I ACz 2441/14

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt I ACz 2441/14</strong> </p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 22 grudnia 2014 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Krakowie - Wydział I Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący: SSA Józef Wąsik</p> <p>Sędziowie: SSA Robert Jurga</p> <p>SSO (del. do SA) Rafał Adamczyk (spr.)</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2014 r. w Krakowie</p> <p>na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">S. C.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">Z. H.</span> </p> <p>o nadanie klauzuli wykonalności z zaznaczeniem przejścia obowiązku</p> <p>na skutek zażalenia <span class="anon-block">S. C.</span> </p> <p>na postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt I Co 382/14</p> <p>postanawia:</p> <p>oddalić zażalenie.</p> <p> <strong> <!-- -->I ACz 2441/14</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 grudnia 2014 r.</p> <p>Postanowieniem z dnia 21 października 2014 r. Sąd Okręgowy w Krakowie oddalił wniosek wierzycielki <span class="anon-block">S. C.</span> o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu – wyrokowi Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt I C 324/04 przeciwko dłużnikowi hipotecznemu <span class="anon-block">Z. H.</span>, z zastrzeżeniem dla niego prawa powoływania się na ograniczoną odpowiedzialność tylko z nieruchomości objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą (...)</span> - zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 792)">art. 792 k.p.c.</a> </p> <p>Sąd pierwszej instancji wskazał, że Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt I C 324/04 zasądził od <span class="anon-block"> Przedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o.</span> w <span class="anon-block">K.</span> na rzecz <span class="anon-block">S. C.</span> i <span class="anon-block">A. C.</span> solidarnie kwotę 102633,95 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 18 listopada 2003 r. do dnia zapłaty oraz koszty procesu w kwocie 5319,20 zł. Wyrok ten został opatrzony klauzulą wykonalności w dniu 6 kwietnia 2007 r. Przed wydaniem wyroku, w wyniku wniosku wierzycielki o zabezpieczenie powództwa, Sąd Okręgowy w Krakowie wydał w dniu 3 lutego 2004 r. postanowienie, sygn. I Nc 915/03 (w związku z postępowaniem o sygn. I C 324/04) o zabezpieczeniu powództwa poprzez dokonanie wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 107953,15 zł na nieruchomościach położonych w <span class="anon-block">K.</span>, objętych <span class="anon-block">księgami wieczystymi KW nr (...)</span> oraz KW nr <span class="anon-block"> (...)</span>. Hipoteka przymusowa została wpisana do <span class="anon-block">księgi wieczystej (...)</span>.</p> <p>Sąd Okręgowy podniósł, iż wierzycielka dołączyła do wniosku odpis z <span class="anon-block">księgi wieczystej (...)</span>, z którego wynika, że właścicielem objętej nią nieruchomości jest <span class="anon-block">Z. H.</span>, a na rzecz <span class="anon-block">S. C.</span> oraz <span class="anon-block">A. C.</span> została ustanowiona hipoteka przymusowa w kwocie 53000 zł (a nie w kwocie 107953,15 zł), w celu zabezpieczenia należności dochodzonej w postępowaniu o sygn. akt I Nc 915/03 (postanowienie z dnia 3 lutego 2004 r.). Sąd pierwszej instancji zauważył, iż niewątpliwie z rzeczowej odpowiedzialności każdorazowego właściciela nieruchomości obciążonej hipoteką wypływa jego obowiązek zaspokojenia wierzyciela i sens hipoteki polega właśnie na tym, aby w sytuacji nieuzyskania zaspokojenia od dłużnika osobistego wierzyciel mógł uzyskać zaspokojenie od dłużnika rzeczowego. Jednak – w ocenie Sądu Okręgowego - wpisanie hipoteki przymusowej na nieruchomości w celu wyłącznie zabezpieczenia powództwa nie skutkuje tym, że aktualny właściciel nieruchomości staje się sukcesorem obowiązków podmiotu zobowiązanego na mocy tytułu egzekucyjnego. Prawomocny wyrok z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt I C 324/04 stanowi tytuł egzekucyjny zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 777;art. 777 § 1;art. 777 § 1 pkt. 1)">art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.</a>, natomiast nie jest takim tytułem postanowienie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 3 lutego 2004 r. (sygn. I Nc 915/03) o zabezpieczeniu powództwa poprzez ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości, która stanowi obecnie własność uczestnika. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, istotne znaczenie przy ocenie następstwa prawnego między podmiotami będącymi właścicielami nieruchomości obciążonej hipoteką, a w konsekwencji także dla zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 788)">art. 788 k.p.c.</a> ma podstawa wpisu hipoteki przymusowej. Przepis ten nie może mieć zastosowania, gdy podstawą wpisu hipoteki jest postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia. Sąd Okręgowy przywołał ponadto przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 754(1);art. 754(1) § 1)">art. 754^{<!-- -->1} § 1 k.p.c.</a>, w myśl którego zabezpieczenie upada po upływie miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu. Z tych wszystkich przyczyn Sąd pierwszej instancji na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 788;art. 788 § 1)">art. 788 § 1 k.p.c.</a> oddalił wniosek o nadanie klauzuli wykonalności z zaznaczeniem przejścia obowiązku.</p> <p>Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła wierzycielka – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – nie formułując jednak w <em> <!-- -->petitum</em> zażalenia zarzutów przeciwko postanowieniu. Na podstawie uzasadnienia środka zaskarżenia należy przyjąć, że wierzycielka zarzuciła rozstrzygnięciu Sądu Okręgowego naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na wynik sprawy: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 754(1);art. 754(1) § 1)">art. 754^{<!-- -->1} § 1 k.p.c.</a> poprzez jego wadliwe zastosowanie, gdyż przepis ten został wprowadzony <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20041721804" title="Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2004 r. Nr 172, poz. 1804 ()">ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw</a> (Dz. U. nr 172, poz. 1804), która weszła w życie z dniem 5 lutego 2005 r. i nie ma zastosowania do postępowań zabezpieczających wszczętych przed tą datą (art. 7 tej ustawy); <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 788)">art. 788 k.p.c.</a> poprzez błędne uznanie, iż w przepisie tym jest mowa o „uprawnieniu wynikającym z tytułu egzekucyjnego”, podczas gdy przepis ten stanowi o „uprawnieniu”, za które może być również uważane uprawnienie wierzyciela do dochodzenia zaspokojenia wierzytelności z hipoteki przymusowej, jak również sprzeczność postanowienia z przepisami o hipotece, w tym z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 65;art. 65 ust. 1)">art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece</a> (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 707 ze zmianami). <span class="anon-block">S. C.</span> domagała się zmiany zaskarżonego orzeczenia i nadania wyrokowi Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt I C 324/04 klauzuli wykonalności przeciwko dłużnikowi <span class="anon-block">Z. H.</span>, ewentualnie wniosła o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.</p> <p>Wbrew zarzutom skarżącej, Sąd Okręgowy nie naruszył przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 788;art. 788 § 1)">art. 788 § 1 k.p.c.</a> Przepis ten, zawarty w dziale II „Tytuły egzekucyjne i klauzula wykonalności” <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (cz. 3)">części trzeciej kodeksu postępowania cywilnego</a> „Postępowanie egzekucyjne” nie może być interpretowany w oderwaniu od pozostałych regulacji tego działu. „Uprawnienia” i „obowiązki”, o których mowa w tym przepisie muszą być wymienione w tytule egzekucyjnym. Stronami postępowania egzekucyjnego są bowiem podmioty wskazane w tytule egzekucyjnym. Różne zdarzenia prawne mogą powodować konieczność wprowadzenia do klauzuli wykonalności w miejsce osób wymienionych w tytule egzekucyjnym innych lub dodatkowych podmiotów. Skutki takich zdarzeń, wywołujących zmiany w osobach wierzyciela lub dłużnika reguluje <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 788)">art. 788 k.p.c.</a> Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 listopada 2004 r., wydany w sprawie o sygn. akt I C 324/04, stanowi tytuł egzekucyjny zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 777;art. 777 § 1;art. 777 § 1 pkt. 1)">art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.</a> Takim tytułem nie jest natomiast postanowienie tego Sądu z dnia 3 lutego 2004 r. o zabezpieczeniu powództwa poprzez zarządzenie dokonania wpisu hipoteki przymusowej w kwocie 107953,15 zł na nieruchomościach położonych w <span class="anon-block">K.</span>, objętych <span class="anon-block">księgami wieczystymi KW nr (...)</span> oraz KW nr <span class="anon-block"> (...)</span>. <span class="anon-block"> (...)</span> te nie były przedmiotem sporu w sprawie o sygn. akt I C 324/04. Sam fakt nabycia nieruchomości obciążonej hipoteką przymusową nie skutkuje tym, iż nabywca staje się sukcesorem obowiązków podmiotu zobowiązanego na mocy tytułu egzekucyjnego. Z dołączonego do wniosku odpisu z <span class="anon-block">księgi wieczystej (...)</span> wynika wyłącznie, że wymieniony w tej księdze właściciel jest dłużnikiem rzeczowym. Niewątpliwie z rzeczowej odpowiedzialności każdoczesnego właściciela nieruchomości obciążonej hipoteką wypływa jego obowiązek zaspokojenia wierzyciela i – jak trafnie zauważył Sąd Okręgowy - sens hipoteki polega właśnie na tym, aby w sytuacji nieuzyskania zaspokojenia od dłużnika osobistego wierzyciel mógł uzyskać zaspokojenie od dłużnika rzeczowego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 65;art. 65 ust. 1)">art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece</a> - tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 707 ze zmianami). Wierzyciel musi jednak przedtem uzyskać przeciwko dłużnikowi rzeczowemu tytuł egzekucyjny. Sąd Okręgowy słusznie zwrócił uwagę, iż na nieruchomości objętej <span class="anon-block">księgą wieczystą (...)</span> została ustanowiona na rzecz <span class="anon-block">S. C.</span> oraz <span class="anon-block">A. C.</span> hipoteka przymusowa kaucyjna w kwocie 53000 zł, a nie w kwocie 107953,15 zł (odpis z księgi wieczystej – k. 20). Wyrok ustalający ostateczną sumę wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, wydany w sporze między wierzycielem a dłużnikiem osobistym, ma powagę rzeczy osądzonej tylko między tymi podmiotami (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 366)">art. 366 k.p.c.</a>). Takie orzeczenie nie wiąże natomiast właściciela nieruchomości niebędącego dłużnikiem osobistym, bowiem nie ma tu następstwa prawnego ani pod tytułem ogólnym, ani szczególnym. Sąd Najwyższy - w sprawie o innym stanie faktycznym - przesądził jednak regułę, że nie każda zmiana po stronie dłużnika oznacza następstwo prawne z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 788;art. 788 § 1)">art. 788 § 1 k.p.c.</a> Jeżeli obok dotychczasowego dłużnika wchodzi nowy dłużnik jako solidarnie lub posiłkowo zobowiązany, nie zachodzi wypadek następstwa prawnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 1993 r., III CZP 116/93, OSNC 1994/2/35). Ma to istotne znaczenie przy ocenie następstwa prawnego między podmiotami będącymi właścicielami nieruchomości obciążonej, a w konsekwencji także dla zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 788;art. 788 § 1)">art. 788 § 1 k.p.c.</a> W wypadku kiedy podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest tytuł wykonawczy, obrona dłużnika może być dokonywana w pełni w drodze powództwa opozycyjnego i brak jest racjonalnych przyczyn, dla których należałoby utrudniać wierzycielowi możliwość dochodzenia roszczeń zabezpieczonych hipoteką. Dłużnik rzeczowy może wówczas bronić się w procesie o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego zarzutem spełnienia świadczenia (okoliczność zaistniała po powstaniu tytułu wykonawczego – <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 840;art. 840 § 1;art. 840 § 1 pkt. 2)">art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c.</a>). Inna sytuacja ma jednak miejsce, gdy podstawą ustanowienia hipoteki przymusowej jest tytuł zabezpieczający, gdyż wtedy nawet powództwo opozycyjne nie dawałoby dłużnikowi rzeczowemu pełnej możliwości obrony – mogłaby ona być realizowana tylko w toku postępowania rozpoznawczego (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 16 lipca 2014 r., I ACz 1219/14). Skarżąca ma wprawdzie rację, że w niniejszej sprawie nie można zastosować wprost przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 754(1);art. 754(1) § 1)">art. 754^{<!-- -->1} § 1 k.p.c.</a>, bowiem przepis ten został wprowadzony <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20041721804" title="Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2004 r. Nr 172, poz. 1804 ()">ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw</a> (Dz. U. nr 172, poz. 1804), która weszła w życie z dniem 5 lutego 2005 r. i nie ma zastosowania do postępowań zabezpieczających wszczętych przed tą datą (art. 7 tej ustawy). We wcześniejszym stanie prawnym kwestia upadku zabezpieczenia w razie pozytywnego rozstrzygnięcia sądu nie była wyraźnie uregulowana, ale nie wykluczało to przyjęcia takiego rozwiązania jak obecne. Z istoty „zarządzenia tymczasowego” wynikało, iż zabezpieczenie nie powinno trwać bezterminowo, nawet pomimo uzyskania przez uprawnionego tytułu wykonawczego – byłoby to sprzeczne z samym celem zabezpieczenia powództwa (roszczenia). Z chwilą prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy odpadają przyczyny, dla których dokonano zabezpieczenia, gdyż ochronę uprawnionemu zapewnia prawomocne orzeczenie sądu (por. T. Spyra: Komentarz do ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, LEX 2005).</p> <p>Z przyczyn wskazanych wyżej, Sąd Apelacyjny na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 397;art. 397 § 2)">art. 397 § 2 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> orzekł jak w sentencji postanowienia.</p> </div>