ma w niniejszej sprawie irrelewantny charakter.</p> <p>Jedynie ubocznie należy wskazać, że Sąd Okręgowy nie przekroczył tu zasady swobodnej oceny dowodów uznając, iż w powyższym zakresie wiarygodne są zeznania pozwanego.</p> <p>Trudno bowiem inaczej wytłumaczyć niż pomyłką pisarską zawarty w § 5 umowy spółki cywilnej z dnia 7 listopada 1997 r. zapis gdzie z jednej strony przyjmuje się równy udział wspólników w zyskach i stratach spółki zaś z drugiej strony wskazuje się w sposób zupełnie odmienny proporcje, w jakich będzie następować rozliczenie tych pozycji.</p> <p>W sytuacji gdy strony nie określiły zasad dotyczących roszczeń zwrotnych między nimi jako wspólnikami spółki cywilnej zastosowanie powinien mieć przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 376;art. 376 § 1;art. 376 § 1 zd. 2)">art. 376 § 1 zd. 2 k.c.</a> gdzie wskazano, że dłużnik solidarny, który spełniał świadczenie może żądać zwrotu, od pozostałych, w częściach równych. Trafnie zatem zarzuca skarżąca, że to właśnie ten przepis a nie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 867;art. 867 § 1)">art. 867 § 1 k.c.</a> powinien być brany pod uwagę w trakcie rozpoznawania niniejszego żądania.</p> <p>Nie ma natomiast racji powódka twierdząc, że dochodzone roszczenie nie jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i że nie powinno stosować się do niego trzyletniego terminu przedawnienia, z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 k.c.</a> </p> <p>Poza sporem jest okoliczność, że zapłata przez powódkę długu wobec <span class="anon-block"> spółki (...)</span> nastąpiła w wyniku realizacji zobowiązania zaciągniętego przez spółkę cywilną, której istotą jest dążenie wszystkich wspólników do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego.</p> <p>Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 864)">art. 864 k.c.</a> przewiduje solidarną odpowiedzialność wspólników za zobowiązania spółki cywilnej, gdzie wierzyciel takiego zobowiązania może dochodzić swych roszczeń zarówno z całego wspólnego majątku wspólników jak również z całego majątku osobistego dłużnika.</p> <p>Powódka pokryła dobrowolnie powstały dług spółki ze swego własnego majątku w sytuacji istnienia solidarnej odpowiedzialności stron, które zdecydowały się prowadzić wspólnie działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Dlatego też roszczenia zwrotne między wspólnikami spółki cywilnej, jako pozostające w ścisłym związku z zobowiązaniami wynikającymi z uczestniczenia spółki w obrocie gospodarczym, nie mogą być poddane ogólnemu terminowi przedawnienia roszczeń, wynoszącemu 10 lat.</p> <p>W tej sytuacji Sąd Okręgowy zasadnie uznał, że podniesienie przez skarżącą zarzutu potrącenia jej wierzytelności, który zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2007 r. III CZP 58/07 przerywa bieg przedawnienia, nie mogło wywrzeć takiego skutku w stosunku do roszczenia objętego niniejszym pozwem jako zgłoszonego po upływie około 9 lat od spełnienia świadczenia.</p> <p>Nie podlegał również uwzględnieniu zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 k.c.</a> poprzez jego niezastosowanie.</p> <p>Skoro problematyka wzajemnych rozliczeń między dłużnikami solidarnymi została uregulowana w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 376)">art. 376 k.c.</a> to niedopuszczalne jest, w przypadku przedawnienia roszczeń zwrotnych, dochodzenie ich na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 k.c.</a> gdyż ten pierwszy przepis stanowi <em> <!-- -->lex specialis</em> w stosunku do tego drugiego i w konsekwencji wzbogacenie powstałe na skutek przedawnienia roszczeń regresowych nie może być uznane za bezpodstawne.</p> <p>Odnośnie powyższej kwestii, rozważanej w kontekście przedawnienia roszczeń uzupełniających (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 229)">art. 229 k.c.</a>) pogląd o niedopuszczalności skorzystania przez wierzyciela z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 405)">art. 405 k.c.</a> wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 11 maja 1972 r. III CZP 22/71 publ. OSNCP 12/72 poz. 213.</p> <p> <strong> <!-- -->Mając to wszystko na uwadze Sąd Apelacyjny oddalił wniesioną apelację z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </strong> </p> <p>O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 99)">art. 98 i 99 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1;art. 391;art. 391 § 1)">art. 108 § 1 i art. 391 § 1 k.p.c.</a> </p> </div>