I Ns 31/23

<p>sygn. akt I Ns 31/23</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>12 listopada 2024 roku</p> <p>Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy w <span class="anon-block">W.</span> w I Wydziale Cywilnym w składzie:</p> <p>Przewodniczący: asesor sądowy Mateusz Janicki</p> <p>przy udziale protokolanta Jacka Mostowskiego</p> <p>po rozpoznaniu na rozprawie 12 listopada 2024 roku w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>sprawy z wniosku <strong> <!-- --> <span class="anon-block">B. W.</span> </strong> </p> <p>z udziałem <strong> <!-- --> <span class="anon-block">W. S.</span>, <span class="anon-block">G. K.</span>, <span class="anon-block">J. R.</span>, <span class="anon-block">O. R.</span>, <span class="anon-block">D. S.</span>, <span class="anon-block">M. S. (1)</span>, <span class="anon-block">D. W.</span>, <span class="anon-block">A. W.</span>, <span class="anon-block">S. W.</span>, <span class="anon-block">I.</span> <span class="anon-block">W.</span> </strong> </p> <p>o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">M. S. (2)</span> </p> <p> <strong> <!-- -->postanawia</strong> </p> <p>1. stwierdzić, że spadek po <span class="anon-block">M. S. (2)</span>, synu <span class="anon-block">W.</span> i <span class="anon-block">Z.</span>, <span class="anon-block">PESEL (...)</span>, zmarłym 4 marca 2021 roku w <span class="anon-block">W.</span>, mającym w chwili śmierci miejsce zwykłego pobytu w <span class="anon-block">W.</span> przy <span class="anon-block">ulicy (...)</span>, na podstawie ustawy nabyli, przyjmując spadek z dobrodziejstwem inwentarza:</p> <p>1.  <span class="anon-block">G. K.</span>, córka <span class="anon-block">M.</span> i <span class="anon-block">G.</span>, <span class="anon-block">urodzona (...)</span> w <span class="anon-block">G.</span> - w 2/8 części;</p> <p>2.  <span class="anon-block">M. S. (1)</span>, syn <span class="anon-block">I.</span> i <span class="anon-block">A.</span>, <span class="anon-block">urodzony (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> - w 2/8 części;</p> <p>3.  <span class="anon-block">A. W.</span>, córka <span class="anon-block">D.</span> i <span class="anon-block">K.</span>, <span class="anon-block">urodzona (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> - w 1/8 części;</p> <p>4.  <span class="anon-block">I. W.</span>, syn <span class="anon-block">S.</span> i <span class="anon-block">J.</span>, <span class="anon-block">urodzony (...)</span> w <span class="anon-block">G.</span> - w 1/8 części;</p> <p>5.  <span class="anon-block">O. R.</span>, córka <span class="anon-block">A.</span> i <span class="anon-block">J.</span>, <span class="anon-block">urodzona (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> - w 2/8 części;</p> <p>2. nakazać pobrać od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla miasta stołecznego Warszawy w <span class="anon-block">W.</span> 2 870,87 zł (dwa tysiące osiemset siedemdziesiąt złotych osiemdziesiąt siedem groszy) tytułem wydatków tymczasowo uiszczonych ze środków Skarbu Państwa.</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <span class="anon-block">B. W.</span> wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">M. S. (2)</span>, zmarłym 4 marca 2021 r. w <span class="anon-block">W.</span> (wniosek k. 3).</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd ustalił następujący stan faktyczny:</strong> </p> <p> <span class="anon-block">M. S. (2)</span> zmarł 4 marca 2021 r. w <span class="anon-block">W.</span> jako wdowiec (akt zgonu k. 5, akt małżeństwa k. 139).</p> <p>Miał czworo dzieci: <span class="anon-block">B. W.</span>, <span class="anon-block">W. S.</span>, <span class="anon-block">I. S.</span>, <span class="anon-block">G. K.</span>, (akty urodzenia k. 7, 38, 39, 37).</p> <p>6 maja 2016 r. <span class="anon-block">M. S. (2)</span> sporządził testament notarialny, w którym oświadczył, że wydziedzicza: córkę <span class="anon-block">B. W.</span>, wnuka <span class="anon-block">D. W.</span>, wnuka <span class="anon-block">S. W.</span>, córkę <span class="anon-block">W. S.</span>, wnuczkę <span class="anon-block">J. R.</span>, syna <span class="anon-block">I. S.</span>, wnuka <span class="anon-block">D. S.</span> (testament k. 22-23).</p> <p>W chwili testowania <span class="anon-block">M. S. (2)</span> mógł świadomie i swobodnie powziąć decyzję i wyrazić wolę (opinia biegłego psychiatry k. 473-478, 563-564 – oparta na zgromadzonej w aktach dokumentacji medycznej).</p> <p> <span class="anon-block">B. W.</span> ma dwóch synów: <span class="anon-block">D. W.</span> i <span class="anon-block">S. W.</span> (akty urodzenia k. 88, 86). <span class="anon-block">D. W.</span> ma jedną córkę: <span class="anon-block">A. W.</span> (akt urodzenia k. 90), a <span class="anon-block">S. W.</span> jednego syna: <span class="anon-block">I.</span> <span class="anon-block">W.</span> (akt urodzenia k. 87).</p> <p> <span class="anon-block">W. S.</span> ma jedną córkę: <span class="anon-block">J. R.</span> (akt urodzenia k. 84), która z kolei ma jedną córkę <span class="anon-block">O. R.</span> (akt urodzenia k. 85).</p> <p> <span class="anon-block">I. S.</span> (zmarły po spadkodawcy – vide akt zgonu k. 352) pozostawił dwóch synów: <span class="anon-block">D. S.</span> i <span class="anon-block">M. S. (1)</span> (akty urodzenia k. 131, 130).</p> <p>Sąd oparł się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Szczególnie istotna była opinia biegłej psychiatry, która kategorycznie i fachowo wyjaśniła, że z dokumentacji medycznej wynika, że dopiero w 2020 r. pojawiły się problemy w zdrowiu psychicznym spadkodawcy, które mogłyby wpływać na zdolność do testowania. Wyjaśniła, że jedynie psychoza w fazie ostrych objawów albo co najmniej umiarkowane nasilenie choroby otępiennej może wpływać na brak zdolności do testowania. Wskazała też, że mając na uwadze, że lekarze w okresie testowania (2016-2017 rok) rozpoznawali wyłącznie cukrzycę (bez problemów natury psychiatrycznej, w szczególności otępienia, nieprawidłowego kontaktu słowno-logicznego), to w tamtym czasie albo otępienie u spadkodawcy nie występowało w ogóle, albo miało nasilenie co najwyżej łagodne. Biegła na rozprawie rzeczowo odniosła się do wątpliwości stron.</p> <p>Sąd miał też na uwadze sporządzenie testamentu przed notariuszem, który przesłuchany w sprawie kategorycznie zeznał, że w razie jakichkolwiek wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego testatora odmawia spisania testamentu, a stan ten skrupulatnie weryfikuje, przeprowadzając z testatorem rozmowę przed spisaniem testamentu (k. 582v).</p> <p>Zeznania stron były nieprzydatne dla rozstrzygnięcia, stanowiły w istocie ich oceny stanu zdrowia spadkodawcy, subiektywne, rozbieżne między sobą (bynajmniej nie chodzi tylko o sprzeczność z zeznaniami <span class="anon-block">G. K.</span>) i niepoparte wiedzą specjalną. Niektórzy wskazywali na ogólny niski poziom wykształcenia spadkodawcy i jego słabą orientację w kwestiach prawnych, urzędowych czy majątkowych. Wskazywali jednak, że stan taki trwał całe życie. Nie jest przy tym tak, że osoby niewykształcone czy nieobeznane w kwestiach prawnych są pozbawione zdolności do czynności prawnych. Powoływali się też na „zaniki pamięci” w postaci np. zabłądzenia w podróży, niepamiętania dat urodzin członków rodziny, zapomnienia o czymś na zakupach, mylenia członków rodziny na weselu po wypiciu alkoholu, czy w ogóle gorsze samopoczucie po wypiciu alkoholu na weselu, późną nocą. Jak wyjaśniła biegła, tego rodzaju drobne ułomności, charakterystyczne dla wielu osób starszych, nie wyłączają zdolności do testowania.</p> <p>Podobnie zdolności tej nie wyklucza brak zorientowania prawnego, np. w kwestii testamentów. Wystarczająca jest zdolność, z punktu widzenia zdrowia psychicznego, do wyrażenia swojej woli. Nie trzeba znać <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460600328" title="Dekret z dnia 8 października 1946 r. - Prawo spadkowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 60, poz. 328 ()">prawa spadkowego</a>, żeby skutecznie wyrazić swoją ostatnią wolę co do losów majątku po śmierci. Z racji tego, że testament sporządzany był przed notariuszem, spadkodawca został należycie pouczony o charakterze oświadczeń, które składa, a także o ich skutkach prawnych i o dobrowolności jego sporządzenia.</p> <p>Strony zgodnie wskazywały przy tym, że spadkodawcy nie brakowało pieniędzy, nie był uzależniony od pomocy innych. Co istotne, postąpienie przez spadkodawcę wbrew deklarowanym zapowiedziom nie stanowi o nieważności testamentu, przeciwnie, każdy ma prawo sporządzić testament w tajemnicy, nie ujawnić swojej woli aż do śmierci, i dzięki temu nie skonfliktować się w trudnym okresie końca życia z osobami najbliższymi.</p> <p>Nie stanowi też o nieważności testamentu sugerowana przez niektórych z uczestników nieracjonalność czy wręcz niesprawiedliwość spadkodawcy. Miał on bowiem prawo wyrazić wolę w sposób całkowicie dowolny (chociażby niezrozumiały dla innych), a jedynym ograniczeniem jest możliwość dochodzenia zachowku przez osoby uprawnione (w tym wykazywanie, że wydziedziczenie jest nieskuteczne). Tym niemniej, niektórzy z uczestników przyznali w toku przesłuchania, że akurat w chwili testowania rzeczywiście były skonfliktowane ze spadkodawcą, co dodatkowo tłumaczy, że testament został sporządzony świadomie i racjonalnie. Wiele z uczestników potwierdziło, że nie utrzymywało ze spadkodawcą kontaktów, tak jak to wskazano w testamencie. Co istotne, kategorycznie dobry stan zdrowia spadkodawcy w chwili testowania potwierdziła mieszkająca z nim córka <span class="anon-block">G. K.</span>, która – co istotne – wcale nie jest beneficjentem testamentu, skoro przypadł na nią dokładnie taki sam udział, jaki by przypadł, gdyby testamentu nie sporządzono. Co więcej, wydziedziczenie trójki swoich dzieci poza <span class="anon-block">G. K.</span> koreluje z przepisaniem na długo przed testowaniem mieszkania na wnuka będącego synem właśnie <span class="anon-block">G. K.</span>, która, mieszkając ze spadkodawcą, zapewniała mu codzienną opiekę, a nie tylko okresowe spotkania czy rozmowy.</p> <p>Końcowo podkreślić należy, że zupełnie irrelewantny był bezsporny między stronami zły stan zdrowia spadkodawcy pod sam koniec życia (od 2020 r.) – tj. 4 lata po testowaniu.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd zważył, co następuje: </strong> </p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 926;art. 926 § 2)">art. 926 § 2 k.c.</a>, jeśli spadkodawca nie powołał spadkobiercy (tj. nie sporządził testamentu), dziedziczenie następuje z ustawy.</p> <p>Spadkodawca wprawdzie pozostawił testament, jednakże nie powołał w nim spadkobiercy. W testamencie zawarł oświadczenia o wydziedziczeniu 7 członków rodziny. Mając na uwadze, że zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 948;art. 948 § 1;art. 948 § 2)">art. 948 § 1 i 2 k.c.</a> testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy, sąd zważył, że skoro spadkodawca wydziedziczył 7 członków rodziny to tym bardziej (<em> <!-- -->a fortiori</em>, na zasadzie <em> <!-- -->ad maiori ad minus</em>) chciał wyłączyć ich od dziedziczenia, do czego miał prawo, a jego testament należy uznać za tzw. testament negatywny (por. uchwały Sądu Najwyższego z 10.04.1975 r., III CZP 14/75 i z 3.12.2015 r., III CZP 85/15). W tej sytuacji powołania do spadku po spadkodawcy wynikają z ustawy, z tą jednak różnicą, że wyłączone w testamencie osoby są traktowane tak, jak gdyby nie dożyły otwarcia spadku.</p> <p>Co istotne, o ile dla skuteczności wydziedziczenia (pozbawienia prawa do zachowku) istotne jest, czy przyczyna wydziedziczenia była prawdziwa (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1008;art. 1009)">art. 1008-1009 k.c.</a>), o tyle dla samego wyłączenia od dziedziczenia (negatywnego rozrządzenia testamentowego) jest to irrelewantne (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 948;art. 948 § 1)">art. 948 § 1 k.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 959)">art. 959 k.c.</a>), stąd w niniejszym postępowaniu kwestia skuteczności wydziedziczenia (pozbawienia prawa do zachowku) nie była roztrząsana, bowiem może ona być przedmiotem ewentualnego procesu o zapłatę zachowku.</p> <p>Sąd ograniczył się do zbadania z urzędu, czy testament jest ważny (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 670;art. 670 § 1)">art. 670 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 945;art. 945 § 1)">art. 945 § 1 k.c.</a>). Sąd ustalił jednak, że brak podstaw do ustalenia jakiejkolwiek z podstaw nieważności testamentu, w szczególności braku świadomości lub swobody przy testowaniu.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 931;art. 931 § 1;art. 931 § 2)">art. 931 § 1 i 2 k.c.</a>, wobec braku małżonka (spadkodawca zmarł jako wdowiec) spadek przypadałby dzieciom spadkodawcy, po 1/4 części każdemu z nich. Ponieważ trójka dzieci została w testamencie odsunięta od dziedziczenia, udział, który im przypada, dzieli się wg szczepów na dalszych zstępnych, podobnie jak udział odsuniętych od dziedziczenia dalszych zstępnych (wnuków).</p> <p>Mając na uwadze powyższe:</p> <dl> <dt>⚫</dt> <dd> <p> <span class="anon-block">G. K.</span> (córka niewyłączona przez spadkodawcę od dziedziczenia) nabyła 1/4 część spadku,</p> </dd> <dt>⚫</dt> <dd> <p>kolejną 1/4 część spadku przypadającą na córkę <span class="anon-block">W. S.</span> wyłączoną od dziedziczenia nabyłaby jej jedyna córka <span class="anon-block">J. R.</span>, ale ponieważ i ona została wyłączona od dziedziczenia, część tę nabyła jej córka <span class="anon-block">O. R.</span>;</p> </dd> <dt>⚫</dt> <dd> <p>kolejną 1/4 część spadku przypadającą na syna <span class="anon-block">I. S.</span> wyłączonego od dziedziczenia nabyliby jego synowie <span class="anon-block">D. S.</span> i <span class="anon-block">M. S. (1)</span> (po połowie), ale ponieważ <span class="anon-block">D. S.</span> został wyłączony od dziedziczenia, część tę nabył w całości <span class="anon-block">M. S. (1)</span>;</p> </dd> <dt>⚫</dt> <dd> <p>kolejną 1/4 część spadku przypadającą na córkę <span class="anon-block">B. W.</span> wyłączoną od dziedziczenia nabyliby jej synowie <span class="anon-block">D. W.</span> i <span class="anon-block">S. W.</span> (po połowie – czyli po 1/8 części spadku), ale ponieważ i oni zostali wyłączeni od dziedziczenia, części te nabyły ich dzieci – <span class="anon-block">A. W.</span> (1/8 część spadku) i <span class="anon-block">I. W.</span> (1/8 część spadku).</p> </dd> </dl> <p>O kosztach postępowania sąd orzekł zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 2)">art. 520 § 2 k.p.c.</a>, uznając, że interesy uczestników były sprzeczne, ponieważ wnioskodawczyni kwestionowała ważność testamentu (tak m.in. P. Pruś, w: Komentarz KPC, red. M. Manowska, 2021, art. 520, nt. 6), a jej stanowisko ostatecznie nie zostało podzielone, jednak wygenerowało koszty. Na koszty te złożyły się: koszty opinii biegłego (912,60 zł, 238,28 zł), koszty wydobycia dokumentacji medycznej (44,74 zł, 18,45 zł), koszty wynagrodzeń dla reprezentantów małoletnich (2 656,80 zł – uwzględniające spór co do ważności testamentu), co daje łącznie 3 870,87 zł. Ponieważ 1 000 zł z tych kosztów zostało pokryte uiszczoną przez wnioskodawczynię zaliczką, pozostała ich część, tymczasowo pokryta ze środków Skarbu Państwa, na zasadzie art. 83 ust. 2 u.k.s.c. w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c. podlega ściągnięciu od wnioskodawczyni zgodnie z ww. zasadą rozliczenia kosztów.</p> </div>