III AUa 411/13

<p>Sygn. akt III AUa 411/13</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 10 grudnia 2013 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Katowicach</strong> Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="167"/> <col width="498"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący</p> </td> <td> <p>SSA Jolanta Ansion (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie</p> </td> <td> <p>SSA Maria Małek - Bujak</p> <p>SSA Ewa Piotrowska</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>Sebastian Adamczyk</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. w Katowicach</p> <p>sprawy z odwołania <span class="anon-block">W. K.</span> (<span class="anon-block">W. K.</span> )</p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">C.</span> </p> <p>przy udziale zainteresowanego: <span class="anon-block"> (...) Spółki z o. o.</span> w <span class="anon-block">K.</span> </p> <p>o podleganie ubezpieczeniom społecznym</p> <p>na skutek apelacji ubezpieczonego <span class="anon-block">W. K.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w Katowicach z dnia 3 października 2012 r. sygn. akt X U 2008/12</p> <p> <strong> <!-- -->oddala apelację.</strong> </p> <p>/-/ SSA M. Małek-Bujak /-/ SSA J. Ansion /-/ SSA E. Piotrowska </p> <p>Sędzia Przewodnicząca Sędzia</p> <p>Sygn. akt III AUa 411/13</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">C.</span> ustalił, że w okresie od dnia 1 lutego 2006r. do dnia 28 lutego 2009r. <span class="anon-block">W. K.</span> nie podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą zawartej z płatnikiem <span class="anon-block"> (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością</span> z siedzibą w <span class="anon-block">K.</span>, bowiem zamiarem wykonawcy, prowadzącego jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą, <br/>nie było osiąganie dodatkowych przychodów z wykonywanej pracy, a uzyskanie drugiego tytułu podlegania ubezpieczeniom, umożliwiającego opłacanie <br/>składek z tego właśnie tytułu bez ograniczeń w zakresie minimalnej podstawy wymiaru składek. Umowę zawarto w celu obejścia prawa, co skutkuje - zgodnie <br/>z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 k.c.</a> - jej nieważnością.</p> <p>W odwołaniu <span class="anon-block">W. K.</span> wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji przez stwierdzenie podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia <br/>na podstawie umowy o pracę nakładczą. W uzasadnieniu wskazał, że umowa o pracę nakładczą czyni zadość przepisom rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą.</p> <p>Sąd Okręgowy w Katowicach ustalił, że <span class="anon-block">W. K.</span> prowadzi działalność gospodarczą. W dniu 1 lutego 2006r. zawarł z płatnikiem <span class="anon-block"> (...) Sp. z o. o.</span> umowę o pracę nakładczą. W umowie strony wskazały, że wykonawca zostaje zatrudniony u nakładcy w charakterze wykonawcy pracy polegającej <br/>na wykonywaniu kartek okolicznościowych. W § 3 pkt 1 umowy strony określiły minimalną ilość pracy jako 50 sztuk na miesiąc, przy czym za sporządzenie jednej sztuki przysługiwało wynagrodzenie w wysokości 8,50 zł brutto (§ 1 ust. 1). Maksymalna ilość pracy została określona na 130 % ilości minimalnej określonej <br/>w § 3 pkt 1 umowy - tzn. nie więcej niż 65 sztuk.</p> <p>W okresie od dnia 1 lutego 2006r. do dnia 28 lutego 2009r. <span class="anon-block">W. K.</span> został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę nakładczą. Nakładca z tytułu zawartej umowy o pracę nakładczą wykazywał <br/>za ubezpieczonego podstawy wymiaru składek w wysokości od 17,00 zł do 34,00 zł miesięcznie. Ubezpieczony nie podejmował żadnych konkretnych kroków w celu ustalenia, dlaczego kartki zostają odrzucone. Nakładca w żaden sposób nie wyciągał negatywnych konsekwencji za niewłaściwe wykonanie pracy.</p> <p>Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Okręgowy stwierdził, że pismo ZUS z dnia 10 sierpnia 2006r., wyjaśniające w sposób ogólny zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu umów o pracę nakładczą, nie stanowi interpretacji w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20041731807" title="Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej - Dz. U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1807 (art. 10)">art. 10 ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej</a> (tekst jednolity : Dz. U. z 2007r., Nr 155 poz. 1095 <br/>z późn. zm.) i tym samym nie może być uznane za wiążące w niniejszej sprawie.</p> <p>Po wskazaniu dyspozycji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 68;art. 68 ust. 1;art. 68 ust. 1 pkt. 1 a)">art. 68 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (tekst jednolity Dz. U. Nr 11 z 2007r., poz. 74 z późn. zm.), Sąd Okręgowy stwierdził, że organ rentowy jest uprawniony również do badania, czy określona umowa, stanowiąca tytuł do ubezpieczenia społecznego, była faktycznie wykonywana na warunkach w niej wymienionych oraz czy nie została zawarta w celu obejścia prawa. Zawarcie umowy w celu obejścia prawa (tj. np. w celu obejścia przepisów o podleganiu ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą) nie może rodzić <br/>skutków prawnych i stanowić podstawy do uznania, że osoba która zawarła taką umowę podlega ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2004r., sygn. akt III AUa 485/2003, publ. OSA 2005, z. 5, poz. 14).</p> <p>W przedmiocie zawierania i wykonywania umowy o pracę nakładczą znajduje zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ()">rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a> (Dz. U. z 1976r. nr 3, poz. 19 z późn. zm.). Podstawę wymiaru składek osób wykonujących pracę nakładczą stanowi przychód, w rozumieniu przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910800350" title="Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz. U. z 1991 r. Nr 80, poz. 350 ()">ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych</a>, faktycznie osiągnięty przez ubezpieczonego (art. 18 ust. 1 ustawy systemowej). Mając na uwadze cel ubezpieczeń społecznych, w szczególności zapewnienie w przyszłości prawa do świadczeń, należy uznać, że nakładca zobowiązany jest zapewnić, zarówno w umowie, jak i faktycznie, wykonawcy taką ilość pracy, która zapewni osiągnięcie przychodu co najmniej w wysokości 50 % najniższego wynagrodzenia, natomiast wykonawca powinien umowę wykonać zgodnie z jej treścią, co zapewni osiągnięcie przychodu w wysokości wyżej ustalonej. <br/>W rozpoznawanej sprawie ubezpieczony, jako wykonawca umowy o pracę nakładczą otrzymywał wynagrodzenie za wykonaną pracę w kwocie nie przekraczającej 34,00 zł brutto miesięcznie.</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego, zasadnie przyjął organ rentowy, iż umowa o pracę nakładczą zawarta pomiędzy ubezpieczonym a <span class="anon-block"> (...) Sp. z o. o.</span> z siedzibą <br/>w <span class="anon-block">K.</span> nie może rodzić skutków w postaci zastosowania przepisów <br/>o podleganiu jednocześnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu przez osoby prowadzące jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej) - z tym zastrzeżeniem, że umowa o pracę nakładczą została zawarta <br/>dla pozoru, a nie w celu obejścia prawa - jak to przyjął organ rentowy.</p> <p>Uznać należy, że za taką oceną umowy przemawia przede wszystkim fakt, <br/>że ubezpieczony nie wykonywał ilości pracy minimalnej określonej w § 3 zawartej <br/>z płatnikiem umowy (na uznanie ilości pracy określonej w § 3 pkt 1 za ilość minimalną wskazuje jednoznacznie treść § 3 pkt 2 umowy). Nakładca zaś tolerował jedynie symboliczne wykonywanie pracy nakładczej przez ubezpieczonego. Określona w umowie minimalna ilość pracy nie została przez cały okres trwania umowy nigdy wykonana. Umowa była zatem realizowana w wąskim zakresie, nie przystającym <br/>do treści jej postanowień. Zawarcie przedmiotowej umowy i jej symboliczne wykonywanie miało jedynie na celu wywołanie mylnego przekonania osób trzecich (organu rentowego), jakoby strony zawarły i realizowały ważną umowę o pracę nakładczą, z tytułu której ubezpieczony wywodził korzystne dla siebie skutki w sferze ubezpieczeń społecznych. Powyższe przemawia za uznaniem, że strony umowy nakładczej od początku wiedziały i godziły się, że postanowienia zawartej umowy <br/>nie będą przez nie wykonywane, już w chwili zawierania umowy miały pełną świadomość, że nie będzie ona realizowana - co uzasadnia w ocenie Sądu Okręgowego stwierdzenie, iż umowa ta została przez nie zawarta dla pozoru. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 § 1 k.c.</a>, oświadczenie woli złożone drugiej stronie dla pozoru jest nieważne.</p> <p>Sąd Okręgowy odwołał się do poglądu Sądu Najwyższego wyrażonego <br/>w wyrokach z dnia 9 stycznia 2008r. (sygn. akt od III UK 73/07 do III UK 74/07), <br/>w których uznał, że umowy o pracę nakładczą uprawniają do objęcia ubezpieczeniem z tego tytułu, gdy wynagrodzenie wynosi co najmniej połowę najniższego wynagrodzenia.</p> <p>Jednocześnie podstawa ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzonej przez ubezpieczonego równolegle działalności gospodarczej stanowi wyższą kwotę, aniżeli podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania pracy nakładczej. Ubezpieczony zawarł umowę o pracę nakładczą i wybrał ją jako tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym. Skutkiem tego, jego składki na ubezpieczenia społeczne ulegały znacznemu zmniejszeniu. Wypłacane przez płatnika kwoty, mające stanowić wynagrodzenie z tytułu wykonywania umowy o pracę nakładczą, obiektywnie <br/>nie mogą zostać uznane za istotnie poprawiające sytuację materialną ubezpieczonego. Trudno też uznać, aby wybór ubezpieczenia od kwot wynikających z umowy o pracę nakładczą, był dokonywany celem zapewnienia sobie stosownych świadczeń ubezpieczeniowych.</p> <p>Z tych przyczyn, Sąd Okręgowy przyjął, iż zawarcie przez strony umowy <br/>o pracę nakładczą nie miało na celu wykonania jej postanowień, lecz zmierzało tylko do umożliwienia wykonawcy wyboru umowy o pracę nakładczą, jako tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, opłacania składki na ubezpieczenie <br/>w znacząco niższej wysokości, niż należna z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Tym samym, umowa o pracę nakładczą została zawarta w sposób pozorny, co skutkuje jej nieważnością. W konsekwencji, stwierdzić należy, <br/>że ubezpieczony nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia <br/>na podstawie umowy o pracę nakładczą, zawartej z <span class="anon-block"> (...) Sp. z o.o.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">K.</span>. Z tych przyczyn odwołanie zostało oddalone.</p> <p> <strong> <!-- -->Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł ubezpieczony, zarzucając:</strong> </p> <p>- naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności zapisu art. 6 ust. 1 pkt 2 w związku z zapisem art. 8 ust. 3, art. 13 ustawy z dnia 13 października 1999r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137 poz. 887 <br/>z późn. zm.), przez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez przyjęcie, iż zarówno potwierdzony w postępowaniu fakt wykonywania przez niego pracy nakładczej oraz okres podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, nie uzasadniają uznania, iż powinien podlegać tym ubezpieczeniom z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę nakładczą,</p> <p>- naruszenie przepisów prawa materialnego - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83)">art. 83 k.c.</a>, w związku <br/>z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 (§ 3;§ 3 ust. 1)">§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. <br/>w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a> <br/>(Dz. U. z 1976r. Nr 3 poz. 19 z późn. zm.) przez przyjęcie, iż zawarta umowa jest nieważna z uwagi na fakt zawarcia jej przez ubezpieczonego dla pozoru,</p> <p>- naruszenie przepisów prawa materialnego, mianowicie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 9;art. 9 ust. 2)">art. 9 ust. 2 ustawy <br/>z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> <br/>(Dz. U Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) przez niewłaściwe jego zastosowanie <br/>i orzeczenie na niekorzyść skarżącego, wbrew zasadom współżycia społecznego, pozbawienia go możliwości potraktowania zawartej umowy <br/>o pracę nakładczą, jako głównego tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym w przypadku zbiegu z tytułem ubezpieczenia, związanym <br/>z jednoczesnym prowadzeniem pozarolniczej działalności gospodarczej,</p> <p>- naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 7)">art. 7 k.c.</a>, poprzez ich niezastosowanie, skutkujące nieuprawnionym uprzywilejowaniem organu rentowego w relacji <br/>do ubezpieczonego.</p> <p>Ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości, poprzez uwzględnienie zasadności odwołania i zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem II instancji, „wg norm przepisowych” ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego, jako części kosztów procesu.</p> <p>Na uzasadnienie podniósł, że naruszenie przepisów prawa materialnego zaskarżonego wyroku wynika bezpośrednio z faktu nieprecyzyjnej interpretacji powołanych przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (Dz. U. Nr 137 poz. 887 z późn. zm.) oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ()">rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a> (Dz. U. z 1976r. nr 3 poz. 19 z późn. zm.) <br/>przez określenie, iż nie posiada uprawnień do podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i chorobowemu w związku z zawartą umową o pracę nakładczą.</p> <p>Wątpliwości budzi również określenie, iż skarżący zawarł umowę o pracę nakładczą dla pozoru, co powoduje jej nieważność. Jednocześnie, wskazując na reguły wynikające z interpretacji zasad współżycia społecznego, wydaje się uzasadnionym uznanie zaskarżonego orzeczenia za naruszające istnienie jego praw podmiotowych, jako odwołującego się.</p> <p>Sąd I instancji w ogóle nie uwzględnił kluczowego dla omawianej sprawy dowodu, w postaci pisma z dnia 10 sierpnia 2006r. kierowanego przez Członka Zarządu ZUS, Pana <span class="anon-block">I. F.</span> do podległych mu terenowych oddziałów ZUS. Treść tego pisma stanowi merytoryczną ocenę sytuacji, takiej jak jego i pośrednio potwierdza słuszność jego zarzutów wobec decyzji ZUS, wyłączającej go <br/>z ubezpieczeń społecznych z tytułu wykonywania pracy nakładczej. W piśmie tym, mającym formę wyjaśnienia wątpliwości w sprawie obowiązku ubezpieczeń społecznych i instrukcji dla podległych mu pracowników, Pan <span class="anon-block">I. F.</span> <br/>pisze między innymi, że „ … dla celów rozstrzygania zbiegów na podstawie art. 9 <br/>ust. 2 ustawy nie ma znaczenia wysokość z podstawy wymiaru składek”, jak również: <br/>„ … zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 18;art. 18 ust. 1)">art. 18 ust. 1 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a> podstawę wymiaru składek za osobę wykonującą pracę nakładczą, stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu pracy nakładczej. Tym samym, obowiązujące przepisy nie ustalają minimalnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla tych ubezpieczonych”. Tak więc, <br/>dla ważności umowy o pracę nakładczą nie ma żadnego znaczenia, czy wykonawca wywiązywał się z norm ilościowych, jakie zostały w niej określone, czy też nie.</p> <p>Wbrew ocenie organu rentowego, Sąd stwierdził, że ubezpieczony zawarł umowę nie w celu obejścia prawa, ale dla pozoru. Pomijając fakt niekonsekwencji Sądu w tej sprawie, ani w trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez ZUS, ani w trakcie postępowania przed Sądem I instancji, nie udowodniono, <br/>że ubezpieczony nie wykonywał pracy w ramach zawartej umowy. Wręcz przeciwnie, z przeprowadzonego w sprawie postępowania wynika jednoznacznie, że umowa <br/>o pracę nakładczą zawarta pomiędzy <span class="anon-block"> (...) Sp. z o.o.</span>, a ubezpieczonym, była faktycznie wykonywana.</p> <p>Istotnym elementem umowy o pracę nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia, ale nie ma to żadnego wpływu na fakt, iż prawo do wynagrodzenia <br/>za pracę nakładczą oraz jego wysokość są uzależnione od konkretnego rezultatu pracy, zaakceptowanego i przyjętego przez nakładcę. Z treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ()">rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a> wynika, iż ustawodawca z góry założył możliwość zaistnienia takiej sytuacji, gdy osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę nakładczą nie osiąga z tego tytułu wynagrodzenia na poziomie 50 % najniższego wynagrodzenia. Podkreślić należy, że przepisy rozporządzenia nie przewidują żadnej sankcji z tytułu uzyskiwania przez pracownika przychodów niższych, aniżeli połowa minimalnego wynagrodzenia za pracę, w szczególności nie przewidują nieważności takiej umowy.</p> <p>W obowiązujących przepisach dotyczących uprawnień osób wykonujących pracę nakładczą, nie znajduje odzwierciedlenia stanowisko ZUS, potwierdzone przez sąd, jakoby wykonawca był obowiązany do wykonania umowy w taki sposób, <br/>aby osiągnąć przychód w wysokości połowy najniższego wynagrodzenia. Nie można także uznać, że uprawnienie do podlegania ubezpieczeniom z tego tytułu możliwe jest tylko wtedy, gdy wykonawca osiągnął wynagrodzenie w tej wysokości. Tak więc, twierdzenie, że podleganie ubezpieczeniom z tytułu umowy o pracę nakładczą możliwe jest tylko wtedy, gdy wykonawca osiągnął wynagrodzenie w wysokości połowy najniższego wynagrodzenia, należy uznać za błędne i nieuzasadnione.</p> <p>Podjęcie zatrudnienia, z tytułu którego skarżący uzyskiwał relatywnie niskie dochody i które w istotny sposób nie poprawiało jego sytuacji materialnej, nie może stanowić przesłanki do unieważnienia prawidłowo zawartej i faktycznie wykonywanej umowy, na podstawie której była świadczona praca. Zawarcie umowy w takiej sytuacji, nie daje podstaw do twierdzenia, iż umowa ma charakter pozorny. Jednocześnie, trudno robić zarzut z faktu, że posiadając dwa tytuły ubezpieczenia społecznego, dokonał wyboru tego tytułu, z którego składka była mniejsza. Możliwość wyboru w tym zakresie istniała, ponieważ ustawodawca świadomie ją dopuścił.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelacja jest bezzasadna.</strong> </p> <p>Sąd Okręgowy przeprowadził prawidłowe postępowanie dowodowe, <br/>nie przekraczając granicy swobodnej oceny dowodów, dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych oraz wywiódł z nich logiczne wnioski. Nie budzą też wątpliwości Sądu Apelacyjnego: trafność rozstrzygnięcia i rozważania przedstawione na jego uzasadnienie, które w całości przyjmuje za swoje. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku w całości odpowiada wymogom <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328;art. 328 § 2)">art. 328 § 2 k.p.c.</a>, w szczególności wyraźnie wskazuje rozumowanie, które doprowadziło Sąd I instancji do właściwego wniosku, <br/>iż zawarta przez strony umowa o pracę nakładczą zmierzała wyłącznie <br/>do umożliwienia wykonawcy wyboru umowy o pracę nakładczą, jako tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz opłacania niższych składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, od należnych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i z tej przyczyny, jako dotknięta pozornością, nie może wywierać skutków w sferze ubezpieczeń społecznych.</p> <p>W niniejszej sprawie mamy do czynienia, ponad wszelką wątpliwość, z dwiema rażącymi dysproporcjami. Pierwsza dotyczy rozmiaru (i podstawy wymiaru) składki na ubezpieczenie społeczne odprowadzonej w spornym okresie z tytułu wykonywania umowy o pracę nakładczą, w relacji do rozmiaru składki należnej za ten sam okres z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Druga rażąca dysproporcja, to relacja stopnia wykonania przez ubezpieczonego umowy o pracę nakładczą, w relacji <br/>do postanowień tej umowy oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 (§ 3;§ 3 ust. 1)">§ 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a>.</p> <p>Jeśli przy tym zważyć, że obie te oczywiste i rażące dysproporcje dotyczą całego okresu wykonywania spornej umowy, to zasady logiki i doświadczenia życiowego nie dopuszczają innego wniosku poza takim, jaki wyciągnął ze stanu faktycznego Sąd Okręgowy: jedyną rzeczywistą korzyścią wynikającą z zawarcia przez ubezpieczonego umowy o pracę nakładczą, było obniżenie kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, przez uniknięcie opłacania składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne w wysokości należnej z tytułu prowadzenia tej działalności. Nie sposób przyjąć, iż nakładca przez taki okres czasu tolerował minimalne wykonywanie umowy o pracę nakładczą przez ubezpieczonego. Podobnie, <br/>jak całkowicie nieprawdopodobne jest, aby ubezpieczony przez taki okres nie starał się zmienić tej sytuacji. Strony umowy o pracę nakładczą nie dążyły do zmiany sposobu jej wykonywania, ani też do jej rozwiązania, bowiem jedynym i rzeczywistym celem jej zawarcia było umożliwienie wykonawcy opłacania zdecydowanie niższej składki na ubezpieczenia społeczne, niż należna z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, której podstawę stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 60 % przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, podczas gdy podstawę <br/>wymiaru składki osób wykonujących pracę nakładczą stanowi przychód (o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10 z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12 ustawy systemowej).</p> <p>W istocie - strony jedynie formalnie zawartej umowy porozumiały się <br/>i realizowały to zobowiązanie w szczątkowym zakresie, wyłącznie w celu stworzenia pozorów i wywołania mylnego przekonania osób trzecich, w tym organu rentowego, <br/>o rzeczywistej woli nawiązania stosunku pracy nakładczej i jego wykonywania. Zabieg ten miał zaś służyć uzyskaniu przez odwołującego się możliwości wyboru tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym i to w sytuacji, w której nie było przeszkód do zawarcia umowy o pracę nakładczą, odpowiadającej rzeczywistemu sposobowi jej wykonywania.</p> <p>Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 21 maja 2010r. (sygn. akt I UK 43/10, LEX nr 619658):</p> <p> <em> <!-- -->1. Umowa o pracę jest zawarta dla pozoru, a przez to nie stanowi tytułu <br/>do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy.</em> </p> <p> <em> <!-- -->2. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych z 1998r. wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych oraz wypadkowego i chorobowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia tymi ubezpieczeniami i ewentualnie korzystania z przewidzianych nimi świadczeń nie jest obejściem prawa.</em> </p> <p> <em> <!-- -->3. Podleganie ubezpieczeniom społecznym wynika z prawdziwego zatrudnienia, <br/>a nie z samego faktu zawarcia stosownej umowy, dokument w postaci umowy nie jest niepodważalnym dowodem na to, że osoby podpisujące go, jako strony, faktycznie złożyły niewadliwe oświadczenie woli o treści zapisanej w tym dokumencie.</em> </p> <p> <em> <!-- -->4. Wykładnia funkcjonalna i systemowa przepisów prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych prowadzi do wniosku o doniosłości prawnej jedynie takiej umowy o pracę nakładczą, w której strony nie tylko uzgodniły, <br/>ale i realizowały rozmiar wykonywanej pracy w ilości gwarantującej wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę. Pozorna umowa o pracę nakładczą, na podstawie której strony <br/>nie miały zamiaru i nie realizowały tejże konstrukcyjnej cechy zobowiązania, nie stanowi tytułu podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu <br/>i rentowym osób wykonujących pracę nakładczą w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o s.u.s. z 1998r. art. 9 ust. 2 powołanego aktu, nie uprawnia do dokonania wyboru tegoż tytułu ubezpieczeń społecznych. </em> </p> <p>Można nadto dodać, że Sąd Najwyższy dopuścił także bardziej złożoną podstawę nieważności umów o pracę nakładczą zawieranych w stanach fatycznych, jak w niniejszej sprawie, stwierdzając w uzasadnieniu (niepublikowanego) postanowienia z 12 stycznia 2012r. (sygn. akt I UK 296/11): <em> <!-- -->zasadniczo, pozorność umowy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 § 1 kc</a> wyklucza się z nieważnością umowy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 kc</a>, jednak nie występuje bezwzględnie alternatywa rozłączna, albowiem uzasadnione jest również stanowisko, które dopuszcza niejako równolegle pozorność umowy zawartej w celu obejścia ustawy. Umowa formalnie może nie sprzeciwiać się ustawie, jednak może być zawarta w celu obejścia ustawy i z tej przyczyny jest nieważna (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 kc</a>). Nawet formalnie poprawna realizacja umowy w efekcie może zmierzać do obejścia prawa. Zastosowanie klauzuli nieważności z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 kc</a> jest szczególne (wyjątkowe) a zarazem szerokie, gdyż ocenie poddaje się skutki różnych zdarzeń i czynności prawnych. Działanie pozorne strony często składa się na obejście prawa (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 1)">art. 58 § 1 kc</a>). Zwłaszcza gdy postanowienia umowy o pracę nakładczą wyraźnie rozmijają się z jej realizacją, nie zachodziła realna potrzeba zawarcia takiej umowy, która nie była konieczna jako źródło utrzymania, <br/>gdy ubezpieczony prowadził działalność gospodarczą a dochód z umowy nakładczej był niewielki; z drugiej strony, sam nakładca nie wymagał większej ilości pracy.</em> </p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego, w niniejszej sprawie nie zachodzą zatem zarzucane apelacją naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328;art. 328 § 2)">art. 328 § 2 k.p.c.</a>, ani też uchybienia postanowieniom prawa materialnego: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 2;art. 6 ust. 1 pkt. 5;art. 13;art. 9;art. 9 ust. 2;art. 18;art. 18 ust. 8)">art. 6 ust. 1 pkt 2 i 5, art. 13, art. 9 ust. 2, art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>, § 3 ust. 1 i 2, § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 grudnia 1975r., ani też <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6;art. 7;art. 83)">art. 6, art. 7, art. 83 k.c.</a> </p> <p>Nie zachodzi nadto w niniejszej sprawie naruszenie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucji RP</a> (por. wyrok SN z 6 marca 2007r., sygn. akt I UK 320/06), zgodnie z którym <em> <!-- -->dążenie do uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako cel podjęcia zatrudnienia nie może świadczyć o zamiarze obejścia prawa jeżeli umowa o pracę jest faktycznie wykonywana. </em>Niemniej jednak, orzeczenie to zapadło w stanie faktycznym dotyczącym stosunku pracy na podstawie umowy o pracę, nie zaś wykonywania <span class="underline"> <!-- -->umowy o pracę nakładczą, której charakterystyczną cechą jest kwestia ilości wykonywanej pracy.</span> To właśnie <span class="underline"> <!-- -->stopień realizacji spornej umowy jest okolicznością decydującą o ocenie jej ważności.</span> W ocenie Sądu Apelacyjnego, <span class="underline"> <!-- -->zachowanie stron spornej umowy nie może korzystać z ochrony prawnej, w rozumieniu art. 31 Ustawy Zasadniczej</span>, skoro wykazano nieważność tej umowy według zasad <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">Kodeksu cywilnego</a>.</p> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 2)">Art. 2 Konstytucji RP</a> stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej i z tej normy wywodzić należy zasadę zaufania obywatela do państwa.</p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego, w niniejszej sprawie nie doszło do złamania tej zasady ani naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 2)">art. 2 Konstytucji</a>. Przeciwnie, mamy do czynienia z działaniem obywateli przeciwko funduszowi ubezpieczeń społecznych, przez usiłowanie wykorzystania przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, jako podstawy <br/>nie odprowadzenia właściwej wysokości składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne. Fakt, iż ubezpieczony nie może skorzystać ze spornego ubezpieczenia <br/>nie prowadzi do wniosku o naruszeniu zasad demokratycznego państwa prawa, <br/>czy też równości obywateli wobec prawa, nie oznacza też dyskryminacji w tym zakresie (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 2;art. 32;art. 67)">art. 2, art. 32 i art. 67 Konstytucji RP</a>).</p> <p>Nie może być także mowy o naruszeniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 65)">art. 65 Konstytucji RP</a>, regulującego wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, bowiem w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie mamy do czynienia z kwestionowaniem możliwości wyboru tytułu ubezpieczenia pomiędzy równocześnie wykonywanymi: działalnością gospodarczą i umową o pracę nakładczą, lecz z sytuacją, w której skorzystanie <br/>z takiego wyboru nie jest możliwe wyłącznie wobec nieważności umowy o pracę nakładczą. Również nietrafny jest zarzut naruszenia przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a>, albowiem w sprawie odpowiedzi na odwołanie wraz z wnioskiem o koszty, złożył ją pełnomocnik profesjonalny organu rentowego - radca prawny.</p> <p>Mając na uwadze powyższe, z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> orzeczono, jak w sentencji.</p> <p>/-/ SSA M. Małek-Bujak /-/ SSA J. Ansion /-/ SSA E. Piotrowska </p> <p>Sędzia Przewodnicząca Sędzia</p> <p>JR</p> </div>