II Ca 1273/13

<p>Sygn. akt II Ca 1273/13</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 13 grudnia 2013 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący: <strong> <!-- -->SSO Ewa Piątkowska-Bidas</strong> </p> <p>Protokolant: protokolant sądowy Agnieszka Baran</p> <p>po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2013 r. w Kielcach</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block"> (...) Sp. z o.o.</span> w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">K. K.</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Skarżysku - Kamiennej</p> <p>z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. I C 250/13</p> <p> <strong> <!-- -->oddala apelację i zasądza od <span class="anon-block"> (...) Sp. z o.o.</span> w <span class="anon-block">W.</span> na rzecz <span class="anon-block">K. K.</span> kwotę 90 (dziewięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt II Ca 1273/13</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2013 roku Sąd Rejonowy w Skarżysku - Kamiennej w sprawie sygn. akt I C 250/13 oddalił powództwo <span class="anon-block"> (...) sp. z o. o.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> przeciwko <span class="anon-block">K. K.</span> o zapłatę kwoty 1.059,07 zł.</p> <p>Swoje rozstrzygnięcie Sąd Rejonowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:</p> <p>Wyższa Szkoła <span class="anon-block">(...)</span>w <span class="anon-block">W.</span>jest szkołą niepubliczną, kształcącą w systemie wyższych studiów zawodowych na kierunkach pedagogika i ekonomia. <span class="anon-block">K. K.</span>w dniu 20 września 2004 roku zawarł umowę o świadczenie usług edukacyjnych, mocą której został wpisany na listę studentów tejże Wyższej Szkoły. W umowie postanowiono, że student wpłaca przy zapisie jednorazowe wpisowe w wysokości 400 zł orz pierwszą ratę czesnego. Czesne za każdy rok studiów opłaca się w 10 ratach miesięcznych, płatnych do dnia 20 go każdego miesiąca począwszy od września każdego roku, w wysokości w I roku po 350 zł, w II roku po 330 zł, w III roku po 330 zł. Dodatkowo ponosić miał opłaty za egzamin i obronę pracy licencjackiej. <span class="anon-block">K. K.</span>zalegał z opłatą za czesne w wysokości 200 zł z datą płatności 20 maja 2005 r. i 350 zł z datą 20 czerwca 2005 r.</p> <p>Umową z dnia 25 lipca 2011 roku Wyższa Szkoła <span class="anon-block">(...)</span>z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span>przeniosła na rzecz <span class="anon-block">(...) Doradztwo (...)</span>Prawne <span class="anon-block">M. K.</span>sp. j. w <span class="anon-block">W.</span>niesporne i wymagalne wierzytelności pieniężne w stosunku do dłużników tytułem świadczonych usług edukacyjnych. Ustalono, że wraz z wierzytelnościami zbywca przeniósł na nabywcę wszelkie związane z nimi prawa. Wśród scedowanych wierzytelności była również wierzytelność wobec <span class="anon-block">K. K.</span>na kwotę 550 zł tytułem rat czesnego płatnych do 20 maja 2005 r. i 20 czerwca 2005 roku. <span class="anon-block">(...) Doradztwo (...)</span>Prawne <span class="anon-block">M. K.</span>sp. zj. W <span class="anon-block">W.</span>przekształcona została w <span class="anon-block">(...) sp. z o. o.</span>w <span class="anon-block">W.</span>.</p> <p> <span class="anon-block"> (...) Doradztwo (...)</span> Prawne M <span class="anon-block">K.</span> sp. j. w <span class="anon-block">W.</span> o nabyciu wierzytelności pismem z dnia 26.07.2011 r. poinformowała <span class="anon-block">K. K.</span> i wezwało go do uregulowania zaległości w ciągu 21 dni od daty nadania wezwania w łącznej kwocie 963,10 zł na którą złożyły się zadłużenie tytułem nieopłaconego czesnego w wysokości 550 zł oraz naliczone odsetki w wysokości 413,10 zł.</p> <p>W tak ustalonym stanie faktycznym, Sąd Rejonowy podniósł, iż powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, że umowa o świadczenie usług edukacyjnych jest umową odrębnie nie uregulowaną przez ustawę o szkolnictwie wyższym. W konsekwencji należy przyjąć, że wskazane świadczenie rozumiane jako umowa o świadczenie usług edukacyjnych jest stosunkiem obligacyjnym do którego ma zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 750)">art. 750 k.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 751)">art. 751 k.c.</a> w zakresie przedawnienia roszczenia, a więc przedawnienie wynosi 2 lata. Tym samym roszczenie strony powodowej nabyte w drodze cesji przedawniło się z upływem dwóch lat, odpowiednio w dniu 22 maja i 22 czerwca 2007 roku. Zgłoszenie przez pozwanego zarzutu przedawnienia prowadzi do oddalenia powództwa.</p> <p>Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód, zaskarżając powyższy wyrok w całości, zarzucając mu:</p> <p>1.  obrazę przepisu prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 750)">art. 750 k.c.</a> poprzez jego błędną wykładnię;</p> <p>a)  obrazę przepisów prawa materialnego tj. przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 751;art. 751 pkt. 2)">art. 751 pkt 2 k.c.</a> poprzez jego błędną wykładnię; przez co w konsekwencji Sąd błędnie zastosował normę z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 751;art. 751 pkt. 2)">art. 751 pkt 2 k.p.c.</a> przewidującą 2 letni termin przedawnienia zamiast normy z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 k.c.</a> przewidującej 10 letni termin przedawnienia roszczenia o zapłatę czesnego.</p> <p>2.  obrazę przepisów prawa materialnego tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 k.c.</a> </p> <p>Wskazując na powyższe wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 1059,07 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I i II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości czterokrotności stawki minimalnej( za każdą z instancji), określonej rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. z uwagi na duży nakład pracy pełnomocnika, charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia;</p> <p>W odpowiedzi na apelację, pozwany wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja była bezzasadna.</p> <p>Sąd Rejonowy prawidłowo ustalił stan faktyczny, a wydane przez ten Sąd orzeczenie jest słuszne. Wbrew zarzutom apelacji Sąd Rejonowy nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 750)">art. 750 k.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 751;art. 751 pkt. 2)">751 pkt. 2 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 k.c.</a> </p> <p>Sąd Rejonowy słusznie zastosował w niniejszej sprawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 750)">art. 750 k.c.</a>, dlatego też zarzut naruszenia tego przepisu nie jest uzasadniony.</p> <p>Stanowiąca źródło roszczenia umowa o studia zawarta została w dniu 20 września 2004 r., a zatem pod rządami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19900650385" title="Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym - Dz. U. z 1990 r. Nr 65, poz. 385 ()">ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym</a> (Dz. U. nr 65, poz. 385 ze zm.). W ustawie tej brak było jakiejkolwiek odrębnej regulacji umowy o świadczenie usług edukacyjnych, w szczególności nie zawierała ona odpowiednika <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051641365" title="Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 (art. 160;art. 160 ust. 3)">art. 160 ust. 3</a> obowiązującej od dnia 1 września 2005 r., a zatem nie mającej zastosowania w rozpoznawanej sprawie, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051641365" title="Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ()">ustawy z dnia 27 lipca 2005 r.</a> – Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.). Nie można zatem uznać, iż umowa ta była regulowana innymi przepisami, niż odpowiednio stosowane <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 734;art. 735;art. 736;art. 737;art. 738;art. 739;art. 740;art. 741;art. 742;art. 743;art. 744;art. 745;art. 746;art. 747;art. 748;art. 749)">art. 734-749 k.c.</a> </p> <p>Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja skarżącego, iż przepisy ustawy z dnia 12 września 1990 r., określające, kto może być dopuszczony do studiowania, przepisy mówiące o obowiązkach studenta, zakresie działalności uczelni, oraz przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021161004" title="Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie określenia standardów nauczania dla poszczególnych kierunków studiów i poziomów kształcenia - Dz. U. z 2002 r. Nr 116, poz. 1004 ()">rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie określenia standardów nauczania dla poszczególnych kierunków studiów i poziomów kształcenia</a>, określające przedmiot świadczenia uczelni, regulują treść stosunku prawego powstałego w wyniku zawarcia umowy o świadczenie usług edukacyjnych.</p> <p>Oprócz § 23 ust. 2 pkt 2 wskazanej ustawy stanowiącego, że uczelnia może uzyskiwać środki finansowe z odpłatnych zajęć dydaktycznych, z pewnymi wskazanymi tam wyjątkami – ustawa nie reguluje kwestii studiów odpłatnych, a w szczególności nie zawiera jakichkolwiek postanowień dotyczących obowiązku zawarcia takiej umowy, jej formy, stosunku pomiędzy studentem a uczelnią podczas trwania odpłatnych studiów. Ten jeden przepis ustawy, wbrew temu co twierdzi apelant, nie może być podstawą do określenia wszelkich istotnych postanowień umowy o płatne studia. Z jego interpretacji wprawdzie wynika, że uczelnie mogły kształcić studentów odpłatnie, jednak brak w ustawie kompleksowej regulacji stosunku prawnego podczas trwania odpłatnych studiów pomiędzy studentem i uczelnią oraz przepisów regulujących istotne postanowienia zawieranej umowy. Przed wejściem w życie ustawy z 2005 roku częstą praktyką było odpłatne studiowanie bez jakiejkolwiek umowy, gdyż żadne przepisy nie nakazywały jej zawierania, nie regulowały zasad dotyczących kontraktu w tym zakresie. Przepisy regulujące zasady studiowania na uczelniach wyższych, zawarte w ustawie a 1990 roku nie można wprost odnieść do umowy o studiowanie odpłatne i nie mogą zastąpić essentialia negotii tejże umowy. Umowa taka zawiera bowiem dodatkowe elementy istotne, których brak w przypadku zasad nieodpłatnego studiowania, o których ustawa z 1990 roku nie wspomina.</p> <p>Nie można więc zgodzić się z powodem, że skoro ustawa definiowała wiele kwestii podstawowych związanych ze studiowaniem na uczelniach wyższych – to także umowa o odpłatne studiowania była w tej ustawie kompleksowo uregulowana. Z uwagi na brak takiej regulacji konieczne było stosowanie do umów zawartych pod rządami poprzedniej ustawy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 750)">art. 750 k.c.</a> </p> <p>Bezzasadny jest również zarzut, że wyłączone jest zastosowanie w niniejszej sprawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 751;art. 751 pkt. 2)">art. 751 pkt 2 k.c.</a> z tego powodu, że ustawa z dnia 12 września 1990 r. definiuje swoiste pojęcie nauki na potrzeby szkolnictwa wyższego, a uczelnia wyższa nie prowadzi działalności gospodarczej. Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 751;art. 751 pkt. 2)">art. 751 pkt 2 k.c.</a> obejmuje bowiem wszelkie roszczenia z tytułu nauki, jeżeli przysługują osobom trudniącym się zawodowo takimi czynnościami albo osobom utrzymującym zakłady na ten cel przeznaczone. Uczelnia w zakresie, w jakim świadczyła odpłatnie usługi edukacyjne na rzecz studentów studiów niestacjonarnych miała na gruncie stosunków cywilnoprawnych status przedsiębiorcy, jej działalność miała charakter gospodarczy. Stanowisko to potwierdza również orzecznictwo Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 7 kwietnia 2004 r., III SK 22/04) oraz orzecznictwo Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (wyroki z dnia 28 września 2005 r. XVII AmC 18/05, z dnia 12 grudnia 2005 r. XVII AmC 80/04). Umowa o odpłatne świadczenie usług edukacyjnych jest umową o charakterze cywilno-prawnym.</p> <p>Tym samym nie jest także zasadny zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 k.c.</a> Skoro bowiem jak wyżej wyjaśniono Sąd Rejonowy zasadnie zastosował do niniejszego stanu faktycznego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 750)">art. 750 k.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 751;art. 751 pkt. 2)">751 pkt 2 k.c.</a> i przyjął słusznie iż termin przedawnienia w stosunku do roszczenia objętego niniejszym postępowaniem, na podstawie w/w przepisów wynosi dwa lata, analiza ostatniego zarzutu jest bezprzedmiotowa.</p> <p>Ponadto należy zauważyć, że linia orzecznicza wskazana obszernie w uzasadnieniu apelacji przez powoda dotyczy obecnego stanu prawnego, a więc <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051641365" title="Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 ()">ustawy z dnia 27 lipca 2005 r.</a> – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1635 ze zm.) gdzie określone zostały istotne warunki łączącego strony umowy o studiowanie stosunku prawnego, a mianowicie w art. 160 ust. 1 ustawy zawarto odesłanie do regulaminu studiów, w zakresie organizacji i toku studiów oraz związanych z nimi praw i obowiązków studenta. Z kolei art. 99 ust. 4 zawiera delegację dla statutowego organu uczelni niepublicznej do określenia zasad pobierania i wysokości opłat za studia. Orzeczenia te i wskazane przepisy ustawy z 2005 roku nie mogą znaleźć zastosowania do niniejszego stanu faktycznego.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 117;art. 117 § 1)">art. 117 § 1 k.c.</a>, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Jak zaś stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 751 § 2)">§ 2</a>, po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia. Roszczenia z tytułu nauki, jeżeli przysługują osobom trudniącym się zawodowo takimi czynnościami albo osobom utrzymującym zakłady na ten cel przeznaczone przedawniają się z upływem dwóch lat (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 751;art. 751 pkt. 2)">art. 751 pkt 2 k.c.</a>).</p> <p>Ponieważ roszczenie będące podstawą powództwa dotyczy należności z maja i czerwca 2005 r. to na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 750;art. 750 pkt. 2)">art. 750 pkt 2 k.c.</a> uległo ono przedawnieniu odpowiednio 22 maja i 22 czerwca 2007 roku. Pozwany <span class="anon-block">K. K.</span> mógł się zatem uchylić od zaspokojenia tego roszczenia, co uczynił, podnosząc w rozpoznawanej sprawie zarzut jego przedawnienia.</p> <p>Tym samym, zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, dlatego też Sąd Okręgowy oddalił apelację jako bezzasadną na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> <p>O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i 3 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1 k.p.c.</a> a także na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391 § 12;art. 391 § 12 ust. 1;art. 391 § 12 ust. 1 pkt. 1)">§ 12 ust. 1 pkt 1</a> w zw. z § 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 r. (Dz. U. nr 163,poz 1349) w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu.</p> <p> <strong> <!-- -->SSO E. Piątkowska - Bidas </strong> </p> </div>