IV Ka 1043/13

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt. </strong>IV Ka 1043/13</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 16 grudnia 2013 roku</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy w Bydgoszczy IV Wydział Karny Odwoławczy <br/> </strong>w składzie:</p> <p> <strong> <!-- -->Przewodniczący SSO Mariola Urbańska - Trzecka</strong> </p> <p>Sędziowie SO Danuta Lesiewska</p> <p>SO Małgorzata Lessnau-Sieradzka - sprawozdawca</p> <p>Protokolant sekr. sądowy Marcin Białowąs</p> <p>przy udziale Antoniny Kasprowicz-CzerwińskiejProkuratora Prokuratury Okręgowej <br/>w Bydgoszczy</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2013 roku</p> <p>sprawy <strong> <!-- --> <span class="anon-block">S. G.</span> </strong> </p> <p>oskarżonego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 229;art. 229 § 1;art. 229 § 3)">art. 229§1 i 3 k.k.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 12)">art. 12 k.k.</a> </p> <p>na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego</p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy</p> <p>z dnia 5 września 2013 roku sygn. akt IV K 767/05,</p> <p>uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.</p> <p> <strong> <!-- -->IV Ka 1043/13</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wyrokiem Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 5 września 2013 roku, wydanym w sprawie o sygnaturze akt IV K 767/05, oskarżonego <span class="anon-block">S. G.</span> uznano za winnego tego, że:</p> <p>w okresie od czerwca 2001 roku do 28 kwietnia 2002roku w <span class="anon-block">B.</span>, przy stacji paliw przy <span class="anon-block">ulicy (...)</span>, działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, udzielił korzyści majątkowej <span class="anon-block">J. C.</span>- funkcjonariuszowi Służby Więziennej, skazanemu wyrokiem Sądu Rejonowego w Bydgoszczy IV Wydział Karny z dnia 4 listopada 2004 roku, sygn. akt IV K 1788/02, w łącznej kwocie około 5.700 zł w zamian za naruszenie obowiązku służbowego polegającego na wniesieniu co najmniej 9 telefonów komórkowych na teren Aresztu Śledczego w <span class="anon-block">B.</span> dla osób tam osadzonych, wbrew przepisom <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19960610283" title="Ustawa z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej - Dz. U. z 1996 r. Nr 61, poz. 283 ()">ustawy o Służbie Więziennej z dnia 26.04.1996 roku</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971000623" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1997 r. w sprawie szczegółowego trybu działań funkcjonariuszy Służby Więziennej podczas wykonywania czynności służbowych - Dz. U. z 1997 r. Nr 100, poz. 623 ()">Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05.08.1997 roku w sprawie szczegółowego trybu działań funkcjonariuszy Służby Więziennej podczas wykonywania czynności służbowych</a>, tj. popełnienia przestępstwa z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 229;art. 229 § 3)">art. 229§3 k.k.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 12)">art. 12 k.k.</a> i za to na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 229;art. 229 § 3)">art. 229§3 k.k.</a> wymierzono mu karę 2 lat pozbawienia wolności.</p> <p>Obciążono oskarżonego kosztami postepowania, w tym opłatą w kwocie 300 zł.</p> <p>Od powyższego orzeczenia apelację wniósł obrońca oskarżonego, skarżąc wyrok w całości, zarzucając:</p> <p>-obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia a mianowicie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 6)">art. 6 k.p.k.</a> polegającą na pozbawieniu oskarżonego prawa do obrony, poprzez zamknięcie w dniu 5 września 2013 roku przewodu sądowego i udzielenie głosu stronom, pomimo tego, że ustanowiony w sprawie obrońca z wyboru w dniu 4 września 2013 roku wypowiedział oskarżonemu stosunek obrończy o czym oskarżony nie był poinformowany, a sam oskarżony nie był obecny na rozprawie,</p> <p>- obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia a mianowicie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 k.p.k.</a> polegającą na dowolnym uznaniu za wiarygodne wyjaśnień oskarżonego <span class="anon-block">J. C.</span>i zeznań świadka <span class="anon-block">Z. W.</span>oraz przyjęcie, iż fakt niewykonania żadnego połączenia pomiędzy numerami <span class="anon-block">(...)</span>i <span class="anon-block">(...)</span>wskazuje na to, że należą one do jednej osoby,</p> <p>- obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia a mianowicie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 167)">art. 167 k.p.k.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 172)">art. 172 k.p.k.</a> polegającą na nieprzeprowadzeniu konfrontacji pomiędzy świadkiem <span class="anon-block">W.</span> a oskarżonym <span class="anon-block">J. C.</span> pomimo sprzeczności w ich relacjach,</p> <p>- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia przez uznanie, że oskarżony <span class="anon-block">S. G.</span>posiadał telefony o nr <span class="anon-block">(...)</span>oraz <span class="anon-block">(...)</span>podczas, gdy posiadanie tych samych telefonów Sąd przypisuje jednocześnie <span class="anon-block">J. C.</span>.</p> <p>Nadto na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 452;art. 452 § 2)">art. 452§2 k.p.k.</a> obrońca oskarżonego powołując się na brak możliwości złożenia wniosku na wcześniejszym etapie postępowania wniósł o uzupełnienie przewodu sądowego i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków: <span class="anon-block">Z. P.</span>, <span class="anon-block">A. W.</span>, <span class="anon-block">A. T.</span>, <span class="anon-block">R. T.</span>, <span class="anon-block">J. K. (1)</span>, <span class="anon-block">J. K. (2)</span>, <span class="anon-block">A. S.</span>, <span class="anon-block">R. K.</span>, <span class="anon-block">D. K.</span>, <span class="anon-block">P. R.</span>, <span class="anon-block">Z. G.</span>, <span class="anon-block">M. R.</span>, <span class="anon-block">G. P.</span>, <span class="anon-block">R. W.</span> na okoliczność wieloletniego konfliktu pomiędzy oskarżonym <span class="anon-block">G.</span> a <span class="anon-block">S. C.</span>.</p> <p>Formułując powyższe zarzuty obrońca oskarżonego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzuconego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd odwoławczy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja obrońcy oskarżonego <span class="anon-block">S. G.</span> okazała się zasadna w zakresie zarzutu obrazy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 6)">art. 6 k.p.k.</a> </p> <p>Przepis ten określa bowiem jedno z fundamentalnych praw oskarżonego w procesie karnym, przy czym prawo to gwarantowane jest także <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją RP</a> (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 42;art. 42 ust. 2)">art. 42 ust. 2</a>) oraz umowami międzynarodowymi (art. 6 ust. 3 lit. c w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r.; art. 14 ust. 3 lit. d Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r.), a sposób jego realizacji ma wpływ na ocenę procesu karnego i wydanego orzeczenia. Jest zatem zrozumiałe, że ewentualne naruszenie tej normy procesowej, także w aspekcie korzystania z pomocy obrońcy rodzi poważne konsekwencje procesowe, poddając w wątpliwość rzetelność procesu karnego. Naruszenie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 6)">art. 6 k.p.k.</a> skarżący wiąże z prowadzeniem w dniu 5 września 2013r. rozprawy pod nieobecność oskarżonego <span class="anon-block">S. G.</span> oraz pod nieobecność jego obrońcy <span class="anon-block">adw. T. U.</span> oraz zamknięciem przewodu sądowego i wydaniem tego dnia wyroku. Zanim jednak zostanie dokonana ocena sytuacji procesowej zaistniałej w dniu 5 września 2013 r., przypomnieć należy niektóre fakty. Oskarżony od początku rozpoczęcia ponownego procesu w tej sprawie, po uchyleniu poprzedniego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, korzystał z pomocy obrońcy z wyboru <span class="anon-block">adw. T. U.</span>. Podczas rozprawy dnia 12 lipca 2013r. oskarżony oświadczył, że wnosi, aby nie doprowadzać go na kolejny termin rozprawy, który Sąd wyznaczył na 5 września 2013r. godz. 9.00. W związku z takim wnioskiem oskarżonego Sąd nie zarządził doprowadzenia oskarżonego na termin rozprawy dnia 5 września 2013r. Tego samego dnia tuż przed rozprawą o godz. 8.30 do Sądu wpłynęło pismo obrońcy oskarżonego <span class="anon-block">adw. T. U.</span> datowane na 4 września 2013r. zawierające oświadczenie, że z uwagi na wypowiedzenie pełnomocnictwa nie jest już obrońcą oskarżonego. W efekcie na termin rozprawy dnia 5 września 2013r. nie stawił się ani oskarżony, ani jego dotychczasowy obrońca. Na tym terminie rozprawy Sąd przeprowadził dowód z akt osobopoznawczych oskarżonego, odczytał informacje dotyczącą świadka <span class="anon-block">W.</span> i oddalił wniosek dowodowy obrońcy oskarżonego z dnia 15 listopada 2012r., po czym zamknął przewód sądowy i udzielił głosu obecnym stronom tj. tylko prokuratorowi i wydano wyrok.</p> <p>Oceniając postępowanie sądu meriti nie trudno zauważyć, że w zaistniałej sytuacji procesowej, w końcowej fazie postępowania w sprawie, decyzja sądu uniemożliwiła oskarżonemu skorzystanie z pomocy obrońcy ewentualnie osobiste uczestniczenie w rozprawie, w której nie brał udziału dotychczasowy obrońca oskarżonego. Prawdą jest, że obrońca poinformował Sąd o wypowiedzeniu oskarżonemu pełnomocnictwa dopiero w dniu rozprawy. Faktem jest również to, że oskarżony nie został doprowadzony na termin rozprawy albowiem na poprzedniej rozprawie złożył oświadczenie, że nie chce, aby go doprowadzać z zakładu karnego. W świetle powyższych okoliczności brak było na terminie rozprawy dnia 5 września 2013r. informacji, czy oskarżony w dniu rozprawy wiedział o tym, że obrońca wypowiedział jemu pełnomocnictwo. Obrońca ustanowiony przez oskarżonego nie stawił się na rozprawie dnia 5 września 2013r. a skutki tego, polegające na braku obecności obrońcy na ostatniej rozprawie w tej sprawie i niemożności przedstawienia stanowiska także w fazie głosów stron (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 406;art. 406 § 1)">art. 406 § 1 k.p.k.</a>), obciążyły wyłącznie oskarżonego, pozbawiając go możliwości korzystania z pomocy obrońcy, którego sam ustanowił. Prawo oskarżonego do korzystania z pomocy obrońcy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 6)">art. 6 k.p.k.</a>) nie może być wyłączone na skutek uchybień w wykonywaniu obowiązków przez obrońcę, który mając wyznaczony termin rozprawy winien z odpowiednim wyprzedzeniem poinformować o wypowiedzeniu pełnomocnictwa zarówno oskarżonego, jak i Sąd. W zaistniałej w niniejszej sprawie sytuacji rzeczą sądu meriti było takie postąpienie, aby oskarżony nie ponosił negatywnych konsekwencji zbyt późnego poinformowania zarówno jego, jak i Sądu o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, zważywszy zwłaszcza na końcową fazę postępowania i ostatni termin rozprawy, czego sąd był przecież świadom (por. zapis w protokole rozprawy z dnia 12 lipca 2013r.). Podkreślić należy, że takie stanowisko wielokrotnie już zajmował także Sąd Najwyższy, wskazując, iż nie jest dopuszczalne, aby oskarżony ponosił negatywne konsekwencje w aspekcie prawa do korzystania z pomocy obrońcy (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 6)">art. 6 k.p.k.</a>), z powodu niewystarczającej dyscypliny po stronie obrońcy (por. np. wyroki SN: z dnia 16 grudnia 2003 r., II KK 123/03, R-OSNKW 2003, poz. 2716; z dnia 21 października 2004 r., II KK 239/04, R-OSNKW 2004, poz. 1883; z dnia 29 października 2009 r., V KK 130/09, Lex 550541).</p> <p>Istotą obrazy przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 6)">art. 6 k.p.k.</a> było to, że uchybienie w postępowaniu <span class="anon-block">adw. T. U.</span>, który o tym, że przestał być obrońcą oskarżonego poinformował Sąd dopiero w dniu rozprawy, kiedy było już wiadomo, że oskarżony nie będzie w niej brał udziału skutkowało pozbawieniem oskarżonego prawa do skorzystania z pomocy obrońcy na ostatnim terminie rozprawy, co w sytuacji, gdy oskarżony nie brał udziału w tej rozprawie, wyłączało nawet prawo oskarżonego do wystąpienia jego przedstawiciela procesowego w fazie głosów stron, ostatnim etapie procesu, na którym albo on albo jego przedstawiciel procesowy mógł przedstawić własną ocenę i analizę zarówno materiału dowodowego, jak i zagadnień natury prawnej. Nie ma znaczenia w aspekcie korzystania z pomocy obrońcy fakt, że oskarżony nie stawił się na rozprawę w dniu 5 września 2013r. Prawo do korzystania z pomocy obrońcy unormowane w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 6)">art. 6 k.p.k.</a> nie jest przecież warunkowane stawiennictwem oskarżonego na rozprawie, a skoro ustawa procesowa takich ograniczeń nie wprowadza, to nie mogą być one wprowadzane w inny sposób. W taki też sposób prawo to ujmowane jest w standardach międzynarodowych. W sprawie K. przeciwko Francji (skarga 29731/96, orzeczenie z dnia 13 lutego 2001 r.) ETPCz stwierdził, że prawo każdego oskarżonego do skutecznej obrony przy pomocy adwokata, jako jedno z fundamentalnych elementów rzetelnego procesu, nie może być ograniczane z tego powodu, iż oskarżony nie jest obecny na rozprawie (M. A. Nowicki: Nowy Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 1999-2004, Zakamycze 2005, s. 745 i nast.).</p> <p>W zaistniałej sytuacji skoro na rozprawie dnia 5 września 2013r. nie stawił się obrońca oskarżonego i nie stawił się sam oskarżony, co do, którego Sąd nie miał wiedzy, czy w tym dniu oskarżony był już świadomy wypowiedzenia mu pełnomocnictwa przez <span class="anon-block">adw. T. U.</span> sąd nie powinien był prowadzić w tym dniu rozprawy. Tym bardziej było to niewskazane w sytuacji, w której brak było jednoznacznych przesłanek faktycznych do uznania, że oskarżony posiadał wiedzę o tym, że nie będzie reprezentowany na ostatnim terminie rozprawy przez ustanowionego obrońcę.</p> <p>Zważywszy na charakter tego uchybienia nie sposób wykluczyć, że mogło mieć ono istotny wpływ na treść zapadłego wyroku, chociażby z tego względu, że jak podniesiono w apelacji oskarżony miał zamiar za pośrednictwem obrońcy zgłosić nowe wnioski dowodowe i takowe wnioski w apelacji zgłosił.</p> <p>Z tych powodów zarzut apelacji jest zasadny, a jego skutkiem musi być uchylenie zaskarżonego apelacją wyroku Sądu Rejonowego w Bydgoszczy albowiem to właśnie przed tym sądem doszło do naruszenia prawa do korzystania z obrońcy. Mając na uwadze, że dla wydania wyroku okazało się wystarczające rozpoznanie tylko zarzutu obrazy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 6)">art. 6 k.p.k.</a>, Sąd Odwoławczy ograniczył rozpoznanie apelacji tylko do tego zarzutu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 436)">art. 436 k.p.k.</a>), uznając, że rozpoznanie pozostałych zarzutów byłoby bezprzedmiotowe dla rozpoznania wniesionej apelacji.</p> <p>W toku ponownego postępowania Sąd Rejonowy winien prowadzić postępowanie w sposób, który zagwarantuje korzystanie przez oskarżonego z pomocy obrońcy, o ile oczywiście obrońca będzie na tym etapie postępowania występował. Odnoszenie się w tej sytuacji do pozostałych uchybień z kolei byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania.</p> <p>Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy sąd rejonowy nie będzie zobowiązany do prowadzenia postępowania dowodowego w pełnym zakresie. Z uwagi na przyczyny uchylenia zaskarżonego wyroku nie ma w szczególności potrzeby bezpośredniego przesłuchiwania wszystkich świadków, za ewentualnym wyjątkiem tych, których zeznania mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym zasadny jest wniosek obrońcy oskarżonego zawarty w apelacji o konieczności bezpośredniego przesłuchania na rozprawie w charakterze świadka <span class="anon-block">J. C.</span>. Sąd I instancji winien również rozstrzygnąć o wnioskach dowodowych zgłoszonych przez obrońcę oskarżonego w apelacji.</p> <p>Mając na uwadze powyższe, Sąd Odwoławczy orzekł, jak w wyroku.</p> </div>